Category Archives: Cabdulcasiis Xasan Yacquub

Qur’aanka Kariimka iyo Tarjumada Macaanidiisa

Table of contents

  1. Hordhac
    1. Tarjamada
      1. Suuradda 1aad: Al-Faatixa
        1. Suuradda Al-Mulk (Xukunka) 67
          1. Suuradda Al-Qalam ama Nuun (Qalinka) 68
            1. Suuradda Al-Xaaqqah (Xaqiiqda) 69
              1. Suuradda Al-Macaarij (Waddooyinka Kor Loo Koro) 70
                1. Suuradda Nuux 71
                  1. Suuradda al-Jin (Jinka) 72
                    1. Suuradda Al-Muzzammil (Midkii isku Duubduubay Dharka) 73
                      1. Suuradda Al-Muddasir (Kan is Daday)74
                        1. Suuradda Al-Qiyaamah (Soo Bixinta) 75
                          1. Suuradda Al-Insaan ama Ad-Dahar (Aadanaha ama Waayaha) 76
                            1. Suuradda Al-Mursalaat (Lasoo-Dirayaasha) 77
                              1. Suuradda An-Naba (Warka Weyn) 78
                                1. Suuradda An-Naazicaat (Kuwa Wax Soo Siiba) 79
                                  1. Suuradda Cabasa (Wejiga Ayuu Kaduuday) 80
                                    1. Suuradda At-Takwiir (Duubid iyo Beelin Nuurkeeda) 81
                                      1. Al-Infidaar (Dillaacidda) 82
                                        1. Suuradda Al-Mudaffifiin (Kuwa Dhima Beegga) 83
                                          1. Suuradda Al-Inshiqaaq (u-kala-Dhanbalmanka Cirka Gaballo) 84
                                            1. Suuradda Al-Buruuj (Xiddigaha Waaweyn) 85
                                              1. Suuradda Ad-Daariq (Xiddigga Guura) 86
                                                1. Suuradda Al-Aclaa (Kan Sarreynta Badan) 87
                                                  1. Suuradda al-Qaashiyah (Dabooshada) 88
                                                    1. Suuradda Al-Fajar (Beriga ama Oogga Hore) 89
                                                      1. Suuradda Al-Balad (Baladka) 90
                                                        1. Suuradda ash-Shams (Qorraxda) 91
                                                          1. Suuradda Al-Leyl (Habeenka) 92
                                                            1. Suuradda Ad-Duxaa (Barqada) 93
                                                              1. Suuradda ash-Sharax (Laab Fiiridda) 94
                                                                1. Suuradda At-Tiin (Tiinka) 95
                                                                  1. Suuradda al-Calaq (Xinjirta) 96
                                                                    1. Suuradda Al-Qadar (Habeenka Qaddarka) 97
                                                                      1. Suuradda Al-Bayyinah (Xujada Cad) 98
                                                                        1. Suuradda az-Zalzalah (Dhul Gariirka) 99
                                                                          1. Suuradda al-Caadiyaat (Xiimayaasha) 100
                                                                            1. Suuradda Al-Qaaricah (Qaraacdada qalbiga) 101
                                                                              1. Suuradda At-Takaathur (Ku-Tartanka Kororsiga Adduunka) 102
                                                                                1. Suuradda al-Casar (Waqtiga) 103
                                                                                  1. Suuradda Al-Humazah (Durayaasha Wax Ceebeeya) 104
                                                                                    1. Suuradda Al-Fiil (Maroodiga) 105
                                                                                      1. Suuradda Qureysh 106
                                                                                        1. Suuradda Al-Maacuun 107
                                                                                          1. Suuradda Al-Kawthar (Webi Kuyaal Jannada) 108
                                                                                            1. Suuradda Al-Kaafiruun (Gaalada) 109
                                                                                              1. Suuradda An-Nasar (Hiilka) 110
                                                                                                1. Suuradda Al-Masad (Xuskul la Soohay) 111
                                                                                                  1. Suuradda al-Ikhlaas (Keli-Yeelidda Cibaadada) 112
                                                                                                    1. Suuradda Al-Falaq (Dillaaca Oogga) 113
                                                                                                      1. Suuradda An-Naas (Dadka) 114

                                                                                                      Hordhac

                                                                                                      Ammaan idilkeed iyo mahadba waxaa leh Allaah, Nabad iyo Naxariis Aliena ha ahaato addoonkiisa Muxammad bin Cabdullaah (^) korkiisa, iyo ehlu beydkisii iyo asxaabtiisii iyo cid kasta oo ku raacda xaqa tan iyo Qiyaamaha. Intaas kaddib:

                                                                                                      Walaalayaal: Qur’aanka Kariimka waa fartiinta Alle. waa dhambaal abad iyo daa’in ah oo waara, waa mucjiso weyn uu Allaah Kor ahaaye ku soo dejiyey Nabigeennii lagu khatimay anbiyadii iyo Rususha, waxaa loogu soo dhiibay Ruuxa Aaminka ah, Jabriil, oo ku so dejiyey qalbigiisa, waa u hanuun dadka oo dhan. Waa halka laga qaato caqiidada saxa ah iyo iimaanka sugan iyo xeerarka sharciga, waa nuur u ifiya dadka jidka, waana kitaab wax tarbiyeeya oo tusaaleeya oo tilmaama si ay dadka uga baxaan mugdiyada xagga nuurka, wuxuu ku hanuuniyaa dadka sida toosnaanta badan, wuxuuna ugu bishaareeyaa mu’miniinta u dhaqma sida suubban inay leeyihiin ajar weyn (Janno..

                                                                                                      Wuxuuna Allaah u soo dejiyey hanuun ahaan dadka, iyo caddeymo hanuun ah iyo kala bixin xaqa iyo baadilka. Wuxuu u yahay caafimaad laabaha, waa kitaab barakeysan oo marag iyo ilaaliye u ah kutubta kale oo dhan ee laga soo dejiyey xag Alle. Waa Kitaab la sugay Aayadahiisa oo laga soo caddeeyey xagga Allaah, Xikmad Badanaha, Xog ogaalka ah.
                                                                                                      Waxaana shaki ku jirin baahida ay dadku u qabaan Kitaabkani uu ka weyn yahay baahida ay u qabaan biyaha iyo hawada, waayo martabaddiisu waa martabadda iyo halka ay nafta ka joogto jirka.

                                                                                                      Wuxuu yiri Allaah Kor ahaaye: “Oo sidaas baan waxaan kuugu waxyoonnay [Muxammadow] Ruuxan (waxyi, iyo Naxariis) Amarkayaga ah oo ma aadan u laheyn cilmi wuxuu yahay Kitaab iyo Iimaan midna? Laakiinse waxaan ka dhignay (Qur’aankan) Nuur aan ku hanuuninno ciddii – aan doono oo ka mid ah addoomahayaga. Oo waxaad xaqiiq adigu [Muxammadow] ku hanuunisaa (dadka) Jid Toosan. Jidka Ilaahay, ee ah Kan iska leh waxa ku sugan cirarka iyo waxa ku sugan dhulka. Xaqiiq, arrimaha 00 idil ugu dambeyn waxay u aadaan Allaah (go’aan ka bixin 00 isaga baa ka arrimiya)”.

                                                                                                      U adeegga diinta Alle darteed iyo innagoo ajar kaga Dooneyno Allaah, waxaan u guntannay howsha taijumada Macaanida Qur’aanka iyo ku fasirkiisa af Soomaali. Waxaana halkan ugu soo gudbineynaa walaalaheen Soomaaliyeed isagoo ku taijuman af Soomaali sahal ah 00 cad ay ka faa’ideysan karaan cid kasta. Waxaana ku saleennay fasrikiisa manhajka ahlu Sunnaha iyo Jamaacada gaar ahaan masa’looyinka caqiiqdada sida Magacyada Alle ee quruxda badan iyo Sifaadkiisa sare iyo qeyrkoodba. Waxaana ku dadaalnay in xaraf kasta 00 ka mid ku soo gudbinno dhigankiisa af Soomaaliga si aan u siinno tarjumada xaqeeda, marba waxa aan taijumeynno maadaama uu yahay Kitaabkii Ilaahay.

                                                                                                      Waxaana jirta in aan tixgelin siinnay in naska Qur’aanka dhammaantiis aan wada fasimo innagoo aan waxba ka tegin waana sida la doonayo ee abbaarta ah, tusaale haddii aan arrintaasi idinka siinno Qowlka Allaah Kor ahaaye: “Wa innaka la calaa khuluqin cadiim”. Wa’da la socota innaka waxay leedahay macno 00 u dhiganta Soomaali ahaan,” Oo” sidoo kale, ‘Inna’ waxay leedahay macno waxaana la yiraahdaa xarfu towkiid waa adkeyn hadalka waxayna u dhigantaa Soomaali ahaan, ‘xaqiiq’, ‘hubaashii’, ‘dhabtii’, ‘wallee’, iwm ee loola jeedo adkeyn hadalka iyo muujinta inuu xaq yahay dhab ah, xarafka la ee la socda calaa lacalaa, la’daas ka horreysa calaa waxay leedahay macno 00 waa xarfu towkiid 00 wuxuu la macno yahay inna, mana aha intuba hadal zaa’id ah aan macno laheyn, aad bayna ugu badan yihiin xuruuftaas .00 kale Qur’aanka, waxaadna arkeysaa in badi muffasiriinta Soomaaliyeed ay ka tagaan 00 tixgelin siin, taasoo aan sax aheyn. Masalan marka 1 ay fasirayaan: “Wa innaka lacalaa khuluqin caddiim”: waxay u fasirayaan sidatan, “Waxaa ku sugnaaday dabeecad fiicatv waxay halkaas kaga tageen xarafkii waawga ee billowga Aayadda, iyo Inna iyo La’ da ku xiriirsan ee la socota calaa, sida abbaarta ahna ee vvaafaqsan naska Qur’aaniga waa in loo taijumo sidatan ah:

                                                                                                      Oo waxaad xaqiiq Adigu (Muxammadow s|g) dhab ahaan ku sugantahay dabeecad san.” Waxaa kaloo jira in ficil maadiga, ama falka t a g a y, markii uu sagaal xaaladood ku yimaado loola jeeda ficil mudaaric fal jooga ama dhici doona, waxaana ka mid ah xaaladahaas haddii ficil maadigaa – falka tagay — uu yimaado kaddib xaraf ka mid ah xuruufta shardiga sida idaa: tusaale ahaan idaa jaa’a nasrullaahi. mark a jaa’a waa ficil maadi, laakiinse waxaa ka hor maray idaa oo xaraf shardi ah marka laguma fasirayo jaa’a yimid, ee waxaa lagu fasirayaa, “yimaado” waxaa ka mid ah xaaladahaa haddii ficil maadiga lagu billaabo hadalka, sida, ” ataa amrul laahi” laguma fasirayo waxaa yimid ee waxaa loola jeedaa wax dhici doona mustaqbalka, marka macnaha wuxuu noqon,” waxaa imanaya ama imaan doona” waxaa kaloo ka mid ah xaaladahaas marka uu ficil maadiga — falka tagay – yimaado xarfu mowsuul kaddib sida alladdii, alladiina, maa, tusaale ahaan innal ladiina aamanuu. Laguma fasirayo kuwii rumeeyey, ee waa kuwa rumeeya ama rumeysan ama rumeeyey.

                                                                                                      Dhinaca kale waxaa jira xuruufta Carabiga qaarkeed aan laga heleyn luqadda Soomaaliga sida ^ waxaan u isticmaalnay, Th’ iyo sida £ waxaan u isticmaalnay, ‘Gh’, iyo sidoo kale J oo waxaan u isticmaalnay,’ z’ meelaha qaarkood.

                                                                                                      Xagga Magaca Allaah, waxaan u deynay sida uu yahay, waayo ma aha sax in loo taijumo,’ Eebbe. iwm oo Magacyada Ilaahay ma aha waxa aan innagu bixin kamo. Magacyada Anbiyadana waxaa jira Labo Nabi ay Soomaalida magacyadooda yari beddelaan sida Muusaa oo ay yiraahdaan Muuse, iyo Ciisaa oo ay yiraahdaan Ciise, waxaan innagu ku magacownay Qur’aanka dhexdi waxa uu Allaah ku magacaabay oo ah Muusaa iyo Ciisaa.

                                                                                                      Tarjamadu sideedaba ma aha howl sahlan, taijumada macaanida Qur’aanka waa kan ugu sii adag, waayo waa Mucjiso waarta oo xag Rabbi ah, marka sidee buu qof u wada ofsan kara xaqa taijumada hadal ayan isagoo kale keenj, karin jinka iyo insiga haddii ay isu tagaan oo iska kaashadaan. Waxaana la og yahay in tarjumada si kasta oo loogu dadaalo iyo heer kasta oo ay ka gaarto wanaagga inaysan gaari karin halka uu gaarsiisan yahay naska Qur’aanka ee aan lala iman karin isagoo kale. Sidaas darteed waxaan ka rajeyneynaa qof kasta oo akhriya taijumadan inuu noo soo jeediyo wixii talooyin ah iyo tusaalooyin si looga faa’ideysto dabcooyinka soo socda hadduu Alle idmo. Waxaana Ka baryayaa Allaah Kor ahaaye inuu ku anfaco walaalahay Soomaaliyeed meel iyo waa’ ay joogaanba, oo naga aqbalo camalkan Aan ku Dooneyno Wejigiisa Kariimka ah oo naga ah Dar Ilaahay. Oo noogu daro miisaanka camalladeenna wanaagsan maalin aanay wax tarayn maal iyo carruurba.

                                                                                                      Waxaa ammaan idilkeed iyo mahadba leh Allaah, oo Nabad iyo Naxariis Ilaahay korkiisa ha ahaato Nabigeennii Muxammad, ehlu beytkiisii iyo asxaabtiisii oo dhan.

                                                                                                      Cabdulcasiis Xasan Yacquub

                                                                                                      Tarjamada

                                                                                                      Suuradda 1aad: Al-Faatixa

                                                                                                      1. Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.
                                                                                                      2. Ammaan idilkeed iyo mahadba waxaa iska leh Allaah, Rabbiga uumanka.
                                                                                                      3. Naxariistaha, Naxariista Badan.
                                                                                                      4. Boqorka Maalinta Jaazeynta.
                                                                                                      5. Adiga oo [keliya] baan ku caabudaynaa, oo Adiga oo [keliya] baan ku kaalmaysanaynaa.
                                                                                                      6. Ee nagu hanuuni Jidka Toosan.
                                                                                                      7. Jidka kuwa aad u Nicmaysay, aan aheyn [jidka] kuwa aad u Carootay, iyo kuwa dhunsanba.

                                                                                                      Suuradda Al-Mulk (Xukunka) 67

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxanista Badan

                                                                                                      1. Waxaa khayr iyo barako badnaaday (Allaah) oo ah Kan xukunku jiro gacantiisu oo wax walbana Kara.
                                                                                                      2. Kan abuuray dhimashada iyo nolosha, si uu (dadow) idiin imtixaano bal kiinna camal wanaagsan, oo (Allaah) waa Awood Badanaha, Dambi Dhaafka Badan.
                                                                                                      3. Kan abuuray toddobada cirar 00 midba midka kale ka korreeya, ku arki meysid abuurka Raxmaanka (Allaah) wax isweydaar ah. Ee ku celi aragga: “Ma ku aragtaa wax dillaac ah?
                                                                                                      4. Misna ku celi aragga mar kale, waxaa kugu soo laabanayaa araggu isagoo dullaysan oo daallan.
                                                                                                      5. Oo Waxaan dhabtii ku qurxinnay cirka soke Nalal, (xiddigo) oo Waxaan ka dhignay xiddigahaa kuwo lagu gano shayaadiinta, oo waxaan u diyaarinnay cadaab, Naar holceysa ah.
                                                                                                      6. Oo waxaa u sugnaaday kuwa ku gaaloobay Rabbigood cadaabta Naarta, oo aayo xun.
                                                                                                      7. Marka lagu tuuro Naarta, waxay ka maqli doonaan hinraag daran, iyadoo karaysa.
                                                                                                      8. Waxay ku sigan inay la qaraxdo caro. Mar kasta oo lagau tuuro guuto (gaalo ah), wuxuu su’aalaa waardiyaheeda: “Ma wuusan idiin imaan dige?
                                                                                                      9. waxay oran doonaan: “Haayoo dhabtii 9- vimid dige, waanse beenmnay oo ¦¦ soo dejin wax (waxyi ah), JJiaad idinku ku sugan Uhun baadi wey°-
                                                                                                      10. oo waxay (gaaladu) oranayaan: Wm aan wax maqli laheyn ama isan laheyn (Xaqa), ma aanaan ahaaneyn ehlu-Naar.
                                                                                                      11. Waxay qiran doonaan dambigoodu, ee’ha fogaadeen qolada Naarta Hureysa.
                                                                                                      12. Xaqiiqdii! Kuwa ka baqa Rabbigood jyagoo aan arag (arag Isaga, iyo cadaabtusa Aakhirada, iwm) waxay leeyihiin Dambi Dhaaf iyo Ajar Weyn.
                                                                                                      13. Ama hoos u dhiga hadalkiinna (sir (ahaan) ama saaq (kor u qaada), xaqiiqdii, (Allaah) waa Og yahay waxa ku jira laabaha (dadka).
                                                                                                      14. Sow ma uu yaqaan kii abuuray (uumankiisa)? Oo waa Isaga Turid p^anaha, u Roonaanta Badan (addoomahiisa) ka War Haya (wax walba).
                                                                                                      15. Waa Kan idiinka dhigay dhulka hayin, ee ku socda waddooyinkiisa, oo wax ka cuna risiqiisa (risiqa Allaah), oo Xaggiisa bay ahaan doontaa u soo Bixiddu.
                                                                                                      16. Ma waxaad ka aamin tihiin in Kan (Allaah) ee ka kor ah cirka idinla goooyo dhulka, oo ay idin la dhaqdhaqaaqdo?
                                                                                                      17. Mise waxaad aamin ka tihiin in Kan (Allaah) ka kor ah cirka, uu idiin soo diro dabeyl kulul (hongor ama holon) oo habaas wadata? Waadse ogaan doontaan sidee mid daran u aheyd Digniinteydii?
                                                                                                      18. Oo waxaa dhabtii (Xaqa) beeniyey kuwii ka horrceyey, ee sidee mid daran u aheyd Ciqaabteydii.
                                                                                                      19. Mawaysan arkayn shimbiraha korkooda dulduulaya ee mama fidinaya baalashooda oo mama isku laabaya? Ma jiro wax haya aan aheyn Raxmaanka (Allaah). Xaqiiqdii, wax walba waa uu Arkaa.
                                                                                                      20. Waa kee kan idiin noqon kara ciidan idiin soo gargaara Raxmaanka sokadi? Gaaladu kuma sugna waxaan aheyn hodnaan.
                                                                                                      21. Waa kee kan wax idin siin kara haddii uu (Allaah) ceshado Risiqiisa? Mayee, waxay ku talax tageen kibir iyo xaq diidnimo.
                                                                                                      22. Ma mid ku socda isagoo aan waxba arkeyn wejigiisa, baa hanuunsan mise mid (wax arka) oo ugu socda si toosan oo siman Jid Toosan (Islaamka).
                                                                                                      23. Dheh waa Allaah Kan idin abuuray, oo idiin yeelay maqalka (dhego), airagga (indho) iyo laabo. Yaraa inta aad shukridaan.
                                                                                                      24. Dheh: Waa Allaah Kan idinka abuuray dhulka, ee Xaggiisa la idiin kulmin doono.
                                                                                                      25. Waxay oran doonaan: “Waa gooima yaboohakani haddii aad run sheegeysaan.
                                                                                                      26. Dheh (Muxammadow #): “Allaah baa Og (waqtiga ay ku beegan tahay) oo anigu waxaan ahay dige iska cad.”
                                                                                                      27. Markayse arkaan Naarta oo ku soo dhow, wejiyada kuwa gaaloobay waxay ahaan doonaan kuwo geddisan [madow, kuduudsan. murugo saaran tahay], oo waxaa lagu oran doonaa: Waa kan (yaboohii) aad u yeeranayseen.
                                                                                                      28. Dheh (Muxammadow): Bal ka warrama, haddii Allaah i halligo aniga iyo inta ila jirta, ama noo naxariisto, yaa ka badbaadin doona gaalada cadaab xanuun badan?
                                                                                                      29. Dheh: “Allaah waa Raxmaanka (Naxariistaha), waan rumeynay, oo talo saarannay, waadse ogaan doontaan [gaalooy] cidda ku sugan baadi cad.”
                                                                                                      30. Dheh [Muxammadow], “Bal ka warrama, haddii ay biyihiinnu dhulka ku guraan oo hoos ugu sii fogaadaan, yaa idin siinaya biyo il saafi ah oo soconeysa?”

                                                                                                      Suuradda Al-Qalam ama Nuun (Qalinka) 68

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Nuun. (Xarafkani iyo xarfaha kale ee ku soo arooray billowga suuradaha qaarkood waxay ku tusinayaan mucjisadda Qur’aanka, oo Allaah oo Keliya baa Ogsoon muraadka uu ka leeyahay iyo waxa uuulajeedo). Waa igu Qalinka iyo waxa ay (malaa’igtu) ku qoraan (kutubta camalka dadka).
                                                                                                      2. Adigu (Muxammadow S) ma tihid, waa igu Nicmadda Rabbigaa, nin waalan.
                                                                                                      3. Oo waxaa kuu sugnaaday (Muxammadow #) ajar aan go’eyn.
                                                                                                      4. Oo waxaad (Muxammadow M) ku sugan t^ay dabeecad san oo sare.
                                                                                                      5. Waad arki doontaa, iyaguna way arki doonaan,
                                                                                                      6. Kiinna waalan (ama la cadaabo).
                                                                                                      7. Xaqiiqdii, Rabbigaa baa Ogsoon, kan ka dhumay Jidkiisa, oo Isaga baa ogsoon kuwa hanuunsan.
                                                                                                      8. Ee (Muxammadow M) ha adeecin beeniyayaasha.
                                                                                                      9. Waxay jecel yihiin inaad u soo dabacdo (oo uga tanaasusho wax ka mid ah Xaqa), iyaguna kuu soo dabcaan.
                                                                                                      10. Oo ha adeecin mid kastoo dhaar badan, aan qiimo laheyn.
                                                                                                      11. Xamasho badan, u socod badan dira diro (nebiibnimo).
                                                                                                      12. Khayr laaweye ah, xad-gudbe, dambiile ah.
                                                                                                      13. macangag madax adag, intaasoo dhan ka sokow sheegato ah (shard ku dhalan).
                                                                                                      14. (Wuxuu sidaa u ahaaday) sababta oo ah inuu leeyahay maal iyo wiilal.
                                                                                                      15. Marka loo akhriyo Aayadahayaga (Qur’aanka), wuxuu yiraahdaa: waa sheekooyinkii dadkii hore.”
                                                                                                      16. Waxaan summad kaga dhigi doonnaa sanqaroorka.
                                                                                                      17. Waxaan xaqiiqdii u imtixaannay sidii loo imtixaanay qoladii beerta, markii ay ku dhaarteen inay goostaan mirihii (beerta) aroorta hore.
                                                                                                      18. Iyagoon oran: Inshaa Allaah (Haddii ^ Allaah idmo).
                                                                                                      19. Waxaase beertii uga yimid amar (dab) xagga Rabbigaa habeennimadiiba oo * * gubtay intii ay hurdeen.
                                                                                                      20. Waxayna noqotay xaabo madoobaatay oo la shafay.
                                                                                                      21. Markaasay isu dhavvaaqeen subaxii,
                                                                                                      22. iyagoo leh: Ku kallaha beertiinna haddii aad goosanaysaan miraha.
                                                                                                      23. Markaas bay tagecn iyagoo codka hoos u dhigaya (iyagoo ku tashaday),
                                                                                                      24. Inaan beerta maanta soo gelin miskiin.
                                                                                                      25. Waxayna kallaheen subaxii hore, iyagoo diiddan inuu u soo galo miskiin).
                                                                                                      26. Markiise ay arkeen (beertii) sida ay noqotay, waxay yiraahdeen: “malaha waan soo dhunnay,”
                                                                                                      27. Misna way is garteen oo yiraahdeen mayee waa nala dhaafiyey (mirahii) beerta.”
                                                                                                      28. Markaasuu koodii u wanaagsanaa intoodii yiri: “Miyaanan idinku oran: Allaah Weyneeya oo Waxida,”
                                                                                                      29. Waxay yiraahdeen: “Allaa weyn oo waaxid ah oo xumaan ka Nazahan. innaguna waannu xadgudubnay.
                                                                                                      30. Markaasaa qaarba qaar ka hor jeesaday, iyagoo is eedeynaya.
                                                                                                      31. Waxay yiraahdeen: Magaceen ba’ye, innagu waan xad gudubnay.
                                                                                                      32. Waase intaasoo uu Rabbigeen noogu beddelo beer ka wanaagsan tani. Waxaan innagu u toobad keennay Rabbigayo (innagoo u jeedna samaan si uu noogu dhaafo denbiyadayada, oo noo siiyo ajar wanaagsan Aakhirada).
                                                                                                      33. Sidatani waa ciqaabka (noloshan), ha yeeshee run ahaan, ciqaabka Aakhirada baa weyn oo daran, haddii ay ogaan lahaayeen
                                                                                                      34. Xaqiiqdii, kmva ka dhowrsada xumaha (waxay ku leeyihiin Rabbigood agtiisa bccro banvaaqo ah (Janno).
                                                                                                      35. Ma Muslimiinta baan kala mid dhigeynaa Mujrimiinta (Mushrikiinta, gaalada, dambiilay nasha, iwm).
                                                                                                      36. Maxaad leedihiin? Sidee baad wax u guddoomisaan?
                                                                                                      37. Mise waxaad heysataan kitaab aad ka akhrisaiaan.
                                                                                                      38. Inaad ka heleysaan wixii doorataan?
                                                                                                      39. Mise waxaad naga hcysataan ballan xaggayaga ah, gaaraya ilaa Maalinta Qiyaamaha inaad leedihiin wixii aad xukuntaan.
                                                                                                      40. Weydii koodii uga ah arrinkaas damiin.
                                                                                                      41. Mise waxay leeyihiin shariigyo, ha keeneen shariigyadooda haddii ay run sheegayaan.
                                                                                                      42. (Xus) Maalinta marka dhudhunka feydi doono (waa Maalinta Qiyaamaha) oo waxaa loogu yeeri doonaa inay u sujuudaan (Allaah), mase karayaan (munaafiqiinta inay sujuudaan),1
                                                                                                      43. Indhahoodu waxay ahaan doonaan kuwo hoos u rogan, dulli baa dabooli doona; waxayna ahaayeen (nolsoshii adduunka) kuwo loogu yeero sujuudda iyagoo fayow (laakiinse ma ay yeelin).
                                                                                                      44. Ee isu kaaya daa Aniga iyo kuwa beeniya Qur’aankan; waxaan ka ciqaabi doonnaa ciqaab gaatan ah jihooyin aysan fileyn.
                                                                                                      45. Oo Waxaan siin doonaa kansho. Xaqiiqdii, Qorshaheygu (tabteydu) waa mid xoog badan.
                                                                                                      46. Mise waxaad (Muxammadow) weydiisataa ujro, sidaa awgeed ay la culaabeysan yihiin deyn?
                                                                                                      47. Mise Ghaybka (waxa qarsoon ee aan muuqan_halkan Aayaddan waxaa loola jeedaa Allawxul Maxfuud) baa ku jira gacmahooda, oo sidaa darteed ay wax ku qoraan?
                                                                                                      48. Ee ku sabar Xukunka Rabbigaa, oo ha noqonnin sidii rafiiqii nibiriga (Nabi Yuunus), markii uu noo dhawaaqday (Annaga) isagoo walbahaarsan.
                                                                                                      49. Haddii aysan Nicmad xagga Rabbigi ah haleesheen, wuxuu hubaashii ahaan lahaa (mid looga tegay caloosha nibriga laakiinse waan u dambi dhaafnay) sidaa darteed wuxuu ahaa mid lagu soo tuuray xeebta bannaan isagoo eedeysan.
                                                                                                      50. Waxaase doortay Rabbigi is oo ka mid yeelay kuwa wanaagsan.
                                                                                                      51. Oo waxay ku sigan kuwa gaaloobay inay wax kugu yeelaan indhohooda (dhabatoda) naceyb gala awgiis markii ay maqlaan Waanada (Qur’aanka); oo waxay yiraahdaan: “Kani (Muxammad #) waa waal an yahay.
                                                                                                      52. Wax kalese ma aha (Qur’aankan) aan aheyn Waano ku socoto uumanka.

                                                                                                      *Abuu Saciid a.k.r. waxaa laga soo weriyey inuu yiri: Waxaan maqlay Nabiga s.c.w, Alle Weyne Kor ahaaye wuxuu feydi doonaa Dhudhunkiisa, markaasay dh mu’miniinta, rag iyo haweenba, u sujuudi doonaan, waxaase hari doonaa kuwaasi jirey is tuska iyo sharaf doonka. Dadka noocaasi ah waxay isku dayi doonaan inay s (Maalinta Qiyaamaha) waxayse dhabarradooda ahaan doonaan sida u taagan aan s karin. (Al-Bukhaari)

                                                                                                      Suuradda Al-Xaaqqah (Xaqiiqda) 69

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxanistaha, Naxanista Badan.

                                                                                                      1. Xaqiiqda dhaceysa (Waa Maalinta Qiyaamaha).
                                                                                                      2. Maxay tahay Xaqiiqda dhaceysa?
                                                                                                      3. Oo maxaa ku ogeysiiyey waxa ay tahay xaqiiqda dhaceysa?
                                                                                                      4. Waxay beeniyeen qolooyinkii Thamuud iyo Caad Qaaricada (Qiyaamada).
                                                                                                      5. Thamuud ahaan. waxaa lagu halaagay Qaylo Daran.
                                                                                                      6. Caadna waxaa lagu halaagay dabeyl hugmeysa oo xoog badan.
                                                                                                      7. Oo uu Allaah ku salliday korkooda toddoba habeen iyo siddeed maalmood oo xiriir ah; waxaad arkeysaa qoon dhexdeeda wada legdoon (la halaagay), la moodo jirrid timreed (dogob) dhacay.
                                                                                                      8. Ee miyaad aragtaa wax ka haray?
                                                                                                      9. Waxaa jiray Fircoon iyo kuwii ka hoireeyey iyo magalooyinkii la daba geddiyey (magaalooyinkii qoonkii Luud) ee dambiga galay.
                                                                                                      10. Waxay caasiyeen Rasuulkii Rabbigood, markaasuu (Allaah) qabtay qabasho daran. 11
                                                                                                      11. Waxaan Annagu markii ay biyihii xad dhaafeen (daadkii Nuux), idinku qaadnay (dadow) Doontii (uu sameeyey Nuux).
                                                                                                      12. Si aan idiinkaga dhigno waano, oo u xafiddo dheg wax maqasha oo u fahanto
                                                                                                      13. Ee marka Buunka la afuufo afuufid keliya (tan hore)
                                                                                                      14. Oo dhulka iyo buuraha laga rujiyo meelahooda, oo la baduugo baduugid mar keliya ah
                                                                                                      15. Maalintaa bay Dhacdada Weyn (Qiyaamadu) dhaceysaa.
                                                                                                      16. Oo cirka u kala dillaaci doonaa gaballo, oo maalintaasi tabar yar tahay.
                                                                                                      17. Oo malaa’igtu waxay ahaan doonaan ciilca gaararkiisa, oo waxaa ku sidi doona Carshiga Rabbigaa korkooda Maalintaas siddeedmalag.
                                                                                                      18. Maalintaas baa dadka loo soo bandhigaya Allaah, ma jiro wax xaggooda Icagaqaisoon.
                                                                                                      19. Ee kii lagu siiyo Kitaabkiisa gacantiisa midig wuxuu oranayaa: “Hooyoo, akhriya Kitaabkeyga.
                                                                                                      20. Waxaan anigu rumeeyey inaan la kulmayo Xisaabteyda”
                                                                                                      21. Wuxuu kaasi ku noolaan doonaa nolol laguraalli noqdo.
                                                                                                      22. Beer sare gudaheed ah (Janno),
                                                                                                      23. Miraheedu dhowyihiin.
                                                                                                      24. (Waxaa lagu oran doonaa) Cuna oo cabba idinkoo faraxsan, waa wixii aad soo honnaisateen maalmihii tegaye.
                                                                                                      25. Kiise lagu siiyo Kitaabkiisa gacantiisa bidix wuxuu oranayaa: “Magacay ba’e waxaan jeclaan lahaa inaan la i siiyeenba kitaabkeyga.
                                                                                                      26. Iyo inaan marnaba ogaadeen, sida xisaabteydu tahay?
                                                                                                      27. “Waxaan jcclaan lahaa haddii taa iyada ahi (dhamishadu) ahaan laheyd dhammaadkeyga (aan nolol ka dambeyn).
                                                                                                      28. Maalkeygii wax iima tarin.
                                                                                                      29. Awooddeydii iyo doodaheygii waa iga baabba’een.
                                                                                                      30. (Waxaa la oranayaa): “Qabta oo xir- xira.
                                                                                                      31. Oo Naarta ololeysa geliya.
                                                                                                      32. Oo ku xiixira silsilad ballaceedu yahay toddobaatan dhudhumood.”
                                                                                                      33. Wuxuu ahaa mid aan rumeysneyn Allaah, Sarreeyaha Weyn.
                                                                                                      34. Aan ku boorrin jinn (dadka) quudinta masaaknnta,1
                                                                                                      35. Sidaa awgeed maanta kuma laha halkan wax saaxiib ah.
                                                                                                      36. Oo kuma laha wax cunno ah milil iyo malax ma’ahee (dhacaanka ehlu Naarka).
                                                                                                      37. Cidi ma cunto aan aheyn Khaadi’iinta (mushrikiinta, gaalada, dambiilayaasha, iwm).
                                                                                                      38. Ee waxaan ku dhaartay waxa aad aragtaan (uunka muuqda).
                                                                                                      39. Iyo wax aydaan arkaynba,
                                                                                                      40. Inuu Qur’aankani yahay hadalkii Allaah ee loo soo dhiibay Rasuul sharaf leh (waxaa loola jeedaa Jabriil ama Muxammad S ee ka keenay Qur’aanka xagga Allaah).
                                                                                                      41. Oo ma aha hadal gabayaa, waa yar tahay inta aad rumeysaan
                                                                                                      42. Mana aha hadal curraafle (kaahin), waa yar tahay inta aad waantowdaan.
                                                                                                      43. (Qur’aanku) wuxuu ka soo degey xagga Rabbiga uumanka.
                                                                                                      44. Oo haddii uu (Muxammad i&) nagu been abuuran lahaa;
                                                                                                      45. Waxaan hubaashii ku qaban laheyn Midig (gacan adag)
                                                                                                      46. Oo waxaan goyn laheyn garka wadnaha.
                                                                                                      47. Oo ma jiro axad idinka mid ahi oo naga celin lahaa.
                                                                                                      48. Oo Qur’aankani waa u waano kuwa ka dhowrsada xumaha.
                                                                                                      49. Oo Annagu waan ognahay inay jiraan qaar idinka mid ah oo beeniya (Qur’aanka).
                                                                                                      50. Oo wuxuu (Qur’aankan) ku noqon doonaa qoomamo gaalada (Maalinta Qiyaamaha).
                                                                                                      51. Oo (Qur’aankan) waa xaq dhab ah.
                                                                                                      52. Ee ku tasbiixso Magaca Rabbigaa Weyn.

                                                                                                      *Cabdullaah bin Camar a.k.r. waxaa laga soo weriyey inuu yiri: Nin baa weydiiyey s.c.w.: Maxaa camallo ahaan ama dhaqan islaam ahaan wanaagsan? Nabigu s.c.w. wuxu^yj^ In aad soorto (raashin siiso) saboolka, oo salaanto kuwaasi aad garaneyso iyo kuwaasi garaneynba”.(Al-Bukhaari)

                                                                                                      Suuradda Al-Macaarij (Waddooyinka Kor Loo Koro) 70

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah. Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Weydiiye baa dheeldheel u warsaday in cadaabtu ku dhaceysa gaalada.
                                                                                                      2. Cadaabtaasoo aanay jirin wax ka celin kara gaalada [oo ka imaneysa]
                                                                                                      3. Xagga Allaah, Rabbiga waddooyinka kor loogu koro Ieh.
                                                                                                      4. Waxay u koraan Malaa’igta iyo Ruuxu (Jabriil) xaggiisa Maalin qaddarkeedu dhan yahay konton kun oo sano.
                                                                                                      5. Ee Sabar (Muxammadow JS), sabar wanaagsan
                                                                                                      6. Waxay u arkaan (cadaabkaa) wax fog.
                                                                                                      7. Waxaanse Ognahay inuu (aad) u dhow yahay.
                                                                                                      8. Maalinta uu cirku noqon doono sida maar shuban
                                                                                                      9. Oo buuruhu noqon doonaan sida cudbi la dhilay.
                                                                                                      10. Oo Saaxiib wax weydiin doonin saaxiib.
                                                                                                      11. Iyagoo is aikaya (waa Maalinta Qiyaamaha), Muujrimku (denbiilaha) wuxuu jeclaan doonaa inuu isaga fiirto cadaabka Maalintaasi carruuitiisa.
                                                                                                      12. Iyo xaaskiisa iyo walaalki.
                                                                                                      13. Iyo xigtadiisii soo dhoweyneysey,
                                                                                                      14. Iyo waxa dhulka ku sugan oo dhan si uu isagu u badbaado.
                                                                                                      15. Mayee! Waa Ladaa (NaarKulul).
                                                                                                      16. Diiraneysa haragga madaxa.
                                                                                                      17. Iyadoo u dhawaaqeysa kuwaa diiday Xaqa oo dhabarka u jeediyey.
                                                                                                      18. oo maal kulmiyey oo keydiyey (oo aan Xaqa ku bixin).
                                                                                                      19. Xaqiiqdii, Aadanahu waa naf jecleysi badan yahay oo sabar yar yahay
                                                                                                      20. Marka uu dhib taabto waa argagaxaa.
                                                                                                      21. Oo marka uu khayr helo waa bakheylaa.
                                                                                                      22. Waxaan aheyn Muslimiiinta ehlu salaadka ah.
                                                                                                      23. Kuwa daa’ima salaaddooda;
                                                                                                      24. Oo ah kuwa maalkooda uu ugu jiro xaq la yaqaan.
                                                                                                      25. Miiskiina tuugsada, iyo kuwaan wax haysan.
                                                                                                      26. Oo ah kuwa rumeysan Maalinta Jaaseynta (Qiyaamaha).
                                                                                                      27. Oo ah kuwa cadaabta Rabbigood ka walaacsan.
                                                                                                      28. Xaqiiq! Cadaabta Rabbigaa ma jiro wax ka aamin ah.
                                                                                                      29. Oo ah kuwa ka ilaaliya xubnahooda gaarka ah (galmo aan bannaaneyn, iwm)1
                                                                                                      30. Xaasaskooda ma’ahee iyo (haweenka ah addoonadaha iyo qafaallada) ay gacmahoodu midig hantaan, oo (markaa) ma laha wax eed ah.
                                                                                                      31. Kiise doona wax intaas dhaafsiisan, waa iyaga kuwa ah xad- gudbayaasha
                                                                                                      32. Oo waa kuwa ilaaliya ammaanoo- yinkooda iyo ballamahooda;
                                                                                                      33. Oo ah kuwa ku toosnaada markhaa- tiyadooda;
                                                                                                      34. Oo ah kuwa u xafida salaaddooda si wanaagsan,
                                                                                                      35. Kuwaas sidaas ah baa geli doona Beeraha (Jannada) iyagoo sharfan.
                                                                                                      36. Ee maxay leeyihiin kuwa gaaloobay waa iyaga u soo degdega’e inay wax kaa dhageystaan (Muxanunadow), si ay kuu beeniyaan iyo si ay kuugu jees-jeesaan adiga iyo Kitaabka Allaah (Qur’aankan).
                                                                                                      37. (iyagoo u fadhiya) koox koox midigta iyo bidixdaada (Muxanunadow S).
                                                                                                      38. Ma wuxuu qof walba oo iyaga ka mid ahi rajeynayaa inuu galo Jannada barwaaqada?
                                                                                                      39. Mayee, Waxaan ka abuumay waxa ay og yihiin.
                                                                                                      40. Ee Waxaan ku dhaartay Rabbiga qorrax ka soo baxyada iyo qorrax u dhacyada inaan xaqiiq Karno;
                                                                                                      41. Inaan ku beddelno (Kuwo kale) oo ka wanaagsan; oo ma nihin kuwo laga baxsado.
                                                                                                      42. Ee iska daa ha (iimbadecn (xumaanta), oo ha iska cayaareen, inta ay la kulmayaan Maalinlooda loo yaboohay.
                                                                                                      43. Maalinla ay ka soo bixi doonaan qu- buuraha iyagoo degdegaya sida inay u tartarmayaan calaamo loo taagay.
                                                                                                      44. Indhahoodu la hogonayaan cabsi, dulli baa ka daboolaya (korka oo dhan)f Taasi waa Maalintii loo yaboohay

                                                                                                      *Sahal bin Sacad a.k.r. wxaa laga soo weriyey inuu yiri: Rasuulkii Alle s.c.w. wuxuu yiri Qofkii ii damaanad qaada dhowrista waxa u dhexeeya labadiisa daan (waa afka iyo carrabkiisa) iyo waxa u dhexeeya labadiisa lugood (waa xubnahiisa gaarka) waxaan u damaanad qaadayaa Janno. (Bukhaari)

                                                                                                      Anas a.kr waxaa laga soo weriyey inuu yiri: Waxaan idiin soo gudbin doonaa xadiis uusan qofna aniga gadaashay idiin sheegi doonin. Waxaan maqlay Rasuulkii A lie s.c.w. oo leh: Waxaa ka imid calaamooyinka soo dhowaanta Saacadda Qiyaame in cilmiga share iga yaraan doono (taasna waxaa keenaya dhimashada culimada u leh aqoonta diinta) waxaa soo if bixi doona jahli (oo faafi doona) waxaa soo if bixi doona zinada, waxaa badan doonaa dumarka oo yaraan doona ragga heer kontonkii haween ah ay yeelan doonaan hal mas’uul (danahooda u quma). (Al-Bukhaari)

                                                                                                      Suuradda Nuux 71

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxanista Badan

                                                                                                      1. Waxaan Annagu u dimay Nuux qoon- kiisii (Annagoo leh): “U dig qoonkaaga inta aysan u iman cadaab xanuun badan.”
                                                                                                      2. Wuxuu (Nuux) yiri: “Qoonkayow! Waxaan anigu idiin ahay dige cad.
                                                                                                      3. “Ee caabuda Allaah (Keliya), oo ka dhowrsada xumaha, anigana i adeeca.
                                                                                                      4. Wuxuu (Allaah) idiin dhaafayaa dambiyadiinna, oo idiin dib dhigayaa ilaa muddo magacaaban. Xaqiiqdii, Ajasha Allaah marka ay timaaddo, dib looma dhigi karo, haddii aad og tihiin.
                                                                                                      5. Wuxuu (Nuux) yiri: “Rabbiyow! Waxaan anigu u yeeray qoonkeygii habeen iyo maalinba.
                                                                                                      6. “Umase kordhin yeeriddeydii waxaan aheyn ka carar (xaqa).
                                                                                                      7. Mar kasta oo aan anigu u yeerona si aad ugu dambi dhaafto, waxay geliyaan farahooda dhegahooda dhexdooda, oo isku daboolaan dharkooda, oo ku madax adaygaan (shirkiga iyo macaasida) oo isweyneeyaan isweyneyn.
                                                                                                      8. “Misna waxaan ugu yeeray (diinta) si cad (oo cod kore ah).
                                                                                                      9. “Misna waxaan u ogeysiiyey si cad (guud), oo haddana ugu yeeray si gaar ah.
                                                                                                      10. Waxaan ku iri: “Ka barya dambi dhaaf Rabbigiin; Xaqiiqdii; waa Dambi Dhaaf Badane’e.
                                                                                                      11.  “Ha idiinka keenee cirka roob weyn oo dararah;
                                                                                                      12. Hana idiin kordhiyee maal iyo awlaad, oo ha idiin yeelee beero, hana idiin yeelee webiyaal.
                                                                                                      13. Maxaad leedihiin oo uga cabsoon weydeen Allaah oo u qaddarin weydeen.
                                                                                                      14. Isagoo idin abuuray idinkoo soo maray heerar (kala duwan) (yacni markii hore Nudfah (dhibic biyo ah), haddana xinjir, haddana goosin hilib ah).
                                                                                                      15. Mawaydan arkeyn sida Allaah u abuuray toddobada cir ee kala korreeya.
                                                                                                      16. Oo ka dhigay dayaxa ileys dhexdiisa ah, oo ka dhigay qorraxda nal shida?
                                                                                                      17. Oo (Allaah) Wuxuu idinka keenay (ciidda) dhulka.
                                                                                                      18. Haddana idinku celin doonaa gudahiisa oo idinka soo bixin doonaa baxsiis (mar kale Maalinta Qiyamaha)?
                                                                                                      19. Oo Allaah Wuxuu idiinka dhigay dhulka gogol fidsan (waasic).
                                                                                                      20. Si aad ugu socotaan dhexdiisa waddooyin waaweyn.
                                                                                                      21. Nuux wuxuu yiri: Rabbiyow! Waa i caasiyeen, oo waxay raaceen mid maalkiisu iyo awlaaddiisu aysan u kordhin waxaan aheyn khasaaro.
                                                                                                      22. “Oo waxay qooleen shirqool weyn.
                                                                                                      23. “Oo waxay yiraahdeen: “Ha ka tegina ilaahyadiinna, oo ha ka tegina Wadd iyo Suwaac iyo Yaquus iyo Yacuuq iyo Nasar (magacyada sanamyadii ay caabudi jireen).
                                                                                                      24. oo waxay dhabtii lumiyeen in badan, ee [Allahayow] ha u kordhin Daalimiinta (mushrikiinta, gaalada, dambiilayaasha, iwm) waxaan aheyn habow.
                                                                                                      25. Gafkoodii dartiis baa loo hafiyey oo loo gel’iyey Naar, oo, mana helin Allaah sokadi cjd u soo gargaarta.
                                                                                                      26. Oo Nuux wuxuu yiri: “Rabbiyow! Ha lcaga tegin qof ka mida gaalada dhulka korkiisa.
                                                                                                      27. “Waayo haddii aad deyso oo kaga tagto, waxay dhuminayaan addoomahaaga, oo ma dhali doonaan waxaan aheyn faajir gaalnimo badan.
                                                                                                      28. Rabbiyow! Ii Dambi dhaaf aniga, iyo waalidkey iyo qofkii soo gala gurigeyga isagoo mu’min ah, iyo mu’miniinta iyo mu’minadaha. Oo ha u kordhin Daalimiinta (mushrikiinta, gaalada, dambulayaasha iwm) waxaan aheyn burbur iyo baabba’a

                                                                                                      Suuradda al-Jin (Jinka) 72

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Dheh [Muxammadow] “Waxaa la ii waxyooday inay koox Jin ahi dhegaysteen [Qur’aankan]. Waxay yiraahdeen, “Waxaannu innagu maqallay Qur’aan cajab leh.
                                                                                                      2. “Wuxuu wax ku toosiyaa Jidka Toosan, waanu rumeynay, oo marnaba uma shariig yeeli doono Rabbigiyo oo lama wadaajin doonno [cibaadada] axadna.
                                                                                                      3. “Waxaana Sarreeya Sharafta Rabbigeen, ma uusan yeelan xaas iyo carruur midna
                                                                                                      4. “Waxayna kuwa maan gaabka ahi ee dhexdeenna ah (waa Ibliis ama mushn- kiinta ku jira Jinka) ka sheegaan Allaah waxaasi ah gefka oo aan toosneyn.
                                                                                                      5. “Oo Waxaan moodnay in aysan dadka iyo jinka ka been sheegeyn Allaah.
                                                                                                      6. “Oo Waxaa jira rag ka mid ah insiga oo magan gala rag ku jira jinka, waxayse (jinku) u kordhiyeen (dadkaa) dambi iyo gaalnimo.
                                                                                                      7. “Oo waxay u maleeyeen sida aad u malayseenba, inuusan Allaah u soo diri doonin wax Rasuul ah (dadka ama jinka).
                                                                                                      8. “Oo waxaan doonnay inaan gaamo cirka, waxaanse la kulannay isagoo laga buuxiyey ilaalooyin adag iyo dhimbilo dab oo ololaya.
                                                                                                      9. “Oo Waxaan ka fariisan jimay halkaa rugag si aan u wax uga dhageysanno, kiise dhegaystaa haatan wuxuu la kulmi doonaa dab ololaya oo u cimil gashan.
                                                                                                      10. “Oo ma ogin, in shar lala maagay waxa jooga dhulka korkiisa, ama in Rabbigood la doonay hanuun.
                                                                                                      11. “Oo waxaa naga mid ah kuwo wanaagsan iyo kuwo ka duwanba; waxaan nahay kooxo mid waliba heysato dariiqo gaar ah (kooxo diini ah oo kala duwan).
                                                                                                      12. “Oo waxaan ognahay inaan uga fakan karin (ciqaabka) Allaah dhulka, oo ugama fakan kamo (ciqaabka) carar.
                                                                                                      13. nka (Qur’aankan) waan rumaynay, W4 a Rabbigi kama baqo nusqaan sameeyo xagga ajarka camalladiisa wanaagsan, ama ziyaado ciqaab ahaan x«ggadambiyadiisa’
                                                                                                      14. Oo waxaa naga mid ah Muslimiin, iyo al-Qaasiduun (gaalo kuwa ka day Jidka Toosan)’. ee ciddii Islaamta J^aasi waxay qaateen Hanuunka Toosan”
                                                                                                      15. Kuwase ah Qaasiduunka (gaalada ka leexday Jidka Toosan), waxay ahaan doonaan xaabada Naarta,
                                                                                                      16. Haddii ay dadku ku toosaan Jidka Wanaagsan (waa Islaamka) waxaan hubaashii ka waraabin laheyn biyo badan oo macaan.
                                                                                                      17. Si aan ugu imtixaanno. Kiina ka jeesada Waanada Rabbigi (waa Qur’aankan oo aan ku carnal falin xeerarkiisa iyo amarradiisa) Wuxuu galin doonaa cadaab daran (waa Naar).
                                                                                                      18. Oo Masaajidyada waxaa leh Allaah, (Keliya) ee ha kula baryina la jirka Allaah axadna.
                                                                                                      19. Oo markii uu addoonkii Ilaahay (Muxammad 9k) istaagay isagoo baryaya Allaah (Keliya), Waxay durbaba ka sameeyeen hareerahiisa is buurasho badan (si ay u dhageystaan akhnnta Nabiga, ama waxay ku sigteen inay ku soo boodaan naceyb ay u qabaan towxiidka darti).
                                                                                                      20. Dheh (Muxammadow) waxaan uun baiyayaa Rabbigay (Allaah Keliya), oo lama wadaajinayo cibaadada axadna.
                                                                                                      21. Dheh: “Ma aha wax awooddeyda ku jira inaan idiin geysto dhibaato, ama inaan idin qaadsiiyo Jidka Toosan.”
                                                                                                      22. Dheh (Muxammadow S): “Cidina igama cclineyso Ciqaabka Allaah (Haddii aan ku caasiyo), mana hclayo sokadi wax ciirsi iyo agab ah.
                                                                                                      23. (Xilkeygu waa) oo keliya Gaarsiinta (Xaqa) ka yimid Allaah iyo Risaalooyinkiisa (towxiidka), oo kii caasiya Allaah iyo Rasuulkiisa waxaa xaqiiqdii u sugnaaday Naarta Jahannama, wuxuu ku waari doonaa dhexdeeda weligiis.
                                                                                                      24. Markii ay arkaan waxa loo yaboohay, waxay ogaan doonaan cidda gargaarahiisu tabar daran yahay oo tiro yar.
                                                                                                      25. Dheh (Muxammadow Jj): “Anigu ma ogi in (ciqaabka) la idiin yaboohay uu dhow yahay, ama in Rabbigay u yeeli doono waqti dhcer
                                                                                                      26. (Isaga oo keliya weeyaan Allaah) Ogsoonaha Ghaybka (waxa aan muuqan ee qarsoon), umana bandhigo Ghaybkiisa (waxa qarsoon ama aan muuqan) axadna.”
                                                                                                      27. Rasuul maahee (dadka ka mid ah) uu ka raalli noqday (wuxuu uga sheegaa Ghaybka intii uu doono), Wuxuuna u yeelaa koox gaar iyo ilaala ah (malaa’ig) si ay u socota hortiisa iyo gadaashiisaba ilaalo ahaan.
                                                                                                      28. (Wuxuu Allaah dhowraa iyaga (Rususha) illaa uu muujiyo inay (Rusushaa) gaarsiiyeen Farrimahii Rabbigood. Oo (Allaah) waa koobay waxa xaggooda jira, wflyna u tiro kooban yihiin wax walba.

                                                                                                      Suuradda Al-Muzzammil (Midkii isku Duubduubay Dharka) 73

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Kani isduuduubayow (waa Nabi Muxammad).
                                                                                                      2. U kac (inaad tukato) habeenkii oo dhan, in yar maahee.
                                                                                                      3. Barkiis (tuko) ama ka nusqaami wax yar.
                                                                                                      4. Ama ka badi wax yar, oo u akhri Qur’aanka si wanaagsan.
                                                                                                      5. Waxaan Annagu kugu soo dejin doonnaa Hadal cuius.
                                                                                                      6. Xaqiiqdii, u kicidda habeennada (salaad Tahajjud ah) baa leh khushuuc badan oo toosan, una munaasibsan fahmidda hadalka (Allaah).
                                                                                                      7. Waxaa kuu sugan maalintii howl dheer.
                                                                                                      8. Ee xus Magaca Rabbigaa, oo u go1 go’id dhan.
                                                                                                      9. Rabbiga qorrax soo baxa iyo qorrax u dhaca Ma jiro ilaah xaq ah aan aheyn Isaga ee ka dhigo Wakiil.
                                                                                                      10. Oo u sabar (Muxammadovv sg) waxa ay yiraahdaan, oo uga dheerow iyaga si qurxoon.
                                                                                                      11. Oo isu kaayo daa Aniga iyo kuwa beeniya (Aayadaheyga) Oo ah kuwo ladan oo aan siinnay raaxada adduunka. Oo u sug in xoogaa ah.
                                                                                                      12. Xaqiiqdii, Waxaa xaggayaga ah heegayaal (aan ku xir-xiro mushrikiinta, gaalada, dambiilayaasha, iwm) iyo Naar cartameysa.
                                                                                                      13. Iyo cunto lagu margado, iyo cadaab xanuun badan.
                                                                                                      14. Maalinta dhulka iyo buuruhu gilgilan doonaan gil-gilasho xoog leh, oo buuruhu ahaan doonaan bacaad la shubay oo hoos u soo daadaneysa.
                                                                                                      15. Waxaan Annagu idiin soo dimay (dadow) Rasuul (Muxammad markhaati idinku ah, sida aan ugu soo dimayba xagga Fircoon Rasuul (Muusaa).
                                                                                                      16. Wuuse caasiyey Fircoon Rasuulkii (Muusaa), markaasaan ku qabannay qabasho (cadaab) daran.
                                                                                                      17. Ee sidee baad isaga celineysaan ciqaabka, haddii aad gaalowdeen, Maalin ka dhigi doonta canuurta cirroole (waa Maalinta Qiyaamaha).
                                                                                                      18. Cirkuna arrinkaa darti la dildillaacayo ahaan doonana mid u kala go’an gaballo.. Yabooha (Allaah) waa mid fulaya
                                                                                                      19. Xaqiiqdii, tani wa waano, sidaa awgeed kii doona, ha u samaysto xagga Rabbigi jid.
                                                                                                      20. Rabbigaa waa ogyahay inaad u istaagto (salaad habeenkii) wax in yar ka yar saddex meeloodoo labo meelood habeenka, ama habeenka barkiis, ama saddex meeloodoo meel habeenka, sidaa oo kale bayna yeelaan qayb ka mida kuwa kula jira. Oo Allaah way u qaddaran tahay habeenka iyo maalinta. Wuxuu og yahay inaydaan kareyn inaad tukataan habeenkii oo dhan, sidaa awgeed buu idiinku naxariistay. Ee akhriya wixii idiin fududaada oo Qur’aan ah. Wuxuu og yahay inay idin ka mid ahaan doonaan kuwa buka, iyo kuwo kale oo ku safraya dhulka iyagoo dalbaya Deeqda Allaah; weliba kuwo kale oo u diriraya Arrinka Allaah. Ee akhriya wixii idiin fududaada oo Qur’aan ah, oo u ooga salaadda si wanaagsan oo bixiya Zakada, oo amaahsada Allaah Amaah wanaagsan. Oo wixii aad u hormarsataan nafahiinna oo jthayr ah waxaad ka heleysaan Allaah agtiisa iyagoo sii wanaagsan oo la idiin badiyey ajar iyo abaalgud ahaanba. Oo dalba Dambi dhaafka Allaah. Xaqiiqdii, Allaah waa Dambi Dhaaf Badane, Naxariis Badan.

                                                                                                      Suuradda Al-Muddasir (Kan is Daday)74

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Adigaagan (Muxammadow) isku dadayow (dharka).
                                                                                                      2. Kac oo dig.
                                                                                                      3. Oo Rabbigaa (Allaah) weynee.
                                                                                                      4. Oo dharkaaga daahiri
                                                                                                      5. Oo ka fogow Ar-Rujz (sanammada).
                                                                                                      6. Oo ha u bixin vvaxna si aad u hesho ka badan (ama ha u arkin camalladaada Alle adeeca ah gallad iyo wanaag aad Allaah u galeysid ahaan).
                                                                                                      7. Oo Rabbigaa dartiis u sabra
                                                                                                      8. Marka Buunka (Qiyaame) la afuufo. (afuufidda labaad ee suurka);
                                                                                                      9. Maalintaas waxay ahaan doontaa Maalin Daran.
                                                                                                      10. Gaalada aan u fududeyn.
                                                                                                      11. Isu kaayo daa aniga iyo kaan abuuray Isagoo keli ah (oo wuxuu heystaa aan jirin qaawan: Waliid bin al-Muqiirah Al- Makhzuumi, iwm).
                                                                                                      12. Oo aan siiyey maal iyo hand badan.
                                                                                                      13. Iyo wiilal garabu ah.
                                                                                                      14. Oo aan u waasiciyey risiqa.
                                                                                                      15. Oo haddana damcaya inaan u siyaadiyo;
                                                                                                      16. Mayee, wuxuu ka hor yimid Aayadahayaga oo diiday.
                                                                                                      17. Waxaan ku kallifi (oo dhibi) doonaa inuu la la kulmo cadaab daran.
                                                                                                      18. Xaqiiqdii, waa uu fakaray, oo wax qoondeeyey;
                                                                                                      19. Ee nacaladi ha ku dhacdee! Sidee buu wax u qoondeeyey.
                                                                                                      20. Oo misna mar kale ha ku dhacdo F nacalade sidee buu wax u qoondeeyey.
                                                                                                      21. Misna waa fakaray;
                                                                                                      22. Oo wejiga ayuu kaduuday oo uruuriyey.
                                                                                                      23. Markaas buu jeesasday oo is kibriyay;
                                                                                                      24. Wuxuu yiri: “Kani (Qur’aanka) wax kale maahee waa sixir laga soo maanguuriyey dadkii hore.
                                                                                                      25. Kanu ma aha waxaan aheyn hadal Aadane.
                                                                                                      26. Waxaan galin doonaa Naarta Saqara.
                                                                                                      27. Oo Maxaa ku ogeysiiyey waxa ay tahay Naarta Saqara?
                                                                                                      28. Ma reebto (wax dambiile ah) kamana tagto (vvaxna iyadoon gubin, oo gamaadin).
                                                                                                      29. Waxay gubtaa hargaha.
                                                                                                      30. Waxaana kor jooga (ka shaqeeya) sagaal iyo toban (malaa’aig ilaalo iyo waardiyayaal Naar ahaan).
                                                                                                      31. Oo kama aannu dhigin qolada Naarta xilkeeda haysa oo ilaalada ka ah waxaan ahayn malaa’ig. oo waxaan u xaddidnay tiradooda (19 ka) oo keliya imtixaan ahaan gaalada._si ay ehlu-Kitaabku (Yuhuudda iyo Nasaarada) ay u yaqiinsadaan dhabta iyo xaqiiqda (in Qur’aanka uu yahay Xaq waayo wuxuu waafaqsan yahay wixii sax ahoo aan kutubtooda laga doorin sida tiradan 19 ka eek u xusan Towraadka iyo Injiilka) • mu’miniintuna u kororsadaan Iimaan (maadaamuu Qur’aankan yahay Xaq)_, iyo si aan wax shakiyo ah loogu reebin ehlu Kitaabka iyo mu’miniinta, iyo si ay kuwa ay qalbiyadoodu ku jirto cudur (Munaafiqnimo ah) iyo gaalada u yiraahdaan: “Muxuu Allaah uga jeedaa tusaalahan? Sidaas buu Allaah u dhumiyaa kii uu doono, oo u hanuuniyaa kii uu doono. Oo ma jir wax og ciidammada Rabbigaa Isaga maahee Oo (Naar) tani wax kale ma aha aan aheyn (digniin) u xusuusin ah dadka.
                                                                                                      32. Mayee, oo waa igu dayaxa,
                                                                                                      33. Oo waa igu habeenka marka uu tago.
                                                                                                      34. Oo waa igu subaxa marka uu caddaado.
                                                                                                      35. Xaqiiqdii, iyadu (Naarta Saqara) wax kale maahee waa mid ka mid ah balaayooyinka waaweyn.
                                                                                                      36. Waana u digniin dadka.
                                                                                                      37. Kii idinka mid ah ee doonaya inuu hormaro (ku hormaro falasho camallo wanaagsan) ama inuu ku haro gadaal (isa- goo galaya denbiyo),
                                                                                                      38. Qof walbaa wuxuu u yahay curaar (rahan) wixii uu kasbaday.
                                                                                                      39. Qolada midigta maahee.
                                                                                                      40. Beero (Jannada) gudaheed waxay iska wareysan doonaan,
                                                                                                      41. Xaalka Mujrimiinta (Mushrikiinta, gaalada, dambiilayaasha, iwm) (00 Waxay ku oran doonaan):
                                                                                                      42. “Maxaa idin galiyey Naarta Saqara?
                                                                                                      43. Waxay oran doonaan: “Kama aynu mid aheyn kuvva tukada.
                                                                                                      44. “Oo ma aannu quudin jirin masaakiinta;
                                                                                                      45. “Oo waxaan ahayn kuwo la tiimbada kuwa xumaanta tiimbada.
                                                                                                      46. Oo waxaan beenin jimay Maalinta Jaazeynta.
                                                                                                      47. Jeer ay noo timid geerida.
                                                                                                      48. Sidaa darteed waxba uma tan doonto shafeecada kuwa shafeeca.
                                                                                                      49. Ee maxaa heysta iyaga (waa gaalada) 00 ay uga jeestaan (qaadashada) waanada?
                                                                                                      50. Sida ay yihiin dameer dibadeed didday.
                                                                                                      51. Oo ka carareysa libaax.
                                                                                                      52. Mayee, Qof walba oo ka mid ahi iyaga wuxuu rabaa in la siiyo waraaqo fidsan (oo ka yimid xagga Allaah, ay ku qoran yihiin in Islaamku yahay diinta xaqa ah, oo Muxammad uu kala yimid Xaqa xagga Allaah (Rabbiga cirarka iyo dhulka lwm).
                                                                                                      53. Mayee! balse, kama cabsadaan Aakhirada (Ciqaabka Allaah).
                                                                                                      54. Mayee, xaqiiq, (Qur’aan) kani waa waano.
                                                                                                      55. Ee kii rabaa ha (akhristo) oo ha ka waano qaato.
                                                                                                      56. Oo kama ay qaadan doonaan waano in Allaah doono maahee; waa Isaga Rabbiga, mudan inay aadanahu ka baqaan, oo waa Isaga Rabbiga Dambi Dhaafka Badan.

                                                                                                      Suuradda Al-Qiyaamah (Soo Bixinta) 75

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waxaan ku dhaartay Maalinta Qiyaamaha.
                                                                                                      2. Oo waxaan ku dhaartay nafta iska canaanata ka gaabinta Xaqa (waa nafta mu’minka).
                                                                                                      3. Ma wuxuu aadanuhu (kan gaalka ahi) moodaa inaannaan isu keeni doonin lafahiisa?.
                                                                                                      4. Mayee, Waxaan kamaa inaan sinno oo sidoodii ka yeelno farahiisa.
                                                                                                      5. Mayee! (Aadanuhu wuxuu beeniyaa soo bixinta iyo xisaabta, sidaa darteed) wuxuu rabaa inuu ku sii socda gelidda dambiyada.
                                                                                                      6. Wuxuu weydiinayaa: “Waa Goorma Maalintan Qiyaame (isagoo fogey sanaya)
                                                                                                      7. Ee marka araggu taagmo.
                                                                                                      8. Oo dayaxu madoobaado.
                                                                                                      9. Oo qorraxda iyo dayaxa la isu keeno.1
                                                                                                      10. Maalintaas Aadanuhu wuxuu oran doonaa: “Xaggee loo cararaa?”
                                                                                                      11. May! Ma jiro agab (meel la magan galo).
                                                                                                      12. Xagga Rabbigaa (Keliya) buu ahaan doonaa meesha agabka ah Maalintaa.
                                                                                                      13. Maalintaas Aadanaha waxaa looga warrami doonaa wixii uu hormarsaday (oo xuinaan ah ama samaan) iyo wixii uu uga soo tegey dib (oo samaan ah ama xumaan).
                                                                                                      14. Mayee! Aadanuhu wuxuu ku ahaan doonaa markhaati naftiisa (maadaamay xubnaha jirkiisa (oogada, gacmaha. lugaha, iwm) ay ka hadli doonaan wixii ka dhacay oo xumaan ah).
                                                                                                      15. Haba keenee cudurdaarradiisa (si uu u daboolo falakiisa xun).
                                                                                                      16. Ha dhaqaajin cairabkaaga xagga (Qur’aanka Muxammadow 48) si aad ugu dhaqsato.
                                                                                                      17. Annaga baa leh inaan ku kulminno (uririnno) laabtaada iyo inaan ku siinno adiga (Muxammadow 48 awood aad ku akhrido (Qur’aanka).’
                                                                                                      18. Ee marka aan akhrinno raac akhriskiisa.
                                                                                                      19. Annagga bayna na saaran tahay caddeyntiisa.
                                                                                                      20. Ma aha (sidaa aad mooddaan, in idinku (dadow) a an iilka la idinka soo saari doonin, oo aan la idinka jaazeyn doonin falalkiinnii). Waxaadse (idinka dadow) jeceshihiin noloshatan hadda ee adduunkan,
                                                                                                      21. Oo waxaad ka tagtaan (dayacdaan) Tan (jgp) dambe ee Aakhirada.
                                                                                                      22. Wejiyo qaar Maalintaas waxay ahaan doonaan kuwo ifaya oo nuur leh (waa wajiyada mu’miniinta).
                                                                                                      23. Iyagoo fiirinaya xagga Rabbigood (Allaah);
                                                                                                      24. Oo Wejiyo qaar, Maalintaas waxay ahaan doonaan mugdi, madow, kuduudsan, oo murugeysan). (waa wajiyada mushrikiinta, gaalada, dambiilayaasha iwm).
                                                                                                      25. Waxayna hubtaa in lagu fali doono belaayo weyn;
                                                                                                      26. Mayee, markii ay (naftu) soo gaarto kalxamaha (mergiga iyadoo sii baxeysa).
                                                                                                      27. Oo waxaa la oran doonaa: “Yaa dabiibi kara oo ka badbaadin kara dhimashada?”
                                                                                                      28. Oo isagu (qofka dhimanaya) uu xaqiiqsado inay tahay (waqtigii) tegidda.
                                                                                                      29. Oo labada dhudhun laysku maro.
                                                                                                      30. Halka laysu wado Maalintaas, waa xagga Rabbigaa (Allaah).
                                                                                                      31. Mase uu rumeyn (gaalku) xaqa mana tukanin.
                                                                                                      32. Laakiinse wuxuu beeniyey (Xaqa) oo jeesady.
                                                                                                      33. Dabadeed wuxuu aaday xagga ehelkiisa isagoo is qaad-qaadaya.
                                                                                                      34. Balaayo kugu dhacday (gaalow oo misna (mar kale) balaayo kugu dhacday.
                                                                                                      35. Misna, balaayo kugu dhacday (gaalow), oo misna (mar kale) balaayo kugu dhacday.
                                                                                                      36. Ma wuxuu Aadanuhu moodaa in looga tegi doonaa bilaash (ujeeddo la’aan)?
                                                                                                      37. Miyuusan aheyn Nudfah (tifiq biyo shahwo ah, mani) la dhibciyo?
                                                                                                      38. Markaas noqotay xinjir, oo (Allaah) abuuray oo qaab wanaagsan u yeelay.
                                                                                                      39. Oo ka dhigay lammaan, lab iyo dheddig.
                                                                                                      40. Miyuusan (Allaah ee fala sidaa), awoodin inuu soo nooleeyo maytida?

                                                                                                      *Abuu Hurarya a.k.r. waxaa laga soo weriyey in Nabigu s.c.w. yiri: Maalinta Qiyaamaha qorraxda iyo dayaxa waa loo duubduubi doonaa oo la ileys tin doonaa. (Al-Bukhaari)

                                                                                                      Suuradda Al-Insaan ama Ad-Dahar (Aadanaha ama Waayaha) 76

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Miyuunan soo marin Aadanaha waqti waayaha ka mid ah isagoo aan aheyn wax la sheego?
                                                                                                      2. Waxaan Annagu ka abuumay Aadanaha Nudfah (tifiq biyo shahwo ah, mani), si aynu u imtixaanno, waxaana ka yeellay mid wax maqla oo wax arka.
                                                                                                      3. Waxaan tusnay jidka, haddii uu noqonayo shukriye, ama jazaaar
                                                                                                      4. Waxaan Annagu u diyaannnay gaalada silsilado, dawanno, iyo dab ololaya.
                                                                                                      5. Xaqiiqdii, kuwa Baarriyiinta ah waxay ka cabbi doonaan galaas (khamro xalaal) ah oo lagu dheehay biyo ka yimaada il Jannada gudaheeda ah oo la yiraahdo Kaafuur.
                                                                                                      6. Il ay ka cabbi doonaan addoomaha Ilaahay oo ay burqin doonaan burqin.
                                                                                                      7. Waxay (addoomahaa baarriga ah) oofiyaan nidarradooda, oo waxay ka baqaan Maalin sharkeedu fidayo.
                                                                                                      8. Oo waxay quudiyaan iyagoo jecel (ama jaceyl ay Allaah u qabaan darti) miskiinka iyo agoonka iyo maxbuuska.
                                                                                                      9. (iyagoo laabta ka leh) Waxaan idiin quudinnaa Allaah Darti. Mana idinka dooneyno abaal gud iyo mahadnaq midna.
                                                                                                      10. Waxaan ka cabsanaynaa Rabbigayo. Maalin wejigu doorsamayo oo daran.
                                                                                                      11. Markaasuu Allaah ka samata bixiyey sharka Maalintaas, oo siiyey nuur iyo farxad.
                                                                                                      12. Wuxuuna ku abaal mariyey sabarkoodii dartiis Janno iyo maryo xariir ah.
                                                                                                      13. Iyagoo ku dangiigsan sariiro korreeya korkooda, iyagoo aan ku arkeyn dhexdeeda kuleylka qorraxda iyo dhaxan midna.
                                                                                                      14. Oo waxaa u dhow Hooska Jannada waxaana loo soo raaricin doonaa miraheeda iyagoo ah meel ay ka gaaraan oo soo qabo ah.
                                                                                                      15. Waxaana lagula wareegi doonaa weelal qalin ah iyo koobab quraarado ah.
                                                                                                      16. quraarado saafi ah laga sameeyey qalin, oo si fiican u qiyaasan.
                                                                                                      17. Oo waxaa laga waraabin doonaa galaas (khamro xalaal ah) sharaab macaan oo lagu dheehay Sanjabiil,
                                                                                                      18. Il halkaa ku taal, la yiraahdo Salsabiil.
                                                                                                      19. Waxaana u adeegi doona wiilal da’ yar ah aan gaboobin. Haddi aad aragto, waxaad moodeysaa luul la flrdhiyey.
                                                                                                      20. Oo marka aad aragto halkaa (Jannada gudaheeda) waxaad arki doontaa barwaaqo (aan la suureysan karin) iyo mulki weyn.
                                                                                                      21. Dharkoodu waa xariir jilicsan oo cagaaran iyo xariir adag. Oo waxa lagu qurxin doonaa jin-jimo qalin ah oo Rabbigood wuxuu ka waraabin doonaa sharaab daahir ah.
                                                                                                      22. (Oo waxaa lagu oran doonaa): Tani waa abaalgud iyo ajar aad leedihiin, oo dadaalkiiniina waa mid la mahdiyey.
                                                                                                      23. Xaqiiqdii! Waa Annaga Kuwa kugu soo dejiney Qur’aanka adiga Muxamma- dow si heerar ah.
                                                                                                      24. Ee ku sabar (Muxammadow M) Xukunka Rabbigaa, oo ha adeecin dambiile iyo gaal midna ka mid ah.
                                                                                                      25. Oo xus Magaca Rabbigaa subax iyo galabba (taasi waa amrid oogidda salaa- daha Subax, Duhur, iyo Casar).
                                                                                                      26. Oo inta habeennimada ah, u sujuud (taasina waa amrid gudashada salaadaha Maqrib iyo Cisho), oo u tasbiixso (tuko) in badan oo habeenka ah (Salaatu leylka).
                                                                                                      27. Xaqiiqdii! Kuwakanu (gaaladu) waxay jecel yihiin noloshatan adduunka, oo waxaya mariyaan gadaashooda (oo dan u gelin), Maalin cuius (Qiyaamada).
                                                                                                      28. Waa Annaga Kuwa abuuray dadka, oo adkaynnay xubnaha iyo seedahooda (hab dhiskooda jireed), oo haddii aan doonno Waxaan ku beddeli kamaa kuwo kale oo la mid ah beddelid dhan.
                                                                                                      29. Xaqiiqdii! (Aayadahan Qur’aanka) vvaa dersin (vvaano), ee kii doonaa, ha u samaysto jid xagga Rabbigi (Allaah).
                                                                                                      30. Waxna ma dooni kartaan, in Allaah doono maahee, Xaqiiqdii! Allaah waa wax walba Oge, Xikmad Badan.
                                                                                                      31. Wuxuu geliyaa Naxariistiisa kii uu doono, Daalimiintana (mushrikiinta, gaalada, dambiilayaasha, iwm) Wuxuu u diyaariyey cadaab xanuun badan.

                                                                                                      Suuradda Al-Mursalaat (Lasoo-Dirayaasha) 77

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waa igu dabeylaha (lala soo diro wanaagga araa malaa’igta, ama Rususha Ilaahay) ee la soo diro iyagoo is daba joog ah.
                                                                                                      2. Oo waa igu dabaylaha u kaca sida daran.
                                                                                                      3. Oo waa igu dabeylaha kiciya daruuraha roobka keena;
                                                                                                      4. Oo waa igu Aayadaha (Qur’aanka) ee kala saara Xaqa iyo Baadilka.
                                                                                                      5. Oo waa igu malaa’igta u keenta waxyiea Rususha.
                                                                                                      6. Si loo gooyo cudur daarashooyin 00 dhan, ama si loo digo;
                                                                                                      7. Hubaashii, waxa la idiin yaboohay waa wax dhici doona.
                                                                                                      8. Ee marka xiddiguhu beelaan nuurkooda;
                                                                                                      9. Oo cirka u kala dhambatmo gaballo,1
                                                                                                      10. Oo buuraha la rujiyo.
                                                                                                      11. Oo Rusushii loo soo kulmiyo waqtigii loo qabtay.
                                                                                                      12. Maalintee baa calaamooyinkaa loo dib dhigay?
                                                                                                      13. (Waxaa loo dib dhigay) Maalinta kala saaridda (ee laga soocayo ehlu jannada, ehlu naarka).
                                                                                                      14. Oo maxaa kuu ogeysiiyey Maalinta kala saariddu?
                                                                                                      15. Hoog Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniyey.
                                                                                                      16. Miyaannaan halaagin kuwii (ummadahii) hore?
                                                                                                      17. Misna waxaan raacin doonnaa kuwa (facyada) dambe.
                                                                                                      18. Sidaas oo kale baan u galnaa Mujrimiinta (mushrikiinta, gaalada, denbiilayaasha, iwm).
                                                                                                      19. Hoog Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniyey.
                                                                                                      20. Miyaannaan idinka abuurin biyo liita?
                                                                                                      21. Markaasna yeelnay meel aamin ah gudaheed (rixim).
                                                                                                      22. Ilaa muddo la yaqaan,
                                                                                                      23. Sidaa baan wax u qaddamay oo Annagaa u fiican kuwo wax qaddara.
                                                                                                      24. Hoog Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniyey.
                                                                                                      25. Miyaannaan ka dhigin dhulka mid qaada?
                                                                                                      26. Kuwa nool iyo kuwa mowtanba.
                                                                                                      27. Oo ka yeelin dhulka dhexdiisa buuro m oo dhaadheer, oo aan idinka waraabinnin biyo macaan?
                                                                                                      28. Hoog Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniyey.
                                                                                                      29. (Waxaa lagu oran doonaa gaalada) Aada wixii aad beenin jirteen.
                                                                                                      30. Aada hoos (qiiqa Naarta ah) oo seddex madax leh.
                                                                                                      31. Oo aan harsi laheyn, oo a an wax ka tari karin ololka (kuleylka) Naarta.
                                                                                                      32. Waxayna (Naartu) tuureysaa dhimbilo daran oo daar oo kale ah.
                                                                                                      33. Ama aad mooddo awr aydin ah.
                                                                                                      34. Hoog Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniyey.
                                                                                                      35. Taasi waa Maalin aysan hadli doonin dadku.
                                                                                                      36. Loomana idmi doono si ay u cudurdaartaan.
                                                                                                      37. Hoog Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniyey.
                                                                                                      38. Tani waa Maalintii kala Baxa. Waana idin soo kulminnay idinka iyo kuwii horreeyeyba.
                                                                                                      39. Ee haddii aad wax dhagri kartaan, Aniga i dhagra.
                                                                                                      40. Hoog Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniyey.
                                                                                                      41. Xaqiiq, kuwa ka dhowrsada xumaha waxay ku sugnaan hoosas iyo ilo.
                                                                                                      42. Iyo faakihooy in wixii ay doonaan ah.
                                                                                                      43. (Waxaa lagu oran doonaa): “Cuna oo eabba si raaxo leh waa wixii aad carnal suubban fali jirteene.
                                                                                                      44. Sidaas oo kale baan Annagu ku abaal marinnaa sama falayaasha.
                                                                                                      45. Hoog Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniyey.
                                                                                                      46. (Gaalada waxaa lagu oranayaa): Cuna oo raaxeysta in yar (nolo shat an adduunka). Xaqiiqdii, waa idinka Mujrimiinta (mushrikiinta, gaalada, denbiilayaasha).
                                                                                                      47. Hoog Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniyey.
                                                                                                      48. Oo marka lagu yiraahdo: “Tukada” ma ay tukadaan (ama marka lagu yiraahdo u hoggaansama Allaah uma hoggaansamaan)1
                                                                                                      49. Hoog Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniyey.
                                                                                                      50. Ee hadalkee bay kan (Qur’aanka) kaddib rumeynayaan?

                                                                                                      *Anas bin Maalik a.k.r. waxaa Iaga soo weriyey inuu yiri: Rasuulkii Alle s.c.w. wuxuu yiri: Waxaa la I amray inaan la diriro dadka jeer ay yiraahdaan: Laa ilaaha illal Laah. Haddii ay yiraahdaan, oo tukadaan salaaddayada oo kale, oo u jeestaan qibladdayada oo sidayada oo kale wax u gowracaan, waxaan naga xaaraan ah dhiiggooda iyo maalkooda in dambi ay galeen laga goynayo maahee si shareecada wanaafqsan, xisaabtooduna waxay saaran tahay Alle.(Bukhaari) Abuu Hurayra a.k.r. waxaa laga soo weriyey in Rasuulkii Alle s.c.w. yiri: Haddii ay dadku ogaan lahaayeen ajarka ku sugan Aadaanka, iyo istaagidda safka hore (salaadda jamaacada) oo ay helin dariiq kale aan aheyn inay u qori tuurtaan, waa ay u qori tuuran lahaayeen, haddiina ay ogaan lahaayeen ajarka salaadda Duhur (waqtigeeda hore) waa ay u tartami lahaayeen (qofka hor tegi) haddiina ay ogaan lahaayeen ajarka ku jira salaadaha Cishaha iyo Subaxa jamaaco ahaan, waa ay imaan lahaayeen inay tukadaan kolay ku yimaadaan gurguurasho.(Bukhaari)

                                                                                                      Suuradda An-Naba (Warka Weyn) 78

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Maxay isweydiinayaan?
                                                                                                      2. Ma waxa ku saabsan Warka Weyn (Qur’aanka, Maalinta Qiyaamaha, iwm).
                                                                                                      3. Oo ay isku khilaafsan yihiin.
                                                                                                      4. Mayee, waa ogaan doonaan.
                                                                                                      5. Misna, mayee waa ogaan doonaan.
                                                                                                      6. Mawaannaan ka dhigin dhulka gogol?
                                                                                                      7. Buurahana tiirar?
                                                                                                      8. Oo idinka abuurin lammaan?
                                                                                                      9. oo ka yeelin hurdadiinna nasiino?
                                                                                                      10. Oo ka dhigin habeenka hu’ (mugdigiisa idinku daboola)?
                                                                                                      11. oo ka yeelin maalinta macaash doonasho?
                                                                                                      12. oo aan ka dhisin korkiinna toddobo [samo] oo adag
                                                                                                      13. oo ka yelin dhexdooda nal ifaya [qorraxda]
                                                                                                      14. oo waxaan ka soo dejinnay daruuraha biyo badan
                                                                                                      15. si aan ugu soo saarno miro iyo naq
                                                                                                      16. iyo beero isku maran
                                                                                                      17. xaqiiqdii, Maalinta kala-baxu waa madal [waqti la isu qabtay]
                                                                                                      18. Maalinta marka Buunka la afuufi doono, oo aad imaan doontaan idinkoo kooxo ah;
                                                                                                      19. Cirkana waa la furi doonaa, oo waxay yeelan albaabbo.
                                                                                                      20. Oo waxaa laga socodsiin doonaa buuraha meelaboodii oo waxay ahaan doonaan sida wir-wir.
                                                                                                      21. Xaqiiq, Naaitu waa cimil ku jireen,
                                                                                                      22. Meel hoyaad u ah xad gudbayaasha.
                                                                                                      23. Waxay ku waari doonaan gudaheeda waayo badan,
                                                                                                      24. Ma ku dhadhamin doonaan dhexdeeda wax qabow ah iyo cabbitaan midna.
                                                                                                      25. Biyo kulul oo karaya iyo malax maahee (dhacaanka ehlu Naarka).
                                                                                                      26. Waa jaaseyn u dhiganta camalkoodii.
                                                                                                      27. Waxay ahaayeen kuwo aan rajeyn xisaab (aakhiro).
                                                                                                      28. Oo waxay beeniyeen Aayadahayaga beenin dhan.
                                                                                                      29. Oo wax walba Waxaan ku koobnay Kitaab (Looxa Maxfuudka).
                                                                                                      30. Ee Dhadhamiya idinku (mirihii xumaan faliddiinii); idiinma kordhin doonno waxaan ahayn Cadaab.
                                                                                                      31. Xaqiiq, kuwa ka dhowrsada xumaba waxay leeyihiin meel liibaaneed (Janno).
                                                                                                      32. Beero iyo canabyo.
                                                                                                      33. Iyo naasa taagnooyin isku da1 ah.
                                                                                                      34. Iyo galaas buuxa (oo khamri ah).
                                                                                                      35. Ma jiro Laqwi (af lagaaddo, been, hadal aan macno laheyn) ay ku maqli doonaan dhexdeeda iyo been sheegid midna.
                                                                                                      36. Waa abaal marin xagga Rabbigaa, deeq ku filan oo daa’in ah 1
                                                                                                      37.  (oo ah Xagga) Rabbiga cirarka iyo dhulka, iyo waxa u dhexeeya, Raxmaanka, ma jiro wax ku soo celn kara hadal (Maalinta Qiyaamaha).
                                                                                                      38. Maalinta uu Ruuxu (Jabriil) iyo malaa’igtu u istaagi doonaan saf saf, cidna kuma dhici karto may la hadasho Isaga, mid maahee Raxmaanku (Allaah) u idmo, oo ku hadla hadal xaq ah.
                                                                                                      39. Taasu shaki la’aan waa Maalin Xaq ah, ee kii doonaa, ha ka sameysto meel uu ku noqdo (ama jid xagga) Rabbigi (isagoo ku adeecaya (Allaah) noloshan adduunka).
                                                                                                      40. Waxaannu Annagu idiinka digaynaa cadaab dhow; Maalinta uu qofku arki doono waxa (yacni camalladii) ay gacmihiisu horay u geysteen, oo gaalku oran doono: “Magcay ba’ye! maan cud noqdo.”

                                                                                                      Suuradda An-Naazicaat (Kuwa Wax Soo Siiba) 79

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waa igu kuwaa (malaa’igta) ee u siiba (nafaha gaalada iyo dambiilayaasha) si daran.
                                                                                                      2. Oo waa igu kuwaa (malaa’igta) sida fudud u qaadda (nafaha mu’miniinta).
                                                                                                      3. Oo waa igu kuwaa hawada dabaasha (waa malaa’igta ama xiddigaha ku dabaasha garangarahooda, iwm).
                                                                                                      4. Oo waa igu kuwaa u orotama sida inay ku jiraan tartan (waa malaa’igta ama xiddigaha ama fardaha, iwm)
                                                                                                      5. Oo waa igu malaa’igtaa maamula fulinta Amarrada Rabbigood, (in idinku gaalooy la idiinku yeeri doonaa xisaab).
                                                                                                      6. Maalinta (marka afuufidda koowaad ee Buunka( la afuufo), (dhulka iyo buuruhu waxay u gilgilan doonaan si daran (oo qof walbaa waa dhiman doonaa)
                                                                                                      7. Afuufidda labaad ee suurka (buunka) ay raaceyso (oo qof walbaa waa la soo bixin doonaa),
                                                                                                      8. Qalbiyo (qaar) Maalintaas waxay la gariiri doonaan cabsi iyo naxdin.
                                                                                                      9. Indhahoodu rogan yihiin.
                                                                                                      10. Waxay oran doonaan: “Ma waxaa dhabtii naloo soo celin doonaa xaaladdayadii hore ee nolosha?
                                                                                                      11.  “Ma maikii aan noqonno lafo bololay?”
                                                                                                      12. Waxay yiraahdeen: “Taasi waa noqosho khasaaro leh!”
                                                                                                      13. Waa uun hal Qeylo keliya.
                                                                                                      14. Mise waxayba joogaan dhulka korkiisa iyagoo nool geeri dabadeed.
                                                                                                      15. Ma ku soo gaaray warkii Muusaa?
                                                                                                      16. Markii uu Rabbigi uga dhawaaqay togga barakeysan ee Duwaa.
                                                                                                      17. (Oo ku yiri): U tag Fircoon, waa xadgudbaye.
                                                                                                      18. Oo Ku dheh: “Ma rabtaa inaad daahir noqotid.
                                                                                                      19. Oo aan kugu hanuuniyo xagga Rabbigaa, kana baqdo?
                                                                                                      20. Wuxuuna tusiyey Calaamad Weyn.
                                                                                                      21. Markaasuu beeniyey oo caasiyey.
                                                                                                      22. Oo jeesaday isagoo xumaan la socda.
                                                                                                      23. Wuxuuna soo kulmiyey (askartiisii), oo kor u dhawaaqay.
                                                                                                      24. Isagoo Ieh: “Waa Aniga Rabbigiin sare.
                                                                                                      25. Markaasuu Allaah ciqaabay adduun iyo Aakhiroba.
                                                                                                      26. Xaqiiqdii, tani waxaa ugu sugan cashar kii ka cabsanaya Allaah.
                                                                                                      27. “Ma idinka baa abuurid adag, mise cirka uu dhisay?
                                                                                                      28. Wuxuu kor u qaaday jurmigiisa, oo is le’ekeeyey.
                                                                                                      29. Oo habeenkeeda madoobeeyey, oo soo bixiyey (iftiimiyey) maalinteeda.
                                                                                                      30. Dhulkana markaas kaddib fidiyey;
                                                                                                      31. Oo ka soo saaray baadkiisa;
                                                                                                      32. Oo buuraha dhidbay;
                                                                                                      33. Si aad ugu intifaacdaan idinka iyo xoolahiinnuba.
                                                                                                      34. Markiise ay timaaddo balaayada weyni. (Waa Maalinta Qiyaamaha, iwm)
                                                                                                      35. Maalinta uu Aadanahu xusuusan doono wixii uu falay.
                                                                                                      36. Oo Naarta loo muujiyo qof (waliba) oo arkayo,
                                                                                                      37. Marka qofkii xadguba
                                                                                                      38. oo door bida nolosha adduunkan.
                                                                                                      39. Xaqiiqdii, waa Naar hoygiisu.
                                                                                                      40. Kiise ka cabsada hor istaagga Rabbigi, oo ka reeba naftiisa hawadaxun.
                                                                                                      41. Xaqiiqdii waa Jannada hoygiisu.
                                                                                                      42. Waxay wax kaa weydiinayaan (Muxammadow $&;) Saacadda, _ waa goorma waqtigeeda la qabtay?
                                                                                                      43. Maxaa ku ogeysiiyey waqtigeeda?
                                                                                                      44. Xagga Rabbigaa buu jiraa (cilmiga) muddadeeda.
                                                                                                      45. Waxaad (Muxammadow jg) u tahay oo keliya dige kuwa ka cabsada.
                                                                                                      46. Waxay ahaan doontaa Maalinta ay arkaan (Qiyaamaha), sida inaysan ku negaaadin (adduunkan) waxaan ahayn galab ama subax.

                                                                                                      Suuradda Cabasa (Wejiga Ayuu Kaduuday) 80

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Wejiga ayuu kaduuday oo jeesaday.
                                                                                                      2. Inuu halkaa ugu yimid indhoolihii darteed [Cabdullaah bin Umm Maktuum, kaasoo u yimid Nabiga isagoo diinta ugu yeerayey mid ama qaar ka mid ah duqeydii Qureysh].
                                                                                                      3. Miyaadse ogtahay waa intaasoo uu hanuunooo daahir noqdo.
                                                                                                      4. Ama waansamo, oo waanadu wax tarto
                                                                                                      5. Ma kan mooda inuu isku filan yahay oo maanna baad.
                                                                                                      6. Adigu laab raaceysaa,
                                                                                                      7. oo maxaa kaa saaran haddii uusan hanuunin
                                                                                                      8. Xaggase kan kuu yimid isagoo socda.
                                                                                                      9. Oo ka cabsanaya (Allaah)
                                                                                                      10. Miyaad adigu ka mashquuleysaa
                                                                                                      11. Mayee, (ha yeelin sidaa oo kale), xaqiiqdii (Aayadaha Qur’aankani) waa waano
                                                                                                      12. Ee qofkii doona ha ku waano qaata.
                                                                                                      13. [Wuxuu Qur’aanku ku] yaal waraaqo loogu hayo [si weyn] sharaf [al-Lowxul Maxfuud]
                                                                                                      14. oo kor ah (sharaf ahaan), lana dahiray
                                                                                                      15. ku jira gacanta qorayaal (malaa’ig)  
                                                                                                      16. Sharaf leh oo baarriyaal ah
                                                                                                      17. Nacaladi ha ku dhacdo qofka (gaalka ahi)! Muxuu jazaar yahay!
                                                                                                      18. Bal maxaa laga abuuray?
                                                                                                      19. Nudfah (biyo shahwo, mani) buu ka abuuray, oo u yeelay qaab wanaagsan.
                                                                                                      20. Wuxuu misna uga dhigay Jidka sahal;
                                                                                                      21. Wuxuu misna sababay inuu dhinto, oo qabri ku asturay;
                                                                                                      22. Markii uu doonona waa uu soo bixin (mar kale).
                                                                                                      23. Mayee, (aadanaha) ma uusan falin wixii uu (Allaah) amray.
                                                                                                      24. Ee qofku ha fiiriyo cuntadiisa.
                                                                                                      25. Annaga baa soo shubna biyaha iyagoo badan,
                                                                                                      26. Waxaan markaas u jeexnaa dhulka gaballo,
                                                                                                      27. Oo waxaan sababnaa dhexdiisa inay ka soo baxaan miro,
                                                                                                      28. Iyo cinab iyo naq.
                                                                                                      29. Iyo saytuun iyo timir.
                                                                                                      30. Iyo beero tanaad ah.
                                                                                                      31. Iyo faakiho iyo daaq.
                                                                                                      32. Si aad ugu intifaacdaan idinka iyo xoolihiinnu.
                                                                                                      33. Ee marka ay timaaddo As-Saakhah (Afuufidda, labaad ee Buunka Maalinta Qiyaamaha).
                                                                                                      34. Maalintaa buu qofku wuxuu ka carari doonaa walaalki,
                                                                                                      35. Iyo hooyadi iyo aabbihi.
                                                                                                      36. Iyo xaaskiisa iyo carruurtiisa,
                                                                                                      37. Qof walba, Maalintaas, waxaa shuqlin xaalkiisa.
                                                                                                      38. Wejiyo Malintaas waa kuwo nuuraya.
                                                                                                      39. Oo qoslaya oo bishaareysan.
                                                                                                      40. Wejiyona Maalintaas waa kuwo booreysan;
                                                                                                      41. Waxaa daboolaya Madow iyo murugo.
                                                                                                      42. Kuwaasi waa gaalada Faajiriinta ah.

                                                                                                      Suuradda At-Takwiir (Duubid iyo Beelin Nuurkeeda) 81

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Marka qorraxdu la duubo, oo madoobaato, lana xooro Qiyaamada).
                                                                                                      2. Oo xiddiguhu soo daataan.
                                                                                                      3. Oo buuraha la socodsiiyo.
                                                                                                      4. Oo hasha toban siddada ah la dayaco;
                                                                                                      5. Oo duur joogta la kulmiyo (qisaas).
                                                                                                      6. Oo baduhu noqdaan dab ololaya oo kale ama soo butaacaan;
                                                                                                      7. Oo naf walbaa lagu lammaaniyo jirkeedii;
                                                                                                      8. Oo (ilmahii) dheddigta ahaa ee nolosha lagu xabaalay (sidii ay mushrikiinta Carbeed yeeli jireen) la isweydiiyo,
                                                                                                      9. Denbigee baa loo dilay?
                                                                                                      10. Oo waraaqaha qoran ee camallada qof kasta la furo.
                                                                                                      11. Oo cirka laga rujiyo meeshiisa,
                                                                                                      12. Oo Naarta la huriyo.
                                                                                                      13. Oo Jannada la soo dhoweeyo.
                                                                                                      14.  (Markaa) naf walbaa waxay ogaan waxay carnal fashay.
                                                                                                      15. Ee Waxaan ku dhaaitay xiddigaha gabbada (macnaha waa qarsooma inta maalinta ah, soo baxa (muuqda) saacadaha habeenka).
                                                                                                      16. Oo waa igu xiddigaha ku socda orodka badan oo dhuumatooyinka ah.
                                                                                                      17. Oo waa igu habeenka marka uu tago.
                                                                                                      18. Oo waa igu subaxa marka uu iftiimo.
                                                                                                      19. Kani waa hadalka (yacni Qur’aankan waxaa keenay) Rasuul sharaf badan (Jabriil oo ka keenay xagga Allaah isagoo soo gaarsiiyey Muxamma
                                                                                                      20. (Jabriil oo) awood iyo meeqaan sare ku leh (Allaah) agtiis, Rabbiga Carshiga,
                                                                                                      21. Oo ay adeecsan yihiin (malaa’igta kale), lagagana kalsoon yahay halkaa (samooyinka gudahooda).
                                                                                                      22. Ee (dadow) Saaxiibkiin (Muxammad) ma aha ku waalan.1
                                                                                                      23. Oo wuxuu (Muxammad dhabtii ku arkay isaga (waa Jabriil) jihadii caddeyd (bariga Makka)
                                                                                                      24. Oo (Muxammad jH) ma reebto cilmi ku saabsan Ghaybka (qarsoon aan muuqan).
                                                                                                      25. Oo ma aha (Qur’aanku) hadalka Shaydaanka la ceyrshay.
                                                                                                      26. Ee xaggee baad aadeysaan?
                                                                                                      27. Kani (Qur’aanka) ma aha waxaan aheyn Waano ku socota uumanka.1
                                                                                                      28. Kii idinka mid! ah. oo doonaya inuu toosnaado.
                                                                                                      29. Oo wax ma dooni kartaan, in maahee (ay tahay): wax uu Allaah doonayo, Rabbiga uumanka.

                                                                                                      Al-Infidaar (Dillaacidda) 82

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxaiiista Badan

                                                                                                      1. Marka cirku uu u kala dhanbalmo gaballo
                                                                                                      2. Oo xiddiguhu soo daataan.
                                                                                                      3. Oo badaha la qarxiyo (oo engagaan ama laysku furo).
                                                                                                      4. Oo qabuuraha la soo qufo (oo u soo saaraan debedda waxa ku jira).
                                                                                                      5. (Markaa) buu qofi ogaan doonaa wixii uu hormarsaday, iyo (wixii uu) dib marsaday (oo samaan ama xumaan ah
                                                                                                      6. Aadanow! Maxaa kaa jeediyey Rabbigaaga, Roonaanta Badan?
                                                                                                      7. Ee ku abuuray, kuna ekeeyey oo kuu simay si wanaagsan.
                                                                                                      8. Oo suurad tii uu doonay kaa rakibay.
                                                                                                      9. Mayee bal waxaad beenisaan Jaazeynta
                                                                                                      10. Oo Waxaa Korkiinna ah (malaa’ig u xil saaran Aadanaha) si ay idiin ilaaliyaan.1
                                                                                                      11. Sharaf leh, oo qoreysa (camalladiinna),
                                                                                                      12. Oo ogsoon waxa aad falaysaan.
                                                                                                      13. Xaqiiqdii waxay baamyadu ahaan doonaan barwaaqo gudaheed (Janno).
                                                                                                      14. Oo waxay faajiriintu (mushrikiinta, gaalada, denbiilayaasha, iwm) ahaan doonaan dab ololaya gudahi (Naar),
                                                                                                      15. Oo ay ku guban doonaan Maalinta Jaazeynta (Is abaal mannta)
                                                                                                      16. Oo ma ahaan doonaan kuwo ka maqan xaggeeda (Naarta).
                                                                                                      17. Oo maxaad ka og tahay waxa ay Maalinta Jaaseyntu tahay?
                                                                                                      18. Misna maxaa ka og tahay waxay ay Maalinta Jaascyntu tahay?
                                                                                                      19. Waa Maalinta uusan qofna wax u tan karin qof kale. Amarkana Maalintaas waxaa iskaleh Allaah.

                                                                                                      Suuradda Al-Mudaffifiin (Kuwa Dhima Beegga) 83

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Hoog waxaa leh Al-Mutaffifiin (Kuwa dhima beegga iyo miisanka oo duudsiya dadka xuquuqdooda).
                                                                                                      2. Waa kuwa marka ay miisaamanayaan oofsada beegga.
                                                                                                      3. Oo marka ay u wax miisamayaan dadka dhima beegga oo ka nuqsaamiya
                                                                                                      4. Mawaysan kuwaasu qabin in loo soo bixin doono (si loo xisaabiyo).
                                                                                                      5. Maalin weyn [Qiyaamaha]
                                                                                                      6. Maalinta ay dadkoo dhammi soo hor istaagi doonaan Rabbiga uumanka.
                                                                                                      7. Mayee! Xaqiiqdii, Kitaabka (camallada) Faajiriinta (mushrikiinta, gaalada, dambiilayaasha, iwm) wuxuu ku (xafidan yahay) Sijiin.
                                                                                                      8. Oo maxaa ka og tahay waxauu Sijiinku yahay?
                                                                                                      9. Waa kitaab calaamadeysan.
                                                                                                      10. Hoog, Maalintaas waxaa leh kuwa xaqa beeniya.
                                                                                                      11. ee ah Kuwa beeniya Maalinta Jaazeynta
                                                                                                      12. Oo ma beeniyo mid aan aheyn xad- gudbe, dambiile ah.
                                                                                                      13. Marka loo akhriyo Aayadahayaga (Qur’aanka) yiraahda. “Waa shcckooyinkii dadkii hore.
                                                                                                      14. Mayee’ bal waxaa qalbiyadooda madoobccyey wixii ay kasban jireen oo in macaasi ah 1
                                                                                                      15. Mayee, waxaa hubaashii laga xijaabi doonaa (mushrikiinta, gaalada, dambiilayaasha, iwm) arkidda Rabbigood Maalintaas.
                                                                                                      16. Waxayna gali doonaan Naarta hurka badan.
                                                                                                      17. Waxaana lagu oran doonaa: “Waxakanu waa wixii aad beenin jirteen.”
                                                                                                      18. Mayee, xaqiiqdn, Kitaabka (camallada) baaniyiintu wuxuu ku (xafidan yahay) Cilliyyuun.
                                                                                                      19. Oo maxaad ka og tahay waxa uu Cilliyuunku yahay?
                                                                                                      20. Waa kitaaab calaamadeysan.
                                                                                                      21. Ay gacanta ku hay aan kuwa u dhow (Allaah waa malaa’igta).
                                                                                                      22. Waxay xaqiiqdii baarriyiinta ahaan doonaan barwaaqo (Janno) gudaheed.
                                                                                                      23. Sariiro boqoreed korkood, iyagoo ka eegaya (wax waliba).
                                                                                                      24. Waxaad ka garan doontaa wejiyadooda dhalaalka barwaaqada.
                                                                                                      25. Waxaa laga waraabin doonaa khamri saafi ah 00 abburan
                                                                                                      26. Oo inteeda dambe (khamradaa), ahaan doonta udugga Miskiga, ee tani ha u tartameen tart am ay aashu
                                                                                                      27. Waxaana lagu dheehi doonaa (Tasniim).
                                                                                                      28. Waa il ay ka cabbaan kuwa Allaah u dhow.
                                                                                                      29. Xaqiiqdii! (Waayihii nolosha addunka) kuwii dambaabay waxay ahaan jireen kuwo ku qoslo kuwa (Xaqa) rumeeyey.
                                                                                                      30. Oo haddii ay soo ag maraanna waa isu il-jabin jireen (jees jees ahaan).
                                                                                                      31. Oo marka ay u laabtaan ehelkoodii waxay laaban jireen iyagoo ku maaweeleysanaya,
                                                                                                      32. Oo marka ay arkaan, waxay oran jireen: “Xaqiiqdii! Kuwakanu waa dhunsan yihiin.”
                                                                                                      33. Loomase dirin (mushrikiinta, gaalada, denbiilayaasha, iwm) ilaaliyeyaal ahaan korkooda (mu’miniinta).
                                                                                                      34. Maalintan (Maalinta Qiyaame) kuwii (Xaqa) rumeeyey waxay ku qosli doonaan gaalada.1
                                                                                                      35. Sariiro boqoreed (sare) korkood, iyagoo ka eegaya (wax waliba).
                                                                                                      36. Ma waanan laga goyn gaalada wixii ay -f i-^ fah jireen?

                                                                                                      Suuradda Al-Inshiqaaq (u-kala-Dhanbalmanka Cirka Gaballo) 84

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Markii ay samadu jeex-jeexanto.
                                                                                                      2. Oo adeecdo Rabbigeed, waana Xaq adeeciddiisu;
                                                                                                      3. Oo marka dhulka la fidiyo,
                                                                                                      4. Oo u soo tuuro debedda wixii ku jiray gudahiisa oo ka mamaado,
                                                                                                      5. Oo ay adeecdo Rabbigeed, waana Xaq adeeciddiisu.
                                                                                                      6. Aadanow! Waxaad u dhibtoon oo aad u carnal faleysaa xagga Rabbigaa dhibtood, marka waad la kulmi doontaa (natiijooyinka camalladii aad fashay).
                                                                                                      7. Xagga kan lagu siiyo Kitaabkiisa gacantiisa midig,
                                                                                                      8. Waxaa la xisaabin doonaa xisaab fudud.
                                                                                                      9. Oo u laaban doonaa reerkiisa isagoo faraxsan.
                                                                                                      10. Qolkiise laga siiyo Kitaabkiisa dhabarkiisa gadaashiisa,
                                                                                                      11. Wuxuu uyeeran doonaa hoog.
                                                                                                      12. Oo geli doonaa naar ololeysa.
                                                                                                      13. Wuxuu ahaa mid Ehelkiisa dhexdooda kibirsan.
                                                                                                      14. Wuxuu moodayey inuusan mamaba u soo noqoneyn xaggayaga.
                                                                                                      15. Mayee, Xaqiiqdii, Rabbigiis baa u jeeday.\
                                                                                                      16. Ee Waxaan ku dhaartay cir gaduudda gabbal dhac;
                                                                                                      17. Oo waa igu habeenka iyo wax kasta uu ku daboolo mugdigiisa;
                                                                                                      18. Oo waa igu dayaxa marka uu buuxsamo.
                                                                                                      19. Waxaad hubaashii mari doontaan heerar kala duwan (noloshan iyo Aakhiradaba).
                                                                                                      20. Ee muxuu arrinkoodu yahay, oo ay u rumeyn waayeen.?
                                                                                                      21. Oo marka loo akhriyo Qur’aanka ula dhici waayeen sujuud.
                                                                                                      22. Mayee, kuwa gaalooba waxay beeniyaan xaqa 1
                                                                                                      23. Oo Allaah waa og yahay waxa ay dhitaystaan (oo camallo san iyo kuwo xunba ah).
                                                                                                      24. Ee ugu bishaaree cadaab xanuun badan.
                                                                                                      25. Hase ahaatee kuwa (xaqa) rumeeyey oo falay camallo wanaagsan oo suubban waxay leeyihiin ajar a an marnaba go’i doonin (waa Jannada).

                                                                                                      Suuradda Al-Buruuj (Xiddigaha Waaweyn) 85

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Waa igu cirka leh xiddigaha waaweyn (iyo rugaha xiddigaha ay maraan).
                                                                                                      2. Oo waa igu Maalinta laysu yaboohay (Maalinta Qiyaamaha).
                                                                                                      3. Oo waa igu Maalinta fureysa markhaatiga (Maalinta Jumcaha) iyo maalinta la shaahido (Maalinta Carrafo).
                                                                                                      4. Ee Nacaladi ha ku dhacdo qolada godkii (lagu caddibayey mu’miniinta).
                                                                                                      5. Ee ahaa Naar lagu saaday (in badan) 00 shidaal ah.
                                                                                                      6. Gaaladuna ay kor fadhiyeen (godka).
                                                                                                      7. Iyagoo daawanaya wixii ay ku falayeen 00 dulmi ah Mu’miniinta (waa gubiddii ay gubayeen mu’miniinta).
                                                                                                      8. Kumana ay gelin waxaan aheyn inay rumeeyeen Allaah, Awood Badanaha, Mudan mahad iyo ammaan 00 dhan.
                                                                                                      9. Ee, iska leh mulkiga cirarka iyo dhulkal Oo Allaah wax walba waa u Jeedaa.
                                                                                                      10. Xaqiiqdii, kuwa Janiba mu’miniinta iyo mu’minadaha, 00 aan u toobad keenin (Allaah) waxay leeyihiin cadaabta Naarta Jahannama, 00 waxay leeyihiin cadaabta Naar gubeysa.
                                                                                                      11. Xaqiiqdii, kuwa (xaqa) rumeeyey 00 falay camallo wanaagsan 00 suubban, waxay leeyihiin Beero hoostoodu ay webiyo qulqulayaan. Taas baa ah Liibaanta Weyn.
                                                                                                      12. dii (Muxammadow ^ Qabashada l^aqliq.nab bigaa waa daran tahay
                                                                                                      13. Vaaiiqdii, Waa isaga Allaah Kan 1| (UUnka) oo soo celinaya (Maalinta Qiyaamaha]
                                                                                                      14. Waa Isaga Dambi Dhaaf Badanaha, Carshiga, Sharafta Badan. i uu Doono.
                                                                                                      15. Kan leh
                                                                                                      16. wuxuu falaawixii
                                                                                                      17. Ma kn800 8aaray war^a ciidammadii,
                                                                                                      18. Fircooniyo Thammuud?
                                                                                                      19. Mayee! Kuwa gaaloobay waxay ku sugan yhihin beeninta (Nabi Muxammad iyo Qur’aanka).
                                                                                                      20. Oo Allaah baa ka koobay gadaal (macnaha waa acmaashooda oo idil waa ogsoon yahay, oo waa uu ka abaal marin doonaa).
                                                                                                      21. Mayee! Kani waa Qur’aan Sharaf Badan.
                                                                                                      22. Oo ku qoran Looxa Maxfuudka.

                                                                                                      Suuradda Ad-Daariq (Xiddigga Guura) 86

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Waa igu cirka iyo Xiddigga guura.
                                                                                                      2. Oo maxaa ku ogeysiiyey waxa uu (xiddiga guura) yahay?
                                                                                                      3. (Waa) xiddig iftiin badan.
                                                                                                      4. “Naf walba waxaa kor jooga ilaaliye (waa malaa’igta u xil saaran qof walba oo ilaalineysa, qoreysa camalladiisa wanaagsan iyo kuwa xunba, iwm).
                                                                                                      5. Ee ha fiiriyo aadanuhu waxa laga abuuray.
                                                                                                      6. Waxaa laga abuuray biyo horay u soo booda.
                                                                                                      7. Oo ka soo baxaya inta u dhaxeysa laf dhabarta iyo kalxamaha,
                                                                                                      8. [Allaah] waa uu awoodaa inuu u soo celiyo nolosha.
                                                                                                      9. Maalinta la soo saarayo siraha iyo wixii qarsoonaa.
                                                                                                      10. Ma leh (aadanuhu maalintaas) xoog iyo wax u gargaara midna.
                                                                                                      11. Waa igu cirka soo celinta badan (oo sidoo kale keena roobka soo noq-noq-da).
                                                                                                      12. Iyo dhulka dil-dillaca badan (ee soo saara dhirta iyo daaqa),
                                                                                                      13. Xaqiiqdii, Kani (Qur’aanku) Waa hadal kala saara (xaqa iyo baadilka), oo amra xeerar sharci ah aan dhayal aheyn oo dan u ahaadanaha si loo dabar gooyo shar oo idil).
                                                                                                      14. oo ma aha dhayal (dheel ama wax loogu tala galay maaweelo iyo madadaallo)
                                                                                                      15. iyagu [gaaladu] wax bay qooliyaan
                                                                                                      16. oo anigu [sidoo kale] waxaan qorsheynayaa qorshe
                                                                                                      17. ee u sug [gaalada] wax yar.

                                                                                                      Suuradda Al-Aclaa (Kan Sarreynta Badan) 87

                                                                                                      Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Nazah oo weynee Magaca Rabbigaa, ee Sarreeya
                                                                                                      2. Kan abuuray (uunka) oo ekeeyey.
                                                                                                      3. Oo ah Kan qaddaray (yacni horay u qoray dhacdooyinka ku dhici qof iyo shey walbaa xitaa haddii uu qofku noqonayo saciid (liibaane) ama shaqi (luufluufe); dabadeed tilmaamay (macnaha waa tusay Aadanaha jidka toosan iyo jidadka xun, oo ij tilmaamay xoolaha inay daaqaan).
                                                                                                      4. Oo ah Kan soo saara daaqa.
                                                                                                      5. Oo ka dhiga xaabo madow.
                                                                                                      6. Waxaan kuu akhrinaynaa (Muxammadow) Qur’aanka mana illaawi doontid.
                                                                                                      7. Wixii Allaah doono ma’ahee, Wuxuu ^8 yahay waxa muuqda iyo waxa qarsoonba.
                                                                                                      8. Oo Waxaannu kuu fududeyn doonnaa (Muxammadow waddada fudud.
                                                                                                      9. Ee waani (dadka) marka ay wax tareyso waanadu.
                                                                                                      10. Waxaa qaadan doona waanada qofka ka cabsanaya (Allaah).
                                                                                                      11. Waxaana ka fogaan doona hoogaha.
                                                                                                      12. Kaasoo geli doona Naar weyn.
                                                                                                      13. Isagoo aan ku dhimaneyn dhexdeed, kuna noolaaneyn (nolol fiican).
                                                                                                      14. Waxaa dhabtii liibaanay qofkii daahiriya naftiisa (ee ka fogaada shirkiga iyo macaasida).
                                                                                                      15. Oo xusa Magaca Rabbigi (waa aan caabudin cidna Allaah maahee) 00 tukada shanta salaadood ee faralka ah iyo Nawaafisha (salaadaha dheen’ga).
                                                                                                      16. Mayee’waxaad doorataan noiosha adduunkan;
                                                                                                      17. Aakhirada baase khayr badan oo daa’insan.
                                                                                                      18. Waxay Xaqiiqdii tani ku taal Kututbtii hore,
                                                                                                      19. Kutubtii Ibraahiim iyo Muusaa fist).

                                                                                                      Suuradda al-Qaashiyah (Dabooshada) 88

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Ma kuu yimid warkii dabooshada (Qiyaamaha).
                                                                                                      2. Wejiyo Maalintaas waa kuwo dulleysan.1
                                                                                                      3. Ugu camal fasha (si adag noloshan adduunka iyagoo daacad u ah ilaahayo kale oo baadil ah) oo ku daala.2
                                                                                                      4. Waxay geli doonaan Naar kulul.
                                                                                                      5. Waxaa laga waraabin doonaa il kulul oo kareysa.
                                                                                                      6. Ma laha wax cunto ah aan aheyn geed sun ah oo qodxa badan.
                                                                                                      7. Oo aan wax cayilanaynin, gaajona wax katareyn.
                                                                                                      8. Wejiyo (kale) Maalintaas, waa kuwo nicmeysan.
                                                                                                      9. Oo ku raalli ah ku dadaalkoodii.
                                                                                                      10. Ku jira Beer sare (Janno).
                                                                                                      11. aysan ku maqli doonin hadal dhiba iyo beenmidna.
                                                                                                      12. Waxaa ah gudaheeda (jannadaa) il socota.
                                                                                                      13. Waxaa ah gudaheeda sariirro la kor yeelay.
                                                                                                      14. Iyo koobab la hor dhigay
                                                                                                      15. Iyo baikimooyin la safay.
                                                                                                      16. Iyo gogol la fidiyey.
                                                                                                      17. Mawaysan fiirineynin geela, sida loo abuuray?
                                                                                                      18. Iyo ciika, sida loo kor yeelay?
                                                                                                      19. Iyo buuraha, sida loo taagay?
                                                                                                      20. Iyo dhulka, sida loo fidiyey?
                                                                                                      21. Ee waani (Muxammadow ^), waxaad adigu tahay waaniyee.
                                                                                                      22. Ma tihid mid qasab ku leh.
                                                                                                      23. Hase ahaatee qofkii jeesada oo gaalooba;
                                                                                                      24. Wuxuu Allaah cadaabi doonaa cadaab aad u weyn.
                                                                                                      25. Xaqiiqdii, Xaggayaga bay u soo noqon doonaan (khalqigu);
                                                                                                      26. Oo Annaga baa xisaabin doonna.

                                                                                                      Suuradda Al-Fajar (Beriga ama Oogga Hore) 89

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariistaha Badan

                                                                                                      1. (Waaberiga)
                                                                                                      2. iyo habeennada tobanka ah (waa jM naalmood ee ugu horeeya bisha
                                                                                                      3. oo waa igu tirada siman iyo tan is dheer.
                                                                                                      4. oo waa igu habeenka marka uu tago.
                                                                                                      5. Miyeynan kuwaa (dhaarahaa kore) aheyn wax loogu dhaarto qof caqli leh (si uu uga joogo shirkiga iyo macaasida, iwm).
                                                                                                      6. Mawaadan (Muxammadow H) ogaan sida Rabbigaa u galay (qoonkii) Caad?
                                                                                                      7. Ee ahaa Iram lahaana tiirarka dhaadheer.
                                                                                                      8. Aan wax la mid ah lagu abuurin dhulka.?
                                                                                                      9. Iyo (sida uu u galay) dadkii (Thamuud), eekaladhambalayey dhadhaabyo waaweyn tog gudahi ah (si ay uga sameeyaan daaro quixoon).
                                                                                                      10. Iyo (sida uu u galay) Fircoon, ee tiirarka lahaa?
                                                                                                      11. Kuwaasoo ku falay xadgudub dhulka.
                                                                                                      12. Oo ku badiyey fasahaad dhexdiisa.
                                                                                                      13. Markaasuu Rabbigaa ku shubay korkooda noooyo kala duwan oo cadaab daran ah.
                                                                                                      14. Xaqiiqdii, Rabbigaa waa u darban yahay (abaal marinta)
                                                                                                      15. Xagga aadanaha, marka uu Rabbigi lmtixaano, oo sharfo oo u nicmeeyo wuxuu yiraahdaa (isagoo isla weyn): “Rabbigay waa i sharfay.”
                                                                                                      16. Markase uu imtixaano oo ku ciriiriyo maalka, wuxuu yiraahdaa; “Rabbigay waa i liiday.”
                                                                                                      17. Mayee bal ma daiyeeshaan agoomaha.
                                                                                                      18. Oo iskuma boorrisaan quudinta miskiinka.
                                                                                                      19. Oo waxaad ku cuntaan xaqdarro dhaxalka si hunguri leh.
                                                                                                      20. Oo waxaad jeceshihiin Maalka jaceyl daran.
                                                                                                      21. Mayee! Marka dhulka laga dhigo budo_digada,
                                                                                                      22. Oo yimaado Rabbigaa oo malaa’igtu (timaaddo) iyagoo saf saf ah.
                                                                                                      23. Oo la keeno Maalintaas Naarta meel dhow. Maalintaas buu Aadanuhu waansami doonaa, maxayse waantoobidda (maikaa) tareysaa
                                                                                                      24. Wuxuu oran doonaa: “Hoogayeey! Haddii aan u soo hor marsan lahaa (camallo wanaagsan) noloshayda (tan).
                                                                                                      25. Maalintaas, cidna uma cadaabto sida uu (Allaah) wax u cadaabi Doono.
                                                                                                      26. Oo cidi wax uma xirxirto, sida uu (Allaah) wax u xirxiri doono.
                                                                                                      27. (Oo waxaa lagu oran doonaa qofka mu’minka) “Naf yahay xasilloon.
                                                                                                      28. “Unoqo Rabbigaa, jadigoo raalli ah oo uallilagaa yahay.
                                                                                                      29. “Dhex galna addoomaheyga wanaagsan.
                                                                                                      30. “Oo gal Jannadeyda.”

                                                                                                      Suuradda Al-Balad (Baladka) 90

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah. Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waxaan ku dhaartay magaaladan (Maldcah).
                                                                                                      2. Oo adiga (Muxammadow jg’g) waan ku banneeyyey (inaad saacad keliya ku dagaasho maalintii furashada) magaaladan gudaheeda (Makkah),1
                                                                                                      3. Oo waa igu waalidka (Aadam) iyo waxa an dialay (Duniyadiisa).
                                                                                                      4. Waxaan xaqiiqdii dadka abuumay iyagoo kala kulmi doona dhib iyo daal (idduunka).
                                                                                                      5. Ma wuxuu moodayaa inaysan cidna awood ku lahayn?
                                                                                                      6. Wuxuu yiraahdaa (si faan leh iyo isla weyni) Waxaan bixiyey maal badan (si Xaqa loo hoijoogsado).”
                                                                                                      7. Ma wuxuu moodaa inaysan cidna arkayn?
                                                                                                      8. Miyaanaan u yeelin labo indhood?
                                                                                                      9. Iyo canrab iyo labo bishimood?
                                                                                                      10. oo aan tusin labada jidood (jidka wanaagsan iyo jidka xun)?
                                                                                                      11. Ma uusan sameyn wax dadaal ah si uu uga gudbo jidkaa ahjiirta?
                                                                                                      12. Oo maxaa ku ogeysiiyey (waxaa looga gudbo)jidkaa ahjiirta?.
                                                                                                      13. Xoreyn qoor (addoon).
                                                                                                      14. Ama siin cunno maalin gaajo.
                                                                                                      15. Agoon qaraabo ah.
                                                                                                      16. Ama miskiin tabaaieysan.
                                                                                                      17. Isla markaasna (kaas wax la baxaya) uu ka mid yahay kuwaa (xaqa) rumeeyey, oo iskula dardaarma sugnaanta iyo sabarka, oo (sidoo kale) iskula dardaanna naxariista.
                                                                                                      18. Waa kuwaas qolada Midigta. (ehlu jannada),
                                                                                                      19. Kuwase ku gaaloobay Aayadahayaga (xujooyinka, waxyiga iwm) waa kuwaas qolada Bidixda (ehlu Naarka).
                                                                                                      20. Naarta waxaa looga xiri doonaa dusha.

                                                                                                      Suuradda ash-Shams (Qorraxda) 91

                                                                                                      1. Waa igu qorraxda iyo iftiinkeeda;
                                                                                                      2. Oo waa igu dayaxa marka uu raaco (qorraxda).
                                                                                                      3. Oo waa igu maalinta marka ay caddaato.
                                                                                                      4. Oo waa igu habeenka marka uu inadoobaado.
                                                                                                      5. Oo waa igu cirka iyo Kan (waa Allaahe) dhisay;
                                                                                                      6. Oo waa igu dhulka iyo Kan (waa Allaahe) gogJay,
                                                                                                      7. Oo waa igu nafta iyo Kan (waa Allaahe) ekeeyey.
                                                                                                      8. Ee tusiyey wixii u daran iyo wixii u dan ah, oo taqwo ayo toosnaan ah.
                                                                                                      9. Waxaa dhabtii liibaanay qofkii daahinya naftusa (macnaha waa adeeca oo guta dhammaan waxa uu Allaah waajibiyey, oo ka fogaada shirkiga iyo macaasida).
                                                                                                      10. Oo waxaa dhabtii hoogay qofkii dacdarreeya naftiisa (la yimaada shirki iyo macaasi.).
                                                                                                      11. Waxay (dadkii) Thamuud beeniyeen (Xaqa) kibirkoodii darti.
                                                                                                      12. Waa tii uu koodii uga sharka badnaa soo baxay, (si uu u dilo Hashii loogu soo bixiyey mucjiso aha ant a).
                                                                                                      13. Oo Rasuulkii Allaah (Saalix) ku yiri: “Iska daaya Hasha Ilaahay! (ha dilana) oo ha ka hor istaagina aroorkeeda.”
                                                                                                      14. Waase beeniyeen, oo dileen Hashii. Sidaa awgeed Rabbigood baa baabbi’yey dambigoodii darti is, oo ka simay cadaabtii.
                                                                                                      15. Oo (Allaah) kama uu cabsndo waxn ka dhalan (baabbi’intaa) iyo ciribtccda (yacni in dakano loo raacdo, godob, iwm).

                                                                                                      Suuradda Al-Leyl (Habeenka) 92

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waa igu habeenka marka uu wax daboolo.
                                                                                                      2. Oo wa igu maalinta marka ay soo caddaato;
                                                                                                      3. Oo waa igu Kan abuuray labka iyo dhedigga.
                                                                                                      4. In camalkiinnu (dadow) kala duwan yahay.
                                                                                                      5. Ma qoikii wax bixiya, (sako, sadaqo, iwm) 00 ka cabsada Allaah.
                                                                                                      6. Oo rumeeya Al-Xusnaa (Tan wax u wanaagsan: waa Towxiidka yacni Laa ilaaha illal laaah ama Jannada)
                                                                                                      7. Waxaan u fududeyn doonaa Jidka fudud. (samaanta)
                                                                                                      8. Qofkiise hunguri badan (damac badan dhabcaalka masuugidda badan) 00 is mooda inuu isku Ulan yahay.1
                                                                                                      9. Oo beeniya tan wanaagsan (Towxiidka ama Jannada).
                                                                                                      10. Waxaan uga dhigi doonnaa wax fudud jidka xun;
                                                                                                      11. Oo muxuu maalkiisu u tari doonaa marka uu halaagsamo. ‘s’ HCy
                                                                                                      12. Annaga baa wax hanuuninna,
                                                                                                      13. Oo Annaga baa leh tan dambe Aakhirada) iyo tan horeba (adduunkan).
                                                                                                      14. Ee waxaan idiinka digayaa Naar olol iyo bur badan.
                                                                                                      15. Ma geli doono waxaan ahayn qof xun,
                                                                                                      16. Kan (Xaqa) beeniya oo jeesada.
                                                                                                      17. Waana laga fogeyn doonaa (Naarta) kan ka dhowrsada xumaha
                                                                                                      18. Ee bixiya maalkiisa si uu u daahir noqdo.
                                                                                                      19. Isagoo uusan jirin cid ku leh abaal oo laga sugayo inuu gudo.
                                                                                                      20. Ee wuxuu wax u bixin Wejiga Allaah darti, ee Sarreeya
                                                                                                      21. Wuuna raalli noqon doonaa.

                                                                                                      Suuradda Ad-Duxaa (Barqada) 93

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waa igu Barqada.1
                                                                                                      2. Oo waa igu habeenka marka uu madoobaado.
                                                                                                      3. Inuusan kaa tagin (Muxammadow 5®) Rabbigaa, ookuucaroon.
                                                                                                      4. Oo Aakhirada baa kaaga khayr badan tan bore (noloshatan adduunka)
                                                                                                      5. Oo wuxuu Rabbigaa ku siin doonaa (wax f kastoo wanaagsan) waadna raalli noqon.
                                                                                                      6. Miyuusan ku helin adigoo (Muxammadow 5®) agoon ah 00 ku hoyaadin?.
                                                                                                      7. Oo Miyuusan ku helin adigoo aan war u heyn (Qur’aanka. iyo axkaamtiisa, iyo Nabinnimo iwm) oo kuma hanuunin?
                                                                                                      8. Oo Miyuusan k u helin adigoo sabool ah 00 kaa yeelin hodan (isku filan qaneecona kuu dheer tahay)?
                                                                                                      9. Re ilmaha agoonka ahhadhibin.
                                                                                                      10. Kan wax wey diisanna ha canaanan;
                                                                                                      11. oo Nicmadda Rabbigaa [waa Nabinnimada iyo dhammaan galladaha kale] ka sheekee [oo ku mahdi].

                                                                                                      Suuradda ash-Sharax (Laab Fiiridda) 94

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Miyaannaan kuu waasicinnin laabta (Muxammadow)?
                                                                                                      2. Oo aan kaa dejin culeyskaagii,
                                                                                                      3. ee cusleeyey dhabarkaagii?
                                                                                                      4. oo aannaan kor yeelin magacaaga?
                                                                                                      5. ee xaqiiq culeyska (ciriiriga iyo dhibka) waxaa la so fudayd dhow)
                                                                                                      6. Waxaa xaqiiq dhibka la socda faraj.
                                                                                                      7. Ee markii aad bogto (howshaada), u staag cibaadada Allaah (macnaha waa u istaag salaad).
                                                                                                      8. Oo xagga Rabbigaa (keliya) ula qasad (dhammaan muraadyadaada, rajooyinkaaga iyo ducooyinkaaga.

                                                                                                      Suuradda At-Tiin (Tiinka) 95

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Waa igu Tiinka iyo Saytuunka.
                                                                                                      2. Oo waa igu Buurta Siinaay.
                                                                                                      3. Oo waa igu magaaladan Aaminka ah (Makkah),
                                                                                                      4. Waxaan dhabtii u abuumay Aadanaha qaab kan u wanaagsan
                                                                                                      5. Kaddibna waxaan u celinnay hooseeyay aasha kan u hooseeya.
                                                                                                      6. Hase yeeshee kuwa (Xaqa) rumeeyey oo falay camallo wanaagsan oo suubban, waxay leeyihiin ajar aan go’ynin (Janno).
                                                                                                      7. Ee maxaa sababa idinka (gaalooy inaad beenisaan jaaseynta (Maalinta Qiyaame).
                                                                                                      8. Sow ma aha Allaah Kan u wanaagsan inta wax xukunta?

                                                                                                      Suuradda al-Calaq (Xinjirta) 96

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Akhri! Ku billaabid magaca Rabbigaa, ee abuuray [uunka oo idil]
                                                                                                      2. Ka abuuray aadanaha xinjir
                                                                                                      3. Akhri! Oo Rabbigaa waa Roonaan badanaha
                                                                                                      4. Kan baray [aadanaha] sida qalinka wax loogu qoro
                                                                                                      5. Baray aadanaha wax uusan aqoon
                                                                                                      6. Mayee! Xaqiiqdii, aadanuhu waa xadgudbaa
                                                                                                      7. Marka uu arko inuu deeqtoonaaday
                                                                                                      8. Hubaashii! Waa xagga Rabbigaa noqodku
                                                                                                      9. Ma waad [Muxammadow] aragtay midka [Abu Jahal] ka reebaya
                                                                                                      10. Addoon [Muxammad] marka uu tukado?
                                                                                                      11. Bal ka warran haddii [Muxammad] uu ku sugan yahay hanuunka [Allaah]?
                                                                                                      12. Ama uu amro toosnaan?
                                                                                                      13. Bal ka warran haddii [gaalkaa, Abuu Jahal] beeniyo [Xaqa, waa Qur’aankan] oo ka jeesado?
                                                                                                      14. Ma wuusan ogeyn in Allaah arko [waxa uu falayo]?
                                                                                                      15. Mayee! Haddii uusan [Abuu Jahal] meel joogin, waxaannu qaban doonnaa foodda.
                                                                                                      16. Food beenley ah oo gefley ah.
                                                                                                      17. Ee ha u yeerto golihiisa.
                                                                                                      18. Waxaan u yeeri doonnaa ilaalada Naarta [si ay wax uga qabtaan].
                                                                                                      19. Mayee [Muxammadow!] Ha adeecin, oo sujuud, oo u dhowow [Allaah].

                                                                                                      Suuradda Al-Qadar (Habeenka Qaddarka) 97

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waxaannu xaqiiqdii soo dejinnay (Qur’aanka) habeenka Qaddarka dhexdiisa.
                                                                                                      2. Oo maxaa ku ogeysiiyey wuxuu habeenka Qaddarku yahay?
                                                                                                      3. Habeenka Qaddarku wuxuu ka fiican yahay kun bilood (83 sano iyo afar bilood).
                                                                                                      4. Waxaa soo dega malaa’igta iyo Ruuxa (Jabriil) Idanka Allaah iyagoo la soo dega xukunno oo dhan,
                                                                                                      5. Nabad! (habeenkaa oo dhan, waxaa jira nabad iyo samaan xagga Allaah ah oo ay leeyihiin addoomahiisa (Xaqa) rameeyey) ilaa waagu ka baryo.1

                                                                                                      Suuradda Al-Bayyinah (Xujada Cad) 98

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Ma aha kuwii gaaloobay oo ka mid ahaa ehlu Kitaabka (Yuhuudda iyo Nasaarada) iyo mushrikiinta kuwa ka tagaya (gaalni- madooda) iyada oo ay timaaddo xujo cad maahee.
                                                                                                      2. Oo ah Rasuul [Muxammad] ka socda xagga Allaah oo akhriyaya kutub daahir ah.
                                                                                                      3. Ka kooban xukunno fiican.
                                                                                                      4. Oo isma khilaafm ehlu Kitaabka (Yuhuudda iyo Nasaarada) jeer ay u timid Xujo Cad (Nabi Muxammad j£i).
                                                                                                      5. Lamana amnn waxaan aheyn may caabudaan Allaah iyagoo u Keeli yeelaya cibaadada iyagoo toosan, iyo inay oogaan salaadda oo bixiyaan Zakada, oo sidaas baa ah diinta toosan.
                                                                                                      6. Xaqiiqdii, kuwa gaaloobay oo ka mid ah ehlu-Kitaabka (Yuhuudda iyo Nasaarada) iyo mushrikiinta waxay gali doonaan Naarta Jahannama iyagoo ku waaraya gudaheeda. Kuwaasina waa kuwa ugu sharka badan uumanka.1
                                                                                                      7. Xaqiiqdii, kuwa (Xaqa) rumeeyey, oo fala camallo wanaagsan oo suubban, kuwaasi waa kuwa ugu khayr badan uumanka.
                                                                                                      8. Abaalkooda Rabbigood agtiis ah waa Beero negaadi ah (Jannati Cadni) oo ay hoostoodu webiyadu qul-qulayaan, ay ku waari doonaan dhexdeeda weligood, Allaah Raalli buu ka yahay, iyaguna Raalli ka yihiin. Sidaas waxaa leh kii ka baqa Rabbigi (Allaah).

                                                                                                      Suuradda az-Zalzalah (Dhul Gariirka) 99

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Marka arlada la gilgilo gilgilkeeda [kama dambeysta ah).
                                                                                                      2. Oo arladu soo bixiso culeysyadeedii [wixii ku aasnaa]
                                                                                                      3. Oo aadanuhu yiraahdo: “Maxay leedahay?
                                                                                                      4. Maalintaas waxay ka wairami doontaa akhbaarteeda (la xiiiira dhammaan wixii lagu sameeyey korkeeda [khayr ama shar].
                                                                                                      5. Waayo Rabbigaa baa u waxyooday.
                                                                                                      6. Maalintaas dadku wuxuu u dareeri doonaa guutooyin firarsan ahaan si loo tusiyo camalladoodii.
                                                                                                      7. Ee qofkii fala samaan le’eg saxar [ama quraanyo yar] waa arki doonaa.
                                                                                                      8. Oo qofkii fala xumaan le’eg saxar [ama quraano yar] waa arki doonaa.

                                                                                                      Suuradda al-Caadiyaat (Xiimayaasha) 100

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waa igu (fardaha) u orda (jihaadka) iyagoo hinraagaya.
                                                                                                      2. Oo ku shida madag dab ah (qoobobkooda).
                                                                                                      3. Oo qaada duullaanka oogga hore,
                                                                                                      4. He booika kiciya,
                                                                                                      5. Oo bartanka u gala kulanka (cadowga),
                                                                                                      6. Xaqiiqdii! Aadanuhu (kan gaalka ahi) waa ka abaal dhacaa Rabbigi.
                                                                                                      7. Oo isaga baa taasi ka markhaati ah.
                                                                                                      8. Waana ku daran yahay Jcclaanta maalka
                                                                                                      9. Ma wuusan ogeyn marka la soo bixiyo wax a ku jira qabuuraha.
                                                                                                      10. Oo la caddeeyo waxa ku jira laabaha.
                                                                                                      11. Xaqiiqdii, Maalintaas (Maalinta Qiyaamaha) Rabbigood waa u Xog-Ogaal (camalladooda, oo ka abaal marin doonaa)

                                                                                                      Suuradda Al-Qaaricah (Qaraacdada qalbiga) 101

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Al-Qaaricah [Garaacdada qalbiga]
                                                                                                      2. Maxay tahay [Garaacdada qalbiga]
                                                                                                      3. Oo maxaa ku ogeysiiyey waxay Garaacdada qalbiga tahay?
                                                                                                      4. Waa Maalin ay dadku noqon doonaan sida balanbaalisooyin la firdhiyey.
                                                                                                      5. Oo buuraha noqon doonaan sida cudbi la dhilay.
                                                                                                      6. Ma qofkii uu cuslaado miisaankiisa [camallada wanaagsan] ah.

                                                                                                      Suuradda At-Takaathur (Ku-Tartanka Kororsiga Adduunka) 102

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Waxaa idin shuqliyey (dadow) wax badsasho (iyo isu faanid).
                                                                                                      2. Ilaa aad ka siyaarataan qabuuraha (dhimataan)
                                                                                                      3. Mayee! Waad ogaan doontaan
                                                                                                      4. Misna, mayee! Waad ogaan doontaan.
                                                                                                      5. Mayee! haddii aad og tihiin ogaansho dhab ah (ciribta dalowsiga adduun, kuma aydaan mashquulin laheyn nafahiinna waxyaalaha aduunka idinkoo ka dooranaya Aakhirada).
                                                                                                      6. Xaqiiq, Waa arki doontaan Naarta ololeysa.
                                                                                                      7. Oo misna, waa arki doontaan aragti dhab ah.
                                                                                                      8. Waxaana la idin weydiin doonaa Maalintaas Nicmaddii (aad ku jirteen adduunkan.)

                                                                                                      Suuradda al-Casar (Waqtiga) 103

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waa igu Casarka (waqtiga).
                                                                                                      2. Xaqiiqdii! Aadanuhu wuxuu ku sugan yahay khasaaro.
                                                                                                      3. Marka laga reebo kuwa (Xaqa) rumeeyey oo fala camallo wanaagsan oo suubban, oo isu dardaraama xaqa, oo isu dardaarama sabarka.

                                                                                                      Suuradda Al-Humazah (Durayaasha Wax Ceebeeya) 104

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Hoog waxaa leh mid kastoo ah ceebeeye, iyo xantaa. 1
                                                                                                      2. Oo maal jamciya 00 tirsada (00 aan Xaqa ku bixin);
                                                                                                      3. Ma wuxuu moodaa in maalkiisu waarinayo?
                                                                                                      4. Mayee! Waxaa lagu tuuri doonaa Naarta burburisada ah.
                                                                                                      5. Oo maxaa ku ogeysiiyey waxa Naarta burburisada ahi tahay?.
                                                                                                      6. Waa Naar Ilaahay 00 la huriyey.
                                                                                                      7. Oo gubaysa quluubta (kuleyl) dartiis,
                                                                                                      8. Waana laga dabooli doonaa Naartaas gaalada.
                                                                                                      9. Waxayna ahaan tiirar la taagay dhexdood.

                                                                                                      Suuradda Al-Fiil (Maroodiga) 105

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Mawaadan (Muxammadow jjg) ogaan sida Rabbigaa u galay qoladii maroodiga. (Ciidankii maroodiga ee ka yimid Yamanta, uu hoggaaminayey Abraha Al- Ashram isagoo doonayey inuu dumiyo Kacbada ku taal Makka)
                                                                                                      2. Sow (Allaah) kama uu dhigin dhagartoodii wax dhumay?
                                                                                                      3. Oo ku soo dirin shimbiro guutoooyin ah.?
                                                                                                      4. Oo ku tuureysa dhagaxyo la kululeeyey.
                                                                                                      5. Markaasuu ka yeelay sidii bal la daaqay.

                                                                                                      Suuradda Qureysh 106

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Caadaysigii Quraysheed.
                                                                                                      2. Ay ka caadeysteen safarka xagaaga iyo (ffj), yJA \j Az jjf jilaalka darteed.
                                                                                                      3. Ee ha caabudeen (Allaah) Rabbiga Baydkan (Kacbada ku taal Makkah)).
                                                                                                      4. Ee ka quudiyey gaajada, kana nabad galiyey cabsi.

                                                                                                      Suuradda Al-Maacuun 107

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Ka warran kan beeniya Jaazeynta (Qiyaamaha).
                                                                                                      2. Kaasu waa kan sida xun ula dhaqma agoonta.1
                                                                                                      3. Oo aan ku boorrin (dadka) quudinta masaakiinta.2
                                                                                                      4. Ee waxaa hoog leh kuvvaa tukada salaadaha (munafiqiinta),
                                                                                                      5. Ee ka dib dhiga salaaddooda waqtiyadii loo xaddiday.
                                                                                                      6. Ee dadka is tusiya,
                                                                                                      7. oo u diida alaabta laysugu kaalmeeyo.

                                                                                                      Suuradda Al-Kawthar (Webi Kuyaal Jannada) 108

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waxaan xaqiiqdii ku siinnay (Muxammadow 3?j§) Al-Kowthar (webi ku yaal jannada).1
                                                                                                      2. Ee u tuko Rabbigaa Dartiis, oo u qal xoolaha weyneyn iyo xusid Isaga oo Keliya).
                                                                                                      3. Kii ku neceb (Muxammadow ^), _waa mid cirib beelay.”

                                                                                                      Suuradda Al-Kaafiruun (Gaalada) 109

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Dheh: “Gaalooy.”
                                                                                                      2. “Anigu ma caabudayo waxa aad caabudaysaan,
                                                                                                      3. “Oo idinku ma caabudaysaan waxa aan Anigu caabudayo.
                                                                                                      4. “Oo anigu ma caabudidoono waxaad Caabudaysaan.
                                                                                                      5. “Oo Idinkuna ma caabudi doontaan waxa aan anigu caabudayo.
                                                                                                      6. Idinku diintiinna (dhaqankiinna) baad leedihiin, aniguna diinteyda (dhaqankeyga).”

                                                                                                      Suuradda An-Nasar (Hiilka) 110

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Marka uu yimaado Gargaarka Allaah iyo furashada (Makkah).
                                                                                                      2. Oo aad aragto dadku oo u soo galaya diinta Ilaahay rac-rac (kooxo),
                                                                                                      3. Markaas ku tasbiixso Ammaanaha Rabbigaa, oo weydiiso Dambi Dhaafkiisa. Xaqiiqdii, (Allaah) waa Isaga Midka Aqbala Toobada oo Dambi Dhaafka Badan.

                                                                                                      Suuradda Al-Masad (Xuskul la Soohay) 111

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Waxaa hoogay labadii gacmood ee Abuu-Lahab (mid ka mid ah Nabiga adeerradi) oo hoog!1
                                                                                                      2. Waxna uma tarin maalkiisii iyo wixii uu kasbaday
                                                                                                      3. waxaa lagu gubi doonaa Naar ololeysa
                                                                                                      4. Marwadiisuna waa sidoo kale, taasoo qaadda qoryo [qodxihii Sacdaan ay dhigi jirtay waddada Nebiga ama aflagaadeyn jirtay]
                                                                                                      5. qoorteeda waxaa ah xarig la falkiyey oo Masad ah [xaskul la soohay]

                                                                                                      Suuradda al-Ikhlaas (Keli-Yeelidda Cibaadada) 112

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Dheh [Muxammadow] “Allaah waa Axad [mid keliya aan laheyn shariik]”
                                                                                                      2. Waa Samad [Sayid deeqtoon, ay uumanka oo dhammi u baahan yihiin]
                                                                                                      3. “ma dhalin, oo lama dhalin”2
                                                                                                      4. “oo ma jiro axad u dhigma.”

                                                                                                      Suuradda Al-Falaq (Dillaaca Oogga) 113

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan.

                                                                                                      1. Dheh: “Waxaan ka magan galay Rabbiga oogga (dillaaciya.)
                                                                                                      2. “Sharka waxa uu abuuray;
                                                                                                      3. “Iyo sharka habeenka marka uu madoobaado.
                                                                                                      4. “Iyo sharka sixiirowga wax ku tufa guntimaha.
                                                                                                      5. “Iyo sharka xaasidka marka uu wax xasdo.”

                                                                                                      Suuradda An-Naas (Dadka) 114

                                                                                                      Ku Billaabid Magaca Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan

                                                                                                      1. Dheh: “Waxaan ka magan galay Rabbiga dadka.1
                                                                                                      2. “Boqorka dadka.1
                                                                                                      3. “Ilaaha dadka.
                                                                                                      4. “Sharka waswaasiyaha (sheydaanka) qarsoon ee soo noqnoqodka badan)1 2
                                                                                                      5. Kaasoo waswaasiya laabaha dadka
                                                                                                      6. (Shaydaankaa) oo jin iyo dadba leh.”

                                                                                                      Sifada Salaadda Nabiga

                                                                                                      Tusmada Kitaabka

                                                                                                      Hordhac
                                                                                                      Ahmiyadda salaadda iyo meeqaankeeda
                                                                                                      Waqtiyada salaadaha faralka ah
                                                                                                      Waqtiyada aan la tukan karin (meydkana aanay bannaaneyn in la aaso)
                                                                                                      Waqtiyada reebban in la tukado salaad sunno ah
                                                                                                      Shuruudaha salaadda
                                                                                                      Inta rakcadood ay salaaddu ka koobanto
                                                                                                      Ujeeddada qarsoon ee salaadda
                                                                                                      Aadaan – lqaamah
                                                                                                      Wuduu (weesada)
                                                                                                      Masaxidda iskaalsaha
                                                                                                      Qusul (Qubeyska lays faray)
                                                                                                      Xaydka (Dhiigga caadada dumarka ah)
                                                                                                      Dhiigga dhalmada (Nifaas)
                                                                                                      Hab tukashadii Nabi Muxammad  iyo Sifadii salaaddiisa
                                                                                                      Ducooyinka iyo wardiyada lala yimaado marka laga baxo salaadaha faralka ah oo la salaamo naqsado
                                                                                                      Qavbaha iyo xubnaha Salaadda iyo xukunnadooda kaladuwan
                                                                                                      Tiirarka Salaadda ay la’aantood salaadi ansaxeyn
                                                                                                      Waajibaadka Salaadda
                                                                                                      Sunanka Salaadda
                                                                                                      Waxyaabo aan ku habbooneyn Salaadda oo karaahiya ah
                                                                                                      Waxyaabaha buriya Salaadda
                                                                                                      Waxyaabo ku habboon inaad la timaaddo marka aad tukanaysid
                                                                                                      Waxyaalaha kuu bannaan ee aad ku sameyn karto salaadda gudaheeda
                                                                                                      Salaadda Janaazada (sida loogu tukado qofkii Muslim ahoo dhinta iyo habkeeda)
                                                                                                      Mas’alooyin iyo weydiimo ku saabsan dahaarada iyo salaadda ruuxa buka ama dhaawaca ah
                                                                                                      Salaadda qofka safarka ah

                                                                                                      Hordhac

                                                                                                      Ammaan iyo Mahad idilkeed waxaa iska leh Allaah, Naxariistaha, Naxariista Badan, Caadilka, Falka San. Kaa oo siiya Galladda iyo Naxariistiisa kii kastoo adeeca, una Carooda oo Ciqaaba kii kastoo caasiya, waa Deeqtoonaha Awoodda Badan ee loo Baahanaha ah la muto, Mahad iyo Ammaan idilkeed Isagaa leh Ilutnaa oo Weynaaye. Isaga wceyaan Kan dadka kala saaraya ee xukunka leh. maamulka iyo mulkiga iyo iyo amarka iyo ahaal marinta. Waana Isaga Kan aan u noqoneyno.

                                                                                                      Waxaan qirayaa oo ka marag kacayaa inuusan jirin llaah xaq ah Allaah maahee. Waa Isaga Kan u xilsaaray Muslimiinta waajibka shanta salaadood ee faralka ah. oo ka soo faray toddobada sama ¬korkooda inay dhowraan salaadda.

                                                                                                      Allaah Kor ahaaye wuxuu yiri:

                                                                                                      “Dhowra salaadaha iyo salaadda dhexe oo istaaga Allaah horti idinkoo adeecsan.” Suuradda Al-Baqara: Aayadda 238.

                                                                                                      Waxaan qirayaa oo ka marag kacaya oo kale in Muxammad yahay Rasuulkii Ilaahay. kan u wanaagsanaa caabudayaasha, iimaamka inta Ilaahay ka cabsata. sayyidka mursaliinta Ilaahay soo diray. Intaa kaddib:

                                                                                                      Kani waa kitaab kooban oo ka hadlaya Salaadda waxaan qoray markii aan arkay baahida deg degga ah ee loo qabo. Waxaan ka arkay jaceyl iyo dadaal lagu farxo oo ammaan mudan rag iyo dumar wiilal iyo gabdho, oo ila soo xiriiray, oo jaceyl u hayo barashada diiinta xaqa ah, Islaamka, Risaaladii iyo Fartiintii u dambeysay ee ka timaadda xagga Ilaahay. Kuwaa oo baahi u qaba inay gutaan waajibyada iyo xilalka Ilaahay saaray ay salaaddu u horreyso, salaadda oo ah tiir dhexaadka Islaamka. Salaadda uu Allaah ka yeelay calaamadda lagu kala saaro gaalka iyo Muslimka.

                                                                                                      Runtii, dad badan baa waxay jecel yihiin inay u laabtaan Rabbigood. gutaanna waajibka iyo xilalka uu saaray ay Salaadda ugu horreyso. ha yeeshee ay ka hor joogto jahli iyo aqoon la’aan la xiriirta sida u wanaagsan ee lagu gudan karo.

                                                                                                      Dad badan baa ka xishoonaya inay arrintaa soo bandhigaan. maxaa yeelay marka uu ninka naftiisa fiiriyo, wuxuu arkayaa inuu da’ gaaray, ku hormaray aqoonta Aadmigu gaareen, jago iyo darajo sare ka gaaray arrimaha adduunka, oo dadka qaar inay kuunyadaan laga yaabo, ha yeeshee aan gudan karin aqoon wacanna u laheyn Salaadda, oo ah arrin xitaa ilmaha yar ee Muslimiinta ah laga rabo inay u leeyihiin aqoon fiican oo dhan, odayaasha iyo waayeelka ka sokow.

                                                                                                      Jahliga ummada ka heysata arrimaha diintooda waa mas’uuliyad iyo arrin la weydiin doono qof kasta oo cilmi leh, awoodna u leh inuu ka qayb qaato ka saaridda dadka mugdiga jahliga.

                                                                                                      Arrintan waxaan xusayaa anigoo ka xun, kaddib kolkaan arkay dad badan oo Soomaali ah aan warba ka heyn arrimo badan oo diinta nolosheenna ah la xiriirta. Waana taa waxa igu dcdejiyey inaan qoro kitaabkan kooban si ay dadku faa‘ido uga helaan Idanka llaahay

                                                                                                      Maadaamayna qof kasta oo Muslim ah ay muhiim u tahay shanta salaadood ee faralka ah. Salaadda jamaacada. Salaadda Jumcaha, Salaadda Labada Ciidood, Salaadda Istikhaarada (Laba talo tii roon), Salaadda Cabsida, Salaadda Janaazada (sida loogu tukado meydka), Salaadda Musaafirka. Salaadda qofka buka, iyo mas’alooyin kala duwan oo salaadda la xiriira. waxaan ku soo arooriyey arrimahaa oo dhan kitaabkan.
                                                                                                      Waxaan ugu daray arrimahaa oo idil anigoo rajeynaya in laga faa’ideysto.

                                                                                                      Waxaan ku dadaalay inaan isticmaalo ereyo sahlan si dhallinyarada, odayaasha, kii wax bartay, kaan wax baran ay isku si uga wada faa’ideystaan kitaabka. Kuwaa tukada waxay ugu faa’ideysan karaan inay saxaan wixii khalad kaga jira saladdooda. Kuwa aan tukanna inay ka bartaan oo sidaa salaadda ku oogaan. Waxaan Allaah ka baryayaa inuu ka dhigo camalkayaga mid khaalis u ah Wajigiisa, iyo camal Dar llaahay ah, oo ay ku intifaacaan dadka Soomaaliyeed meel iyo waa ay joogaanba Alloow dambigeenna dhaaf, innagana dhig hanuunsanayaal wax hanuunsha Naguna sug Xaqa ilaa geerida.

                                                                                                      Waana Allaah Rabbigay, Mudanahayga iyo Gargaaraheyga, isagaana u wanaagsan id la kaalmeysto oo la tala saarto.

                                                                                                      Allow nabad iyo naxariis korkiisa ka yeel Nabigeenni Muxammad, ehelkiisa, asxaabtiisa, iyo intii xaqa ku raacda. Aamiin.

                                                                                                      Cabdulcasiis Xasan Yacquub

                                                                                                      Ahmiyadda Salaadda iyo Meeqaankeeda

                                                                                                      Salaaddu waa tiirka Islaamka uu ku taagan yahay iyo udub dhexaadka diinta. Salaad la’aanina waa diin la’aan. Diimahii hore salaaddu waxay ahayd qaybta ugu muhimsan cibaadooyinka ay Rususha iyo intii raacday aad ugu dadaali jireen.

                                                                                                      Nabi Ibraahiim nabad iyo naxariiis Alle dushiisa ha ahaatee wuxuu Allaah ka baryi jirey inuu gacan ku siiyo gudashada waajibka salaadda oo wuxuu ku duceysan jiray sida Qur’aanka ku soo arooray:

                                                                                                      “Rabbigayow! Iga yecl mid u ooga salaadda si wanaagsan, aniga iyo durriyadeydaba.” Suuradda Ibraahiim; Aayadda 40.

                                                                                                      Nabi Ciise nabad iyo naxariis Alle korkiisa ha ahaatee wuxuu yiri, isagoo Rabbigi wuxuu kula dardaarmay ka warramaya:

                                                                                                      “Oo Wuxuu igu farad yeelay salaadda iyo Zakada inta aan noolahay.” Suuradda Maryam; Aayadda 31.

                                                                                                      Sidoo kale, Allaah wuxuu amray Nabi Muxammad nabad iyo naxariis Alle korkiisa ha ahaatee oo uu ku yiri;

                                                                                                      Akhri waxaa laguu waxyoodo oo ka mid ah Kitaabka oo u oog salaadda si wanaagsan « Suuradda Al-Cankabuut 45aad

                                                                                                      Islaamkana oo ah qaabkii iyo heerkii u dambeeyey ee lagu gunaanaday iyadoo ebyan diinta towxiidka, waxay salaadda ku tahay tiirka labaad (yacni ashahaadada Islaamka lagu soo galo kaddib).

                                                                                                      “Qofkii salaadda ka tagaana waa qof gaaloobay.”

                                                                                                      Waxaana loo baahan yahay in la ogaado in toosinta hannaanka salaadda ay tahay waxay diinta ina farto goor waliba.

                                                                                                      Qur’aanka inama faro oo inama yiraahdo ‘salluu – tukada’ ee wuxuu ina faraa oo innagu yiraahda: ‘Aqiimuus salaah – ooga oo toosiya hannaaanka salaadda’.

                                                                                                      Salaaddu ma aha erayo iyo dhaqdhaqaaqyo taxan oo waqtiyo iyo munaasabado gaar ah lala yimaado dhug la’aan, ee waxaa waajib ah in si kal iyo laab ah loo tukado haddii la doonayo inay soo saarto miro wanaagsan.

                                                                                                      Salaadda waa in la guto waqtiyadii loogu tala galay iyadoo la oogaya shuruudaheeda. Waa in qof iyo bulshaba la wada oogaa oo ahmiyad weyn la siiyaa. Maxaa yeelay salaadda, marka loo guto qaabka iyo hannaanka wanaagsan ee loogu tala galay waxay ku xireysaa qofka iyo bulshadaba Allaah, miro iyo faa’ido badan bayna ka helayaan. Waxay qoyneysaa laabta qofka oo ku xiriirineysaa Rabbigi, xusuusineysaana maalintaa uu qofku hor istaagayo abuurahiisa iyadoon ay cidi u dhaxeyn.

                                                                                                      Nabigu  wuxuu inoo sheegay in:

                                                                                                      Waxaa ugu horreeya ee qofka lagala xisaabtami doono Qiyaamaha ay tahay salaadda. Hadday wanaagsaneyd, acmaashiisa kale oo idil ay wanaagsanaayaan, haddayse
                                                                                                      xumeyd, acmaashiisa kalena sidaa bay u xumaanayaan. (waxaa wariyey ad-Dabaraani).
                                                                                                      Salaaddu waxay aheyd waajibkii ugu horreeyey ee la amray mujtamaca Muslimka ah towxiidka kaddib intay Makka joogeen. Seddex sano ka hor hijradii Rasuulka  Madiina.

                                                                                                      Waxaana dhab u muujinaya oo daliil cad u ah ahmiyadda salaadda iyo siday Allaah ugu weyn tahay inay salaaddu tahay cibaadada qura ee Rasuulka samada lagu soo faray habeenkii Israaga iyo Mijcraajka, halka cibaadooyinka iyo waajibaadki kale Rasuulka la soo faray isagoo dhulka jooga.

                                                                                                      Salaaddu waa waajib iyo xil saaran qof kasta oo Muslim ah, ee miyir iyo maan qaba, qaan gaarna ah.

                                                                                                      Caa’isha AKR waxay tiri: Wuxuu yiri Rasuulki Alle:

                                                                                                      “Qalinka waa laga qaaday (oo wax kama qoro) seddex: qofka hurdada la tagto intuu ka soo kacayo, ilmaha yar intay ka qaan gaarayaan, iyo qofka waalan, intuu miyirku iyo maanku ku soo noqonayo’. Waxaa wariyey Al-Bukhaari iyo Muslim.

                                                                                                      Wixii seddexdaa la soo sheegay aan aheyn waa la weydiin xilki iyo waajibkii Allaah saaray siday u guteen. Waxaana xilalkaa iyo waajibaadkaa ugu horreeya salaadda.

                                                                                                      Aayado badan ayaa Muslimiinta faraya salaadda. Naxariistiisa badan awgeed Allaah hufnaa oo kor ahaaye wuxuu meelo badan oo Qur’aanka ka mid ah ku muujiyey, isagoo ku celcelinaya ahmiyadda iyo meeeqaanka salaadda Allaah Kor ahaaye wuxuu yiri:

                                                                                                      “Dhowra salaadaha iyo salaadda dhexe oo istaaga Allaah horti idinkoo adeecsan ” Suuradda Al-Baqarah: Aayadda 238

                                                                                                      Axaadista Rasuulka  qaar ka mid ahi waxay daaha ka qaadeen inay ka mid tahay ujeedooyinka salaadda tirtiridda iyo dhaqidda dambiyada aan kabaa’irta aheyn.
                                                                                                      Ujeeddo iyo xikmad kale oo salaadda ku jirtaa waa inay ku beerto damiirka qofka Muslimka ah Alle ka cabsi oo uu qalbigiisu qoyo, ilays iimaani ahna uu yeesho iyo nuur.
                                                                                                      Tanse ugu weyn oo ugu muhiimsan waa xuska Ilaahay, maadaamuu Isagu yahay Kan ay Gacantiisu ku jirto khayrka oo idil.

                                                                                                      Allaah Kor ahaaye wuxuu yiri: Oo u oog Salaadda si wanaagsan. Xaqiiq, Salaaddu waxay ka reebtaa dadka xumaanta iyo Munkarka, oo xusidda Allaah baa sii weyn. Oo Allaah waa og yahay waxa aad sameynaysaan.” Suuradda al-Cankabuut: Aayadda 45.

                                                                                                      Dhowridda salaaddu waa arrin aad inoo lagu adkeeyey – degaan haddaan nahay negan oo guryahoodii jooga, ama kolkaynu safar nahayba gooraha amniga iyo gooraha baqdinta. Gooraha nabadda iyo gooraha dagaalka. Haddaan caafimaad qabno iyo haddaan bukaan nahay. Xitaa haddaanu kari weyno inaynu ka soo wada baxno shuruudaha layska doonayo ee Salaadda iyo xaaladaheeda la yaqaan. sida weesada, qusliga, daahirinta maryaha, iyo meesha lagu tukanayo, arrimahaa haddii ay adkaadaan ama la waayo waxaa naloo banneeyey inaynu ka tagno, oo iska deyno, ama wax kale ku beddelanno kolkey duruufteeda timaaddo, sida booreysiga (oo ah isticmaalki carrada ama shay boor leh oo daahir ah si laysugu daahiriyo halkii biyaha).

                                                                                                      Sidoo kale waxaa laynoo banneeyey gaabinta iyo isu keenidda salaadda waqtiga safarka. Marnabase uma bannaana oo cudur daar uma leh qofka Muslimka ahi inuu fududeysto oo uusan ahmiyad siin salaadda ama dib dhigo illaa waqtigeeda ka baxo, oo keliya dumarka markay caadada ku dhacdo oo dhiig bileedkii helo ama dhiggii dhalmada ka socdo baan salaad tukaneyn xilligaa ay dhiigga qabaan. Xitaa qofka bukaan jiifka ah ee aad u xanuunsanaya ee aan socon karin ama qofka col iyo cadow ay is hayaan waxaa waajib ku ah inuu tukado. Qofku hadduu si kale oo dhan u tukan waayo oo cudur ama wax kale dhigaan oo dhaqaaq iyo dhawaaq iska waayo, wuxuu ka tukan indhahiisa ama qalbigiisa hadba inta awooddiisa gaarsiiso, inta uu wax kala garanayo, miyirkiisuna uu taam yahay maankiisana joogo salaad waa laga rabaa.

                                                                                                      Kolkay Rasuulka  nafta ka sii baxeysay, naxariis iyo turid uu ummadiisa u qabo. wuxuu ku celcelinayay oo lahaa: War hooy Salaadda. War hooy Salaadda.
                                                                                                      Waxayna Rasuulka  nafti ka baxday isagoo leh:

                                                                                                      “Assalaah… Assalaah… Salaadda… Salaadda.”

                                                                                                      Axaadiis saxiix ah oo ka sugnaaday Nabiga  ayaa caddeynaya in ka tegidda Salaadda ay kufri tahay iyo gaalnimo, qofkiisa uu ku muteysanayo cadaabta Ilaahay nolosha dambe ee Aakhirada. Axaadiista sheegaya gaalnimada taariku salaadka waxaa ka mid ah xadiiska ah:

                                                                                                      “Waxaa qofka ka xiga kufriga iyo shirkiga ka tegidda Salaadda” (Waxaa wariyay Axmad iyo Muslim).

                                                                                                      Wuxuu kaloo Nabigu  yiri:

                                                                                                      “Ballanteennu waa salaadda. qofkii ka tagaana waa qof gaaloobay”. (Waxaa wariyay Al-Bukhaari iyo Muslim).

                                                                                                      Asxaabtii Rasuulka Alle ha ka wada raalli noqdee waxay qabeen in haddii hal salaad kas iyo maag laysaga daayo oo looga tago ilaa waqtigceda ka baxo inay tahay ka noqosho diinta iyo ku gaaloobid Alle weyne.

                                                                                                      Sidiisana waxaa yiri Cumar bin Al-Khaddab Cabdulaah bin Mascuud, Cabdullaah bin Cabbaas, Mucaad bin Jabal iyo rag badan oo asxaabta ka mid ah iyo taabiciin waaweyn.
                                                                                                      Cid asxaabta ka mid ah oo taa kula dooddayna ma jirin ama hadal ka keentay oo waxay aheyd arrin ay isku waafaqsan yihiin.

                                                                                                      Qofkii aan war heyn, Islaamkana aan wax looga sheegin ee jaahilka ka ah, xil iyo mas’uuliyad ma saarna inta wax looga sheegavo oo la ogeysiin. Ha yeeshee kolkuu ogaado inay salaadda waajib ku tahay iyo xil saaran, marba haddii uu Muslim yahay, xujo iyo cudur daar, iyo dow uma leh inuu ka tago.

                                                                                                      Shiikhii Islaamka Axmad ibnu Taymiyah wuxuu yiri:

                                                                                                      “Dad waxaa jiri marna salaadda tukada, marna ka taga, oo sidaa marna kufri ku sugan, marna iimaan, arrintooduna waa hadba sida khaatimadoodu noqoto”
                                                                                                      Waana kuwan marna salaadda tukada, marna ka taga kuwa cadaabta loogu gooddiyey falkoodaas xun awgii, waana iyaga kuwa uu ka hadlayo xadiiska Cubaadah ee sheegaya in Rasuulku  yiri:

                                                                                                      “Shan salaadood buu Allaah ku waajibiyey addomihiisa maalinta iyo habeenka. Qofkii dhowraa ee muwaxid shirki ka fayow wuxuu Allaah u ballan qaaday inuu jannada geliyo, qofkii aan dhowrin salaadda cahdi iyo ballan Alle agtiisa uma taal. Hadduu doono wuu ciqaabi, hadduu doonana wuu iska cafin.”

                                                                                                      Sidaa awgeed dhowraha salaadda waa kan tukada waqtigii uu Allaah u qabtay oo aan ka dib dhigin waqtigeeda loo dhigay dayicinna qaybaheeda muhiimka ah. Qofkase aan toosineyn salaadda ee kala gaabinaya, inkastoo uu tukanayo qofkaas Allaah baa go’aankiisa leh, waxaana suura gal ah inuu leeyahay salaado siyaado ah oo dheeri ah (Nawaafil) si loogu kabo salaadahiisa faralka ah, tixraac qowlka Rasuulka SCW

                                                                                                      “Waxa ugu horreeya ee addoomaha laga eegi doono kolka la xisaabinayo waa salaadda. Rabbigeen wuxuu ku oran doonaa malaa’igta isagoo ogsoon oo kaga cilmi roon: Bal fiiriya addoonkeyga salaadiisa miyuu dhammeystiray oo si wacan u gutay mise waa uu kala dhimay? Markaa haddii ay dhan tahay waxaa loo diiwaan geliyaa iyadoo dhan, haddayse dhiman tahay wuxuu oran, bal fiiriya hadduu addoonkeygu sunnooyin tukan jirey? Haddii uu salaado dheeri ah oo iskiis ah tukan jiray aan shanta faralka aheyn, wuxuu Allaah oran, uga kaba addoonkeyga salaadahiisa faralka ah salaadahiisa sunnada ah, kaddib acmaashiisa kale oo dhan waxay ku xiran tahay natiijada salaaddiisa”. Oo hadduu salaadda ku dhaco waxa kale oo dhan wuu ku dhici doonaa, haddii uu salaadda ku baasana waxa kale oo dhanna wuu ku baasi (yacni ka gudbi oo ku guuleysan) Qofna cudur daar uma leh inuu salaadda ka tago ama dayaco Ruuxii sidaa yeelaa naftiisa buu gef iyo dulmi u geystay. Sidaynu soo sheegnayna kooxo asxaabta Nabiga  ka mid ah waxay qabeen ruuxii kas uga tagaa hal salaad ilaa waqtigeedu uu ka baxo ay tahay gaalnimo, ciqaadta ka taal ay tahay dil. Cid asxaabta ka mid oo aragti taa ka duwan qabtayna ma jirin. Waxaa isweydiin leh haddaba dadka Muslim baan nahay leh ee haddana aan tukaneyn ma waxay soo galayaan kuwaa ogsoon weynida salaadda iyo meeqaankeeda iyo in qofkii ka tagaa salaadda xukunkiisa adduunka yahay in la dilo illaa geeri, mise ma kuwa jaahil ah baa ee moog inay salaaddu waajib ku tahay iyo in kale? Ma waxaan jahli ahayn baa dambigaa weyn oo kale loogu dhici karaa? Dhinaca kale, ma suura gal baa in jahligu sidaa daran uu u faafo?

                                                                                                      Maxaase ku kallifi karo qof inuu ka haro kulanka musalliinta oo uu ka goosto xiriirka Alle weyne ee galladda iyo abaalka iyo deeqda badan, naxariis badnaha falka san?

                                                                                                      Alle weyne isagoo aadmiga waaninaya wuxuu yiri:

                                                                                                      82:682:782:8

                                                                                                      “Aadanow! Maxaa kaa jeediyay Rabbigaaga, Roonaanta badan? Ee ku abuuray kuna ekeeyey oo kuu simay si wanaagsan. Oo suurad tii uu doonay kaa rakibay.” Suuradda al-Infidaar, aayadaha 6aad ilaa 8aad.

                                                                                                      Maadaamayna diiddada caasumaadda Alle uu kuugu yeeray ee ah la kulanka iyo xiriirintiisa joogtada ah ay tahay kufri tan u daran, iyo diiddo naxariistiisa, waxaa inoo soo baxaya oo aan shaki ku jirin in Alle uu jeclaanayo qofkii u dhego nuglaada ee ku dadaala salaadda iyo siduu u raalli gelin lahaa Rabbigii oo ah kan abuuray, irsaaqa, Sayyidkiisa runta ah ee uu mar waliba mudan yahay, kana uusan maarmeyn.

                                                                                                      Qofka Alle u hoggaansama weeyaan qofkaa abaalka iyo ajarka wanaagsan Alle agti u taal, abaal marinta addoomada wanaagsanna, waxay noqoneysaa siduu Alle yiri, Rasuulkiisuna ﷺ caddeeyey:

                                                                                                      “Waxayan dhaayo arag, dhegona maqal, qalbi iyo dhug Aadanana aan marnaba ku soo dhicin.” Bukhaari iyo Muslim iyo rag kale baa wariyey.

                                                                                                      Ugu dambeyntii, cidina waa inayan quusan dambi ka dhacay awgi, irridka towbadu qof waliba waa u furan yahay, si kastaba xaalkoodii hore ha ahaadee. Towbad dhab ah, iyo ka qoomameyn wixii horay gef iyo dambi kaaga dhacay iyo goosasho inaad dib dambe ugu noqon, khaladkiina aad saxdid weeyaan inta loo baahan yahay, si toobada uu Alle hufnaa oo kor ahaa kaaga aqbalo.

                                                                                                      Nolol cusub waa billaabi kadhaa waqtigii aad doonto, adigoon bixneyn qiimahii gefihii sannadadii tegay.

                                                                                                      Rasuulkeennii suubbanaa ﷺ wuxuu yiri:

                                                                                                      “Qofku markuu soo Islaamo xalay dhalay buu ka noqonayaa wixii horay uga dhacay oo dhan. Towbadana waxaa xalay dhalay lagaga noqdaa xumaanahii hore oo dhan.”

                                                                                                      Alle wuxuu yiri kor ahaaye:

                                                                                                      “Dheh addoommadayda naftooda ku xad gudbayow naxariista Alle ha ka quusannina, Alle dambiyada oo dhan waa dhaafaaye, oo isagaa isugu ah dambi dhaafaha naxariista badan, oo Rabbigiin u noqda oo isaga isu dhiiba inta aysan idiin imaan cadaabtu ka hor, dabadeedna aan la idiin hiillin waayin, oo raaca waxa wanaagsan (Qur’aanka iyo sunnada) oo xagga Rabbigiin la idiinka soo dejiyey inta aysan cadaabtu kedis idiinku imaan idinkoo aan dareensaneyn, inta aysan nafi oran ka qoomammeeyey wixii aan xagga Alle ka gaabiyey, oo kuwa jeesjeesaan ka mid ahaa, ama aysan oran haddii Alle i hanuunin lahaa kuwa cabsadaan ka mid noqon lahaa, ama aysan oran markii ay cadaabta aragto haddii aan noqosho lahaan lahaa (yacni nolosha adduunka laygu celin lahaa) samaan falayaashaan ka mid noqon lahaa, oo lagu oran markaa: Haahe, aayadahaygii baa kuu yimid markaasaad beenisay oo is weyneysay oo gaalada ka mid noqotay.” Suuradda az-Zumar: aayadda 53aad.

                                                                                                      Wuxuu kaloo yiri hufnaa oo kor ahaaye:

                                                                                                      “Markii ay kuu yimaadaan kuwa aayadahayga rumeeyey, dheh: Salaamu caleykum – nabad qaba – Rabbigiin naxariis buu naftiisa ku waajibiyeye, kii idinka mid ah oo xumaan ogaal la’aan u fala, dabadeedna toobad keena oo camalkiisana suubbiya (macnaha Alle adeeca) markaa hubaashii Alle waa dambi dhaafe, nax­ariis badan.” Suuradda al-Ancaam: aayadda 54aad.

                                                                                                      Waqtiyada Salaadaha Faralka ah

                                                                                                      Fajr (oogga): waa laga soo billaabo iftiinka ugu horreeya ee cirka ka muuqda (oo ah saacad iyo bar ka hor inta aan cadceeddu soo bixin) illaa iyo qorrax ka soo baxa.

                                                                                                      Duhur: waa laga soo billaabo waqtiga ay qorraxdu korreysanto oo ka durugto xoogaa cirka bartankiisa (20 daqiiqo kaddib kolkay qoraxdi gaadho bartanka illaa iyo inta Casarka laga gaari).

                                                                                                      Casar: waa laga billaabo waqtiga ay laba laabmaan wax kasta iyo hooskoodaa, illaa iyo inta Maqribka laga gaari.

                                                                                                      Maqrib (gabal dhac) waa laga billaabo waqtiga ay qorraxda dhacdo illaa ay qarsoonto cir guduudda. Waxaa wanaagsan in la guto salaadda Maqrib horay markii waqtigeedu ka soo galaba muddadeeda oo gaaban awgeed.

                                                                                                      Cishaa (habeenka) waa laga billaabo waqtiga ay cir guduudda qarsoonto (saacad iyo rubuc kaddib kolkay qorraxda dhacdo illaa iyo saq dhexe), waana la tukan karaa sidoo kale Cishaha illaa laga gaaro Fajarka, haddii uu qof ku haleeli waayo inuu tukado niska hore ee habeenka.

                                                                                                      Dalalka daruuro madow awgeed aan qorraxda laga arkeyn waxaa habboon inay raacaan taqwiim ama kalandar ay ku qoran yihiin waqtiga salaad kasta.

                                                                                                      Qofka Muslimka ahi waxaa laga dooni inuu ku dadaalo inuu salaad waliba tukadaa waqtigeeda hore, waayo Rasuulku wuxuu caddeeyey in camalka wanaagsan uu ka mid yahay salaadda oo waqtigeeda la tukado. Waqtiga la dheereeyey ee salaadda waa naxariis xag Alle ah, uu uga *lay kuwaas aan sababa gaar ah awgeed kari karin ama ay ku adkaato inay salaadda waqtigeeda hore tukadaan.

                                                                                                      Waxa keliya ee laga doonayo qofkii hilmaama ama hurdo uusan ku talagelin ay salaadi kaga tagto illaa waqtigeedii baxo waa inuu tukado salaaddaa isla marka uu xusuusto ama hurdada kasoo kaco.

                                                                                                      Waqtiyada aan la Tukan Karin (Meydkana ayan Bannaaneyn in la Aaso)

                                                                                                      Cuqbah bin Caamir (A.K.R.) wuxuu yiri:

                                                                                                      “Seddex waqti ayuu Rasuulku innaga reebi jiray inaan tukanno ama meydkeenna aasno:

                                                                                                      1. Kolkay qorraxdu soo bixi rabto ilaa ay si dhab uga soo baxeyso.
                                                                                                      2. Kolkay qorraxdu cirka ku kala bartanto oo maalintii kala baranto illaa ay ka janjeerto qorraxdu oo ka gudubto madaxyadeenna (yacni bartanka ka gudubto, oo waxaa la sugi 20 daqiiqo oo ah inta ay qorraxda bartanka ka wareegeyso iyo madaxyadeenna).
                                                                                                      3. Kolkay qorraxdu dhici rabto illaa ay qorraxda ka dhacdo.”

                                                                                                      Waxaa wariyey Muslim.

                                                                                                      Waqtiyada Reebban in la Tukado Salaad Sunno ah

                                                                                                      Abuu Saciid al-Khudri (A.K.R.) wuxuu yiri:

                                                                                                      “Salaad lama tukan karo salaadda subax dabadeed illaa ay qorraxda si dhab uga soo baxdo (oo in fallaar le’eg ay kor noqoto). Sidoo kale lama tukan karo sunno Casarka dabadi illaa ay qorraxdu ka dhaceyso.” Bukhaari iyo Muslim.

                                                                                                      Salaadaha sunnooyinka ayaa reebban oo keliya waqtiyadaa, ha yeeshee waa la tukan karaa salaad faral ah oo ku seegtay. Culimada badankood waxay leeyihiin waa la tukan karaa salaad *urad ah oo la seegay salaadaha Subax ama Casar dabadood. Waxayna daliilsan xadiiskan: Rasuulkii Alle ﷺ wuxuu yiri:

                                                                                                      “Qofkii illoobay salaad faral ah waa inuu tukadaa goor allaale iyo goortuu soo xusuusto.” Bukhaari iyo Muslim.

                                                                                                      Hadday salaaddu ay sabab keentayna waa la tukan karaa waqtiyadaa. Tusaale haddaad masjidka soo gasho waa inaadan fariisan inaad labo rakcadood oo salaanta masjidka ah tukato maahee. Tixraac qowlkii Nebiga ﷺ:

                                                                                                      “Qofkii masjidka soo gala yuusan fariisan intuu labo rakcadood oo sunno ah tukado maahee.” Bukhaari iyo Muslim.

                                                                                                      Waxaa kale oo ka mida salaadaha asbaabta leh salaadda dawaafka oo ah 2 rakcadood oo la tukado *dawaafka kacbada 7 jeer lagu dawaafo kaddib oo iyaduna waqti kuma xirna, iyo wixi la mida.

                                                                                                      Lama tukan karo salaad sunno ah salaaddii faradka aheyd oo la aqimay.

                                                                                                      Abuu Hureyrah (A.K.R.) wuxuu yiri:

                                                                                                      Wuxuu yiri Rasuulkii Alle ﷺ:

                                                                                                      “Haddii salaaddii faradka aheyd la aqimo, salaad la tukan ma jidho aan aheyn salaaddaa faradka ah.” Axmed iyo Muslim.

                                                                                                      Sidaa awgeed haddii la aqimo salaad farad ah qofkii markaa billaabay salaad sunno ah, welina aan rukuucin waa inuu ka baxaa, haddiise la aqimo qofkii oo rukuucay kaddib, si khafiif ah ayuu u dhammeystirayaa, kaddibna ku biirayaa dhinaca Muslimiinta ee salaadda faradka ah tukaneysa.

                                                                                                      Shuruudaha Salaadda

                                                                                                      Waxaa jira shuruud waajib ah in laga helo markuu qofku doonayo inuu Alle (S.W.T.) u tidaa, shuruudahan mid ka mid ah haddii la waayo salaaddii ma ansaxeyso, salaaddii la *kadaana shuruudahan mid ka mid ah oo ma waa baadil aan ansaxayn. Waxayna kala yihiin:

                                                                                                      1. Islaamka, waa inuu qofka tukan Muslim muwaxid ah yahay oo shirki ka fayow,
                                                                                                      2. Waa in qofka tukan maanka iyo miyirkiisu kaamil yahay.
                                                                                                      3. Waa inuu yahay qof wax kala garan kara oo wax kala saari kara.
                                                                                                      4. Dhowrista waqtiga, waa inuu waqtigeeda soo galaa salaadda faralka ah ee la tukanayo,
                                                                                                      5. Waa inuu weeso (wuduu) qabo qofka doonayo inuu tukado oo daahir yahay.

                                                                                                      Waa in oogada, maryaha, iyo meesha lagu tukanba ay ka maran yihiin, daahirna ka yihiin waxyaalaha xunxun ee wasakhda ah (najaasada) inay ku adkaato maahee daahirintooda, oo ay noqoto wuxuusan karin inuu wax ka qabto. Waxaana

                                                                                                      ka mida waxyaabaha najaasada ah ee la doonayo jirka, maryaha iyo meesha aad ku tukan­ba inay daahir ka yihiin:

                                                                                                      Dhiigga, matagga, kaadida, saxarada, xoolaha baqtiga aan hab islaami ah lagu bireyn, doofaarrada iyo eeyda calyadooda iyo dhareerradooda iyo waxay taabtaan.

                                                                                                      1. Oogada oo la asturo: Waxaa waajib ku ah ninka ragga ah ee inuu tukado doonaya inuu asturo ugu yaraan inta u dhaxeysa xuddunta illaa iyo jilbaha. sidoo kale waxaa la dooni in garbaha uu daboolo. Qofka dumarka ahina waa inay jirkeeda oo idil daboosho, marka laga reebo wajiga iyo gacmaha inta hore. Haddiise ay arkayaan rag gayaan ah oo ay ka ag dhow yihiin, wajiga iyo gacmaheeda way daboolaneysaa.
                                                                                                      2. Niyada oo aan la carrabaabeyn. Qalbiga oo keliya ayaad ka niyeysaneysaa salaadda aad dooneysid inaad tukado (faral ama naafilo miday ahaataba).
                                                                                                      3. U jiheysiga iyo qaabilaadda qibladda (Kacbada): Hadduuse qofku garan waayo halkay Kacbada ka jirto, cid u sheegtana waayo, meesha uu ku maleyn dadaal kaddib buu u jeesan, una tukan xaggeeda. Hadduuse qofku qibladda abbaari karin cadow hor jooga, cabsi ama xanuun awgood, sida uu yahay buu u tukan ee u fudud. Waana sidaa oo kale qofka musaafirka ah ee gaadiidka fuushan ee aan awoodin inuu joogsado ama u jeediyo naftiisa xagga qiblada, sida qof fuushan diyaarad, wuxuu ku tukan karaa kursigiisa isagoo meeshiisa fadhiya jiha ay u jeeddoba diyaaradda.

                                                                                                      Inta rakcadood ay salaaddu ka koobanto

                                                                                                      Salaad waliba waxay ka kooban tahay tiro go’an oo rakcado ah, rakcad kastana waxay ka kobantaa istaagid, rukuuc, fariisi iyo sujuud.

                                                                                                      Salaadda subax waxay ka koobantaa laba rakca­dood, tan Duhur iyo Casarna tiiba afar rakcadood, Maqribkana seddex rakcadood, Cishahana afar. Salaadaha sunnooyinka ah badidood labo labo rakcadood baa loo tukadaa. Waxaa jira fadhi gaaban oo la fariisto dhammaadka labo rakcadood kasta kolka attixiyaadka la akhrinayo, iyo fadhi kale oo la fariisto dhammaad­ka salaadda, hadday ka kooban tahay salaaddu tiro ka badan labo rakcadood.

                                                                                                      Ujeeddada Qarsoon ee Salaadda

                                                                                                      Tilmaamaha aynu ku soo qaadan doono bogagga soo socda, waxay dabcan ka hadli doonaan qaybaha muuqda ee salaadda ee la xiriira camalka laga sameynayo jirka iyo carrabka.

                                                                                                      Shaqada qaybahaa oo la hagaajiyo waxaa weeye qudheeeda camal cibaado ah oo wanaagsan, haddii dar Alle loola jeedo, qofkii gutaana oo sida ay tahay uga soo baxa, xilkii ka dhac camalkaa la xiriiray, salaaddiisana muuqaal ahaan iyo hab ahaan waa sax.

                                                                                                      Ha yeeshee, waxaa jira oo ay salaaddu leedahay qaybo aan muuqan ee la iska doonayo: sida qofka inay maskaxdiisa joogto, oo ayan maqneyn, in laga helo khushuuc qalbigiisa iyo ka hey-heysi Alle, iyo dareen ah inuu hor taagan yahay Alle weyne, Rabbigii abuuray, ee irsaaqa, arrinkiisa oo idil maamulayey, waana qaybaha ugu muhmisan ee salaadda, ee Alle oo keliya uu og yahay, abaalkana uu ku bixiyo iyo ajarka weyn.

                                                                                                      Maan iyo maskax joogidda iyo khushuuca qalbiyeed ee layska rabo kolka la tukanayo, waxay sida badan qofka ka saartaa buuqa nolosha casrigan, waxayna taa dooni dadaal joogto ah sida uu qofka maskaxdiisa uga saari lahaa arrimaha adduunka ee sheydaanku la soo taagan yahay inuu ku abuuraa maanka iyo maskaxda qofka. Arrintani waa inayan noqon sabab niyad jab, balse waa inay noqotaa sabab qofka u keenta inuu dadaal badan bixiyo taa oo raalli gelineysa Alle.

                                                                                                      Kaalmo ahaan, si aad arrintaa ugu guuleysato waa inuu qofku mar waliba isku dayaa inuu maanka ku hayo kolka uu salaada ku jiro arrimahan:

                                                                                                      1. Cilmiga badan iyo awoodda weyn ee Alle uu leeyahay, iyo tilmaamhiisa sareba.
                                                                                                      2. Towxiidka, oo ah in cibaadada Alle loo gooni yeelo, oo keligi leeyhay cid kalena ayan bannaaneyn in lala wadaajiyo.
                                                                                                      3. Jaceylka, rajada, iyo cabsida aad Alle u heyso.
                                                                                                      4. Baahida weyn ee aad Alle u qabto, iyo inuu salaadda kaa aqbalo.
                                                                                                      5. Waa inaad garaneyso macaanida waxa aad salaadda ku akhriyeyso.

                                                                                                      Aadaan iyo Iqaamah

                                                                                                      Sida aad ogtahay, dalalka Muslimiinta aadaan ayaa kor laysugu yeeraa shan jeer maalintii, mase maqashay, oo ma lagaaga warramay siduu Aadaanka ku yimid iyo qisadiisa?

                                                                                                      Qisada Aadaanka:

                                                                                                      Waqti hore kolkay muslimiinta ka soo guureen Makkah, saldhigna ka yeesheen Madiina. Waxay ku heshiiyeen waqtiyo ay isla og yihiin inay salaadda jamaaca ahaan ugu wada tukadaan masjidka.

                                                                                                      Waxaa dhib ku noqotoy dabadeed inay xusuustaan waqtigii ay ku ballameen salaadda, gaar ahaan kolkay shaqada ku mashquulsan yihiin.

                                                                                                      Maalin bay Rasuulku iyo asxaabtii ka wada hadleen sida dadka loogu yeeri karo salaadda jamaacda waqtiga loogu tala galay.

                                                                                                      Qaar baa waxay soo jeediyeen in wax la mid ah jaraska ay gaalada kirishtaanka ahi isticmaalaan la adeegsado. Qaar kalena waxay soo jeediyeen in la adeegsado wax la mid ah buunka ay Yuhuudda u adeegsadaan isugu yeeridda salaadda Cumarse ( A.K.R.) wuxuu soo jeediyey in qof ragga ka mid ah loo diro ogeysiinta dadka sa­laadda.

                                                                                                      Markaa kaddib buu rasuulkii Alle (S.C.W.) u magacaabay Bilaal howshaa ah ugu yeeridda dadka salaadda.

                                                                                                      Dariiqaddaas ma ayan noqon mid dadkii wada qancisa. Kaddib wuxuu oggolaaday Rasuulkii Alle (S.C.W.) in la isticmaalo naaquus la mid ah jaraska gaalada kirishtaanka ah, kumase faraxsaneyn inuu isticmaalo u ekaanteeda awgeed kaa gaalada kirishtaanka ah ay isticmaalaan.

                                                                                                      Kolkuu rasuulka amar ku bixiyey in la sameeyo jaras la yeeriyo si ay dadku salaadda isugu yimaadaan, maalintaa qudheedii baa saxaabi ka mid ah asxaabti rasuulka ( S.C .W .) oo la yiraahdo Cabdullaah bin Zayd bin Cabd Rabbihi ayaa wuxuu yiri:

                                                                                                      Anigoo hurda ayaan waxaa arkay nin sita jaras, waxaana aan ku iri: “Addoonkii Allow, mayga iibineysaa jaraska?” Markuu i weydiiyey “Maxaad ku fali?” waxaan ugu jawaabay, “Dadka salaadda ugu yeerayaa.”

                                                                                                      Wuxuu yiri ninkii, “Maxaad ka qabtaa haddaan arrin ka wanaagsan kuu tilmaamo?”

                                                                                                      Wuxuu ku jawaabay: “Waxba, balse waa soo dhoweyn,” markaa buu wuxuu ii sheegay inaan iraahdo:

                                                                                                      “Allaahu Akbar, Allaahu Akbar, Allaahu Akbar, Allaahu Akbar, Ash hadu an laa ilaaha illal laah, ash hadu an laa ilaaha illal laah, ash hadu anna Muxammadar rasuulul laah, ash hadu anna Muxamadar Rasuulul laah, Xayya calas sala Xayya calas salaah, Xayya calal Falaax, Xaya calal Falaax, Allaahu Akbar, Allaahu Akbar, laa ilaaha illal laah.”

                                                                                                      Aadaanka kaddib xoogaa buu ninkii aamusay kaddibna wuxuu yiri kolkay jamaacadu diyaar noqoto waa inaad tiraahdaa:

                                                                                                      Allaahu Akbar, Allaahu Akbar, ash hadu an laa ilaaha illal laah, ash hadu an-na Muxammadar Rasuulul laah, Xayya calas salaah, Xayya calal falaax, qad qaamatis salaah, qad qaamatis salaah, Allaahu Akbar, Allaahu akbar, laa ilaaha illal laah.

                                                                                                      Kolkaan u sheegay rasuulkii Alle ( S.C.W.) subaxnimadii waxa aan arkay, wuxuu yiri wariyo xaq ah Alle idanki, ee Bilaal ku wargeli, kolkaad qabadsiisidna uuna xifdiyo, iyada ha isticmaalo kolkuu dadka salaadda ugu yeeray waayo isaga ayaa codkiisa xoog leeyahay, oo ka weyn midkaada.

                                                                                                      Markaasaan Bilaal u tagay oo aan baray, Bila na iyada ayuu dadka ugu yeeri jiray salaadda.

                                                                                                      Cumar bin Khaddaab ( A.K.R.) ayaa maqlay isagoo guiigiisa joogay oo yimid isagoo ordaya: wuxuuna yiri rasuulkii Allow ( S.C.W.) waxaan ku dhaartay kii xaqa kugu soo diray, waxaan aniguna riyo ku arkay intoo kale. Wu uu ku jawaabay rasuulkii Alle: Allaa mahad leh.(Daarmi, Axmed, Ibn Maajah, Ibn Khuzaymah, Tirmidi).

                                                                                                      Sidaa awgeed laga soo billaabo maalintaa ilia maantadan aynu joogno, Aadaankaa ayaa ah sida loogu soo wada kulmiyo dadka salaadda jamaacada.

                                                                                                      Mu’addinka

                                                                                                      Qofka ugu yeeraya dadka salaadda jamaacada waxaa la yiraahdaa mu’addin.. intuusan aadaan- ka oran waa inuu u jeensdaa xagga kacbada Makkah, waa inuu kor u qaadaa gacmahiisa isa­ goo geynaya dhegaha, foodaha hore ee labada firood ee xiga suulka (murugsatooyinka) wuxuu saarayaa duleelka dhegaha afkooda hore.

                                                                                                      Markaasna waa inuu dadka ugu yeeraa cod weyn. Markuu oranaya Xayya calas salaah waa inuu wajigiisa u jeediyaa xagga midgta, markuu Xayya calal falaax oranayana wuxuu u jeedin wajigiisa xagga bidixda.

                                                                                                      Krayada uu ka kooban yahay Aadaanka:

                                                                                                      Aadaanku waa sidatan:

                                                                                                      Allaahu akbar. (Macnaha waa Allaa weyn)

                                                                                                      Allaahu akbar. (Macnaha waa Allaa weyn)

                                                                                                      Allaahu akbar. (Macnaha waa Allaa weyn)

                                                                                                      Alaahu akbar. (Macnaha waa Allaa weyn)

                                                                                                      Ash-hadu an laa ilaaha illal laah. (Macnaha waa waxaan ka marag kacayaa inaysan jirin ilaah xaq ah aan Alle aheyn)

                                                                                                      Ash-hadu an laa ilaaha illal laah. (Macnaha waa waxaan ka marag kacayaa ini san jirin ilaah xaq ah aan Alle aheyn).

                                                                                                      Ash-hadu anna Muxammadar rasuulul laah. (macnaha waa waxaan ka marag kacayaa in Muxammad yahay rasuulkii Alle)

                                                                                                      Ash-hadu anna Muxammadar rasuulul laah. (Macnaha waa waxaan ka marag kacayaa in Muxammad yahay rasuulkii Alle)

                                                                                                      Xayya calas salaah. (Macnaha waa salaadda u kaalaya)

                                                                                                      Xayya calas salaah. (Macnaha waa salaadda u kaalaya)

                                                                                                      Xayya calal falaax. (macnaha waa liibaan iyo kheyr u kaalaya).

                                                                                                      Xayya calalfalaax. (Macnaha waa liibaan iyo kheyr u kaalaya’

                                                                                                      Allaahu akbar. (Macnaha waa Allaa weyn)

                                                                                                      Allaahu akbar. (Macnaha waa Allaa weyn)

                                                                                                      Laa ilaaha illal laah. (Macnaha waa ilaah ma jiro xaq ah aan ahe Alle).

                                                                                                      Soonka, Taraawiixda iyo Sakada

                                                                                                      CabdulCasiis Xasan Yacquub

                                                                                                       

                                                                                                      Xafiiska Isu-Kaalmeynta Dacwada iyo Toosinta

                                                                                                      Qeybta Jaaliyadaha

                                                                                                      Sanduuqa Boostada: (20824) Riyaad, Sucuudiga

                                                                                                      Tel. 4030251

                                                                                                      Faakis: 4030142

                                                                                                       

                                                                                                      Shacbaan, 1410 Hijri

                                                                                                       

                                                                                                       

                                                                                                       

                                                                                                      Mahad Ilaah baa leh, waynu u mahad celin, kaalmeysan, dembi dhaaf weydiisan, ka magan gali sharka iyo sheydaanka nafteenna ku lammaanan, falalka aan wanaagsaneyn iyo inay innaga dhacaan arrimo khilaafsan sharciga daahirka ah – kitaabka Ilaahay iyo Sunnada Rasuulkiisii (SCW).

                                                                                                      Qofkii uu Ilaah hanuunin, habow iyo heehaab isdaaye, kiise silic iyo saxariir ka doona sarreeye Ilaah ee siraadka toosan aan raacin, diidanna inuu hannaanka noloshiisa iyo habdhaqankiisa ka qaato Qur’aanka cadiimka ah iyo Sunnada Rasuulkii caddaaladda Maxamed (SCW), Rabbina u qoro habow iyo heehaab, qofka sidaa ah hanuun iyo hooraarsan kala tage, ba’ iyo hoog buuna hirgeli, adduunka waa u jahwareer; aakhirana jeebado iyo jahannama.

                                                                                                      Waxaan qirina in ilaah jirin xaq lagu caabudo Alla mooyee, Ilaah keliya oo ayan cidna wax la wadaagin, waxaan qirina in Maxamed yahay addoon iyo rasuul Ilaahay soo diray, nabad iyo naxariis Ilaah dushiisa ha ahaato nebigeennii, ehelkiisii asxaabtiisii, iyo cid kastoo xaqa ku raacday (aamiin); kaddib

                                                                                                       

                                                                                                      Munaasabadda bishan Ramadaanka ee barakeysan, waxaan u soo gudbin walaalahay Muslimiinta ee Soomaaliyeed cutubyadan soo socda, waxaynuna ka baryi Ilaahay inuu ka dhigo camalkayaga midaynu Ilaahay oo keliya ulajeedno, kagana abaal dooni, iyo camal uu raalli ka yahay, shareecadiisa waafaqsan, shacbiga Soomaaliyeedna waxtar u yeesha.

                                                                                                       

                                                                                                      • CabdulCasiis Xasan Yacquub

                                                                                                       

                                                                                                       

                                                                                                      TUSMADA

                                                                                                      CUTUBKA KOOWAAD: WAAJIBNIMADA SOONKA

                                                                                                      CUTUBKA LABAAD: UJEEDDADA IYO FAA’IDOOYINKA SOONKA

                                                                                                      CUTUBKA SEDDEXAAD: MIYAA SOON LAGA DOONI QOFKA XANUUNSAN IYO QOFKA SOCDAALKA AHI?

                                                                                                      CUTUBKA AFARAAD: WAXYAABAHA BURIN – JABIN – SOONKA.

                                                                                                      CUTUBKA SHANAAD: SALAADDA TARAAWIIXDA. CUTUBKA LIXAAD: SAKADA IYO FAA’IDOOYINKEEDA.

                                                                                                      CUTUBKA TODDOBAAD: HANTIDA AY SAKADU KU WAAJIBTO IYO INTA SAKO AHAAN LOOGA BIXIN. CUTUBKA SIDDEEDAAD: QOLOOYINKA MUDAN SAKADA

                                                                                                      CUTUBKA SAGAALAAD: SAKAATUL FIDRIGA.

                                                                                                       

                                                                                                       

                                                                                                      CUTUBKA KOOWAAD: WAAJIBNIMADA SOONKA

                                                                                                      In la soomaa bisha Ramadaan waa waajib iyo fariido ku sugan kitaabka Ilaahay iyo sunnada rasuulkiisii (SCW), muslimiintana isku wada raacsan tahay:- Wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      “Kuwa Ilaah rumeeyow waxaa laydinku waajib yeelay inaad soontaan, sidaynu ugu waajib yeelnayba ummaddahii idin ka horreeyey, u jeeddada waajibinta soonkaa dushiinna waa inaad cabsi Ilaah ka kororsataan, uuna idin noqdo -tababar- si aad xumaha iyo xildarrada isaga dhowrtaan, soonkaa oo ayaamo tirsan ah – ciddii uu markaa xanuun hayo ama socdaal ah waxaa bannaan inuu afuro dibna ka qalleeyo.

                                                                                                      Qofkii aan karinse gabow awgi ama cudur ku lammaanan miskiin ha quudiyo maalin waliba oo soon laga dooni… kiise quudiya tiro miskiin ka badan waa kheyr iyo abaal uu naftiisa u hormarsan… Qofkii karase soonkaa uu fadli iyo kheyr badan.

                                                                                                      Bisha Ramadaan oo ah bishii aynu Qur’aanka soo dejinnay, Qur’aankaa oo hanuun ah, kalana caddeyn xaqa iyo baadilka… kolkay bishaa soo gasho qof kastoo muslim ah, qaan gaar, fayow, degaanna ah waa inuu soomaa… Qofkiise uu xanuun hayo ama socdaal ah waxaa u bannaan inuu afuraa, dibse ha ka qalleeyo, wuxuu Ilaahay dooni sida idiin fudud iyo dhib la’aan, oo idinlama doonayo culeys… wuxuuna dooni inaad tirada soonka dhammeystirtaan, deetana takbiir falid iyo Alla weyneyn guda gashaan iyo idinkoo uga mahad naqa galladdaa waafajinta soonka.”

                                                                                                      Wuxuuna yiri nebi Maxamed nabad iyo naxariis dushiisa ha ahaatee:

                                                                                                       

                                                                                                      Imaam Muslimna wuxuu ku soo wariyey xadiiska Lafdiga ah:

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye:

                                                                                                      “Tiirarka Islaamka ku dhisan yahay waa shan, qiritaanka in ilaah xaq loogu caabudo uusan jirin Alla keliya mooyee, Maxamedna yahay rasuul Ilaahay soo diray, oogitaanka salaadda, bixinta sakada, soomidda bisha Ramadaan iyo gudashada Xajka – qofkii awooda.” Xadiis laysku raacsan yahay.

                                                                                                       

                                                                                                      Mid waliba oo shantaa tiir ka mid ahina ujeeddo iyo xigmad ballaaran ayaa ka dambeysa, nasiib darrana waxaa ah in dadka samankan badankood macnaha iyo fahankeeda ka marriin iyo maskax habaabeyn, madow iyo mugdi badanna ay ka gashay… qaadeenna dhabbo caro Ilaah keeni, laguna naar tegi.

                                                                                                       

                                                                                                      Wuxuu Ilaahay amray, tiirka horena yahay ee Islaamka in Ilaah la mideeyo, ee aan cibaadada uu inoo abuurtay cid kale loo leexin, lala wadaajin, taa oo shirki lagu gaaloobi ah, wuxuu sharcigu dhigay in lagu gaar yeelo Ilaah baryada gaar ahaan arrimaha ayan cidaan isaga aheyn karin sida caafimaadka, hanuunka, carruur weydiisiga iwm aan cid kale laga baryin, nebi Ilaah soo diray, malag daraja leh, awoowe hore, weli saalax ah, wuxuu ahaadaba, cidna aan lala wadaajin baryada darajaday doonaan ciddaa ha lahaatee waxaan bannaaneyn iyadana ee falka gaalada iyo mushrikiintii iyo qowlka Rasuulka (SCW):

                                                                                                       

                                                                                                      Ama inaad cid u heyso maxabbad iyo kalgaceyl ka badan taa qofka la doonayo inuu Ilaahii abuurtay u hayo, tixraac qowlka sarreeye Ilaahay:

                                                                                                       

                                                                                                      Ama inaad cid kaga raalli noqoto ood ku raacdo inay waxay doonaan kuu xalaaleeyaan waxay doonaanna kaa xaaraantimeeyaan tixraac qowlka sarreeye Ilaahay:

                                                                                                       

                                                                                                      Ama inuu qof dejiyo, ama soo saaro, ama banneeyo, ama ka raalli noqdo, sharci ama distoor, ama xeeraan ku saleysneyn, khilaafsanna kitaabka Ilaahay, iyo sunnada rasuulkiisii (SCW), tixraac qowlka sarreeye Ilaahay:

                                                                                                       

                                                                                                      Arrimahaa oo shirki lagu gaaloobi ah siday Ilaahay iyo rasuulki (SCW) inoo sheegeen, aayadaha Qur’aanka iyo axaadiista rasuulka (SCW) ay muujin.

                                                                                                      Waxaa kaloo ka mid waxyaabaha burin ashahaadada inaadan dan u gelin, tixgelin, ku dadaalin, ka jeesato barashada kitaabka Ilaahay iyo ku camalfalkiisa, tixraac qowlka sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Sidayna weesadu u leedahay waxyaaba buriya bay ashahaadaduna u leedahay arrimo buriya, qofkana waxaa laga dooni inuu barashada kitaabka Ilaahay ku dadaalo, ehlu cilmiga daacadda ahna la xiriiro, fuliyana wuxuu Ilaahay ugu yeeri taa oo ah macnaha qaybta hore ee ashahaaada.

                                                                                                      Macnaha qiritaanka in nebi Maxamed yahay addoon iyo rasuul Ilaah soo diray ma aha marqaati fur oo keliya, balse ujeeddada ka dambeysa waa wuxuu ina faray oo aynu ku fartoonno, wuxuu diidayna ka dheeraanno, sunnadiisana baranno, raacnana, maxabbad ka badan taynu u heyno maalkeenna, waalidkeen iyo owlaaddeenna u heyno, rasuulkaa Ilaahayna ku dayanno, hadalka Ilaahay iyo hadalka nebi Maxamed aynu cidna ka hormarin.

                                                                                                       

                                                                                                      Ujeeddada tiirka labaad ee Islaamka oo ah salaalaadda, waa siduu Ilaahay inoo sheegay:

                                                                                                       

                                                                                                      Oo macnaheedu yahay:

                                                                                                       

                                                                                                      “Oog salaadda, waayo salaaddu waxay qofka ka reebtaa faxshi iyo foolxumoo dhan – xumaha ka hor istaagtaa iyo munkarka.”

                                                                                                       

                                                                                                      Qofkii ayan salaaddiisu xumaha ka reebin, salaad lama iman.

                                                                                                      Balse waa salaad dhimman, khashuuc la’aan iyo qalbi maran lagu tukaday, raadna aan laheyn.

                                                                                                      Waxaad arki qof salaadda kula tukan, aan waqtigiisa kaga faa’ideysaneyn barashada wuxuu Ilaah faray, baar fariisi u carari, ama haasaawe xaaraan ah, sidaana waqtigiisa ugu cayaari, baarkaa oo heesa in laga sii daayo laga yaabo, heesahaa miyuusigga wata ee xaaraantaa ah, qof dumar ah ee aan xijaabkii Islaamka xirneyn ay ragga u adeegeyso, taa oo xaaraan kale ah. Waxaad arki qofkaa inuu iska geli guri uusan laheyn idin la’aan, taa oo xaaraan ah, gacan qaadi dumar uu gayo, taa oo xaaraan ah, la haasaawo iyo fadhi wadaagi dumar uu gayo, guurna ka dhaxeyn, taa oo xaaraan, hannaanka noloshiisa ay xaaraan u badan tahay kaddibna ku oran waan tukadaa oo Muslim dhan ayaan ahay!

                                                                                                      Waxaa laga yaabaa ragga qaarkood intay damiir iyo qalbad beeleen, inayan xaasaskooda, gabdhahooda, iyo dumarka kale ee ku hoos nool ayan ugu yeerin, ku qasbin inay xijaabka Islaamka oo ah maro ama shuko waasic ah oogadadooda wada asturta qaataan, iyo inay ragga gaya – guurna ka dhaxeyn – ka xaroodaan. balse u qiraya inay la sheeko wadaagaan, ninka sidaa ahna ee u gogol dhiga ragga iyo dumarka inay faaxishad iyo zino ku dhacaan, wuxuu qaaday dhabbaha dayuuskii uu rasuulkii Ilaahay (SCW) inuu sheegay inuusan janno galeyn, kaa oo kale, sheydhaan kaaliyaha ah. ragga iyo dumarka isku fitneyn. amarka Ilaahayna khilaafsan, zinada u gogol dhiga, bal salaaddiisa ka warrama? Waxaynu ognahay in qofka muslimka ahi salaadaha faradka ah Ilaahay toddobo iyo toban jeer ka baryo kolkuu akhrinayo Faataxada inuu ku hanuuniyo dhabbaha toosan ee ah Qur’aanka iyo Sunnadii rasuulkiisii (SCW) barashadooda iyo ku camal falkooda isla markaana ka duwo, uusan qaadinna marriinkii kuwa loo carooday oo ah Yahuudda, waayo iyagoo cilmi u leh diinta baynan ku camal falin… iyo kuwa ka habaabay xaqa oo ah Nasaarada (Kirishtaanka) ee khalad iyo qallooc iyo cilmi la’aan Ilaah ku caabuday… Qofka salaad kastoo uu tukado intaa Ilaah ka baryi, aanse siraadka toosan doonaneyn, daneyneyn, barashada kitaabka Ilaahay iyo Sunnada rasuulkiisii (SCW) raadsaneyn, si uu ugu dhaqmo, noloshiisa adduun iyo aakhiraba u hagaagta, hadduu barto ama xaqa la gaarsiiyo aan ku dhaqmeyn, maxaydun ka oran salaaddiisa?

                                                                                                      Waa salaad qalbi maran iyo khashuuc la’aan lagu tukan, qofkana uusan dareensaneyn cadamada, weynida, jalaalka, jamaalka, iyo cisada Rabbiga uunkoo dhan barbaariyey, qofkaana waa qofay mugdi iyo madow ay kaga jidho in dadku labo makaan masiirkoodu kala noqon iyo hoygay ku dambeyn janno nasiino iyo nasteexa leh, ama naar nabsi iyo naclad Ilaah ay kuu wehliso…

                                                                                                      Sakada iyo soonka oo iyagana shanta tiir ee islaamka ka mid ah si gaar ah ayeynu buuggan uga hadli. Xajkana waa cibaado jaamic ah, kulmineysa ujeeddooyinka ashahaadada, salaadda, soonka iyo sakada.

                                                                                                      Waxaynu u noqon mowduucii kitaabka, kolkaan idiin soo koobay tiirarka Islaamka ee laba tiir ka mid ah soonka iyo sakada aynu si gaar ah buuggan ugu hadli doonno, waxaynu oran:

                                                                                                      Waxay Muslimiinta isku wada raacsan yihiin inay fariido waajib ah tahay soomidda bisha Ramadaan, qofkii diidaa ee taa inkiraa ee soomi diidana, waa qof diintii Islaamka ka noqday ee gaaloobay.

                                                                                                      Waxaana loo soo jeedin inuu ka noqdo diiddada iyo jaaxidaadda soonka, hadduu ku adkeysto, diiddada soonka iyo inuusan waajib aheyn waxaa lagu xukumi dil, noqonna ruux gaalnimo ku dhintay riddoobay oo lama dhaqayo, lama kafnayo, laguma tukanayo, lagumana aasayo qubuurta muslimiinta, Ilaahay baynu taa ka magan geliye.

                                                                                                      Waxaana la waajib yeelay in la soomaa bisha Ramadaan sannadkii labaad ee hijriyadda, wuxuuna soomay rasuulkii Ilaahay (SCW) sagaal Ramadaan, soonkuna waa ku waajib qof kastoo Muslim ah, qaan gaaray, garasho leh, ee soonka kara.

                                                                                                      Sidaa awgeed buusan ugu waajib aheyn qofka gaalka ahi oo aan laga aqbaleyn hadduu soomo illaa uu ka islaamo, iyo qofka aan tukan, salaaddana ku waajibtay, waayo ka tagidda iyo iska deynta salaadda waa kufri iyo gaalnimo, tixraac xadiiskan rasuulka (SCW):

                                                                                                      Iyo sidoo kale qowlkan rasuulka (SCW):

                                                                                                      Wuxuuna yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Sidoo kalena wuxuu yiri:

                                                                                                      Aayadahan iyo axaadiista aynu soo sheegnay waxay muujin kufriga iyo gaalnimada qofka aan tukan, sida awgeed kama ansaxayso soomid qofka aan tukan, saa waa gaale oo waa inuu tukadaa salaaddana jamaaca ahaan u daa’imaa:

                                                                                                      Waxaa sidoo kale diinta looga bixi oo kufri iyo gaalnima ah inaad bisha Ramadaan oo keliya soonto, salaaddana tukato, Ramadaanka kaddibna ay taladaadu tahay inaad salaadda ka tagto, qofka sidaa oo kale ah bisha Ramadaan caabudo sharei jeebkiisa ah ayuu sameystay iyo diin hor leh, hadduu sidaa la soo banbaxana, bareer u doorto, kana toobad keeni waayo, waa gaal murtad ah, waxaan seef aheynna ma leh. Waxaynuna ugu yeeri kaa bisha soon caabuda, iyo matukadahaba inay Ilaahay ka baqaan, sharcigiisana u hoggaansamaan iskana jiraan naartaa:

                                                                                                      Loo diyaariyey oo loogu tala galay gaalada, oo ay kitaabka Ilaahay iyo sunnada rasuulkiisa (SCW) bartaan, hannaanka noloshooda ka qaataan, habdhaqankoodana waafajiyaan, si ay ugu galaan fadliga iyo naxariista Ilaah, innagana macigood, fadliga iyo naxariista Ilaah jannadaa:

                                                                                                      “Loogu tala galay kuwa Eebbahood ka baqa.”

                                                                                                      Kumana waajib aha soonka ilmaha saqiirka ah, tan iyo intay ka qaan gaari, wuxuuna qaan gaar noqon kolkuu shan iyo toban sano gaaro, ama timaha hoose – caanada – ay ka soo baxaan, ama shahwad yeesho – mino.

                                                                                                      Waxaa u dheer qofka dumarka ahi intaa oo calaamad qaan gaar ah hadday caadadii isku aragto – dhiigga xeydka – hadduu qofka saqiirka ahi calaamad ka mid ah calaamooyinka aynu soo sheegnay isku arko wuu qaan gaaray.

                                                                                                      Hayeeshee waxaa habboon in ilmaha yar la amro inay soomaan -hadday awoodaan, dhibna ku aheyn – si ay yaraanta ugu caadeystaan salaadda iyo soonkaba. Kumana waajib aha soonka qof caqli beelay waalli darteed ama maan doorsamay ama qof cantatabay ee aan waxba kala garaneyn…

                                                                                                      Sidaa awgeed, hadduu qofku yahay da’ isku dardarsamay aan waxba kala garaneyn, soon lagama doonayo iyo quudinba.

                                                                                                       

                                                                                                      CUTUBKA LABAAD: UJEEDDADA SOONKA IYO FAA’IDOOYINKIISA

                                                                                                      Magacyada Ilaahay waxaa ka mid ah – Al Xakiim – xakiimna waa ciddii xikmad ku sifowday.

                                                                                                      Xikmadduna waxaa weeye hagaajinta amuuraha iyo dhigiddooda halkii loogu tala galay.

                                                                                                      Waxaynuna ka garan magacaa ka mid ah magacyada sarreeye Ilaahay in wax kastoo Ilaah abuuray, ama na amray ee sharciguu dhigay ah ay ku saleysan tahay xigmad qoto dheer.

                                                                                                      Soonka uu Ilaahay jideeyey, addoommadiisana faray, wuxuu xambaarsan yahay ujeeddooyin waaweyn iyo faa’iidooyin ballaaran.

                                                                                                      Waxaa ka mid ah ujeeddooyinka soonka waa cibaado uu addoonkaa Ilaahay ugu dhowaan Rabbigiis, isagoo qofkii uu ka tagayo waxyaabaha uu xiseeyo, jeclaantoodana lagu abuuray ee cunto iyo cabitaan leh, iyo u tagidda ninka haweeneydiisa maalinnimada soonka.

                                                                                                      Qofkuna wuxuu arrimahaa u deyn Ilaahay darti, si uu qofku u helo raalinnimada Ilaahaa abuuray, daartiisa darajada sare iyo karaamada leh ee jannada ugu guuleysto.

                                                                                                      Qofkuna wuxuu ka qaadan halkaa oo uu ka kororsan darsin iyo cashar ah inuu waxay naftiisa dooni ka hormariyaa wuxuu Ilaahay dooni, aakhirada iyo adduunka ugu howlgeli sida Rabbi raalli gelin, markaa buu wuxuu noloshiisa saldhig kaga dhigi, hannaanka iyo habdhaqankiisa ka qaadan Qur’aanka kariimka iyo Sunnada rasuulka (SCW) barashadoodana ku dadaali iyo ku camalfalkooda.

                                                                                                      Waxaa sidoo kale ka mid ah ujeeddooyinka soonka inuu qofka kororsodo iimaan iyo taqwo iyo ka cabsasho Ilaah, iskana ilaaliyo naar xanuun badan, camalkii ka badbaadin lahaana la yimaado, ay gashana dareen ah inuu carada iyo cadaabta Ilaahay iska jiraa, taana wuxuu qofku gaari hadduu u guto waajibaadka soonka si dhan, xilalka islaamino ee bishaa ku hareersanna kaga soo baxo si habboon.

                                                                                                      Wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha aayaddana waxaa weeye:

                                                                                                      “Kuwa Eebbe rumeeyeyow, waxaynu waajib idiinkaga dhignay inaad soontaan sidaynu ugu waajib yeelnayba ummadahii idinka horreeyey, waxaydun mudan inaad Rabbi ka cabsataan.” Suuradda Al-Baqara.

                                                                                                      Qofka soomanna waa inuu Ilaah ka baqaa, ee uu la yimaado wuxuu Rabbi faray oo dhan, kana dheeraado wax kasta ee uu Ilaah ka reebay, u diiday, ka har yiri, waana ujeeddada ugu weyn ee soonka laga leeyahay, mana aha ujeeddada iyo danta ka dambeysaa soonka in qofka la caddibo la dhibo, cunitaanka, cabitaanka iyo u tegidda xaaskiisa laga cesho, balse waa tababbar si aad xuduudda Ilaahay u dhowrto.

                                                                                                      Wuxuu yiri nebi Maxamed (NNDHA):

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye:

                                                                                                      “Qofkaan iska deyn oo aan ka tagin hadal iyo camal kastoo xun iyo hareer marka xaqa qowl iyo ficilba, Ilaah kama doonayo inuu iska cuna qabateeyo cunnada iyo cabitaankiisa.”

                                                                                                      Waxaa soo wariyey Al-Bukhaari

                                                                                                      Qowl suureedka xadiisku tilmaamayo waa qowl iyo hadal kastoo xun ee xaaraan ah, sida beenta, xanta, war xun u kala geynta dadka, af lagaaddada iyo hadal kastoo xaaraan ah, waa inuu qofka sooman ka fogaadaa waxyaabahaa.

                                                                                                      Camal suureedka xadiisku tilmaamayana waa fal kastoo xaaraan ah sida duullimaadyada gardarrada ah ee qabiillada iyo dadka dhexdooda ah, khiyaanada, dhagarta, dagaallada aan xaqa aheyn ee aan loola jeedin kor yeelidda kalmadda Ilaahay, boobka iyo dhaca, laaluushka, ganacsiga kiisa xun, kaydinta badeecadda si dadweynaha loogu qaaliyo, xijaab la’aanta oo ah dumarka oo aan ka asturan oogadooda sida timaha, luqunta, wajiga, gacmaha, lugaha iyo dhammaan xubnaha jirkooda ragga gayaankooda ah, guurna uusan ka dhaxeyn, sida uu Ilaahay Qur’aanku ku amray, nebi Maxamedna Muslimiinta ku adkeeyey arrintan oo ay dad badan dhayalsadeen oo ay ku halaagsami haddayan ka soo waaban.

                                                                                                      Waxaa kaloo ka mid ah camal suureedka xadiisku sheegayo is dhexgalka ragga iyo dumarka is gaya – nikaaxna uusan ka dhaxeyn – xitaa hadday qaraabo iyo xigto yihiin, iyo haasaawe ama qosol wadaaggood, arrimahaa oo xaaraan ah… sharcigu Islaamku diiday waxaana yaab leh inay dadku ku yaabaan qofka isagoo khamri cabsan la arko, ha yeeshee ayan ku yaabeyn haweeney Muslimad baan ahay leh haddana aan xijaabka Islaamka Ilaah faray qaadaneyn, ragga gaya u soo ban bixi, ama suuqa soo aadi, ama dugsi, iyadoo ay xubno oogadeeda ka mid ah ay qaawan yihiin, sida timaha, luqunta, gacmaha, ama maryo khafiif ahba xiran, ama ciriiri ku ah, ama gaaban, ama surweel iyo shaar xiran, ninkeeduna ama waalidkeed ama cidda kale ee ka mas’uulka ahi ay ku eeganayaan arrintaa xishood iyo xushmad la’aanta ah, caasin Rabbi iyo rasuulki, fitnad lagu duni iyo diin seegi, xaaraan ku cad kitaabka Ilaahay iyo sunnada rasuulkiisii (SCW) laguna naar tegi.

                                                                                                      Waxaa sidoo kale soo geli camal suurka xun ee xaaraanta ah dhageysiga heesaha miyuusigga wata ee zinada iyo isutagga xaaraanta ah ragga iyo dumarka isugu yeeri, ama idaacad ha laga dhagayesto ama cajalade.

                                                                                                      Waxaad arki qof Muslim baan ahay leh oo dhageysan ama xaaskiisa gabdhahiisa iyo wiilashiisa u soo iibin cajalado ku heesaya luuqadii sheydaanka, sida ‘Dhabta miyaan ku saaraa’, ‘Yaa gareyska kaa fura kuu salaaxa gaaddada,’ fankaa qurmoonka ah ee lagula dagaalayo diinta iyo asluubta wanaagsan dhageysan.

                                                                                                      Heesahana samankan badankood waa labo nooc, kuwo qurmoonkaa dadka ugu yeeraya, foolxumo iyo faaxishad, zino iyo dhilleysi iwm.

                                                                                                      Waxaa sidoo kale ka mid ah camal suurka xaaraanta ah gelitaanka aflaanta, riwaayadaha, akhriska buugta jaceyl sheydaanka xambaarsan oo ah dhabbaha loo maro dhilleysiga iyo xishood la’aanta, waana waajib saaraan Muslimiinta inay ooryahooda, ubadkooda iyo ciddii ku hoos noolba ay ka manciyaan, kagana digaan foolxumadooda, kana reebaan aflaanta, riwaayadaha, akhriska buugta jaceyl sheydaanka iwm.

                                                                                                      Waxaa sidoo kale qofka sooman laga dooni inuu ka fogaado daawashada taleefishanka, waayo shartiisaa aad uga badan kheyrkiisa, iyo inuu ka dheeraado qofka qamaarka, turubka, iyo inay ragga dumarka isu ekeysiiyaan, ama dumarka ragga isu ekeysiiyaan, sida qof haween ahoo surweel iyo shaar xirata, rasuulkii Ilaahayna (SCW) wuu nacladay dumarkaa ragga dharkooda xidha, Rabbina naxariistiisa ka fogee… waalidkood, walaalahood iyo xigtada kaga aamustayna dumarkaa saraawiisha dembigay la wadaagi.

                                                                                                      Camalka iyo qowl jaahileedka xadiiska ku soo arooray ee uu rasuulka Ilaahay (SCW) kaga digayo qofka sooman waa qofkoo ka taga xilkasnimada, hareer mara xaqa qowl ama ficil ahaan, kuna xadgudba macruufka, sida qofka oo gurigiisa la mid dhiga guryaha gaalada, ka dhiga guri aan waji Islaam ah laheyn ee qof waliba iska soo geli idin la’aan, ninka xaaskiisu ay soo dhoweyn, la fariisan, ama la haasaawi, ama ay qosol la wadaagi rag gayaankeeda ah, sida ilma adeerradeed, ilma abtideed, ilma habreeddeed iyo ragga gayoo dhan, arrintaa oo xaaraan ah, ninkii aan ka hortegin uu rasuulkii Ilaahay (SCW) inoo sheegay inuu yahay dayuus aan janno tageyn ama ayan ninka xaaskiisu ama gabdhahiisa ama dumarka kale ee uu mas’uulka ka yahay, ayan xijaabka qaadan arrinta oo xaaraan ah, Rabbi ka hor imaad, fitneyn rag, xumo u yeerasho, xishood iyo xushmad la’aan, laga dooni nin kastoo Muslim ah inuu xal u helo, si uu naar kaga badbaado, Ilaahna raalli kaga noqdo, oo waa inuu faraa inay xijaabka Islaamka qaataan, sharciga Ilaahayna u hoggaansamaan.

                                                                                                      Guriga qof Muslim ah leeyahay waa in salaadda lagu wada oogaa tan iyo intuu toddobo jir u yar yahay, aanna laga oggolaan cidna salaad la’aan waxaan aheyn ilmo toddobo jir ka yar, ama qof dumar ahoo caadadii qabta – dhiiggii xeydka – intaa waxaan aheyn waa inay wada tukadaan iyadoo ay ragga masaajidka ku tukan, dumarkana guriga.

                                                                                                      Waa inay dumarka gurigaa ku nool ay ka xaroonayaan ragga gayaankooda ah, xitaa hadday qaraabo iyo xigto yihiin, daah gadaashina ay ka salaamaan, hadduu qofka qaraabo dhow yahay, diintana ku toosan, fitnana aan looga baqeyn, haddii kale may.

                                                                                                      Ninkana uusan xiriir la wadaageyn, sheeko, fadhi dumarka uu gayo hadday dumar yimaadaan ay dumarka la joogi, ragna ragga, isdhex galna jirin iyo fadhi wadaag, siduu sharciga Ilaahay dhigi.

                                                                                                      Wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Wuxuu yiri nebi Maxamed (NNDHA):

                                                                                                      Waana inay dumarka gurigooda ku eg yihiin waxaan dan weyn aheynna ayan kaga baxeyn, kolkay dan u bixina haweentu iyadoo si wacan u xijaaban baxdaa, tixraac qowlka sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Iyadoo idin kaga qaadan bixitaankeedaase cidda ka mas’uulka ahi, ninkeeda.

                                                                                                      Waalid, walaal – waxay ahaadaanba – hadduu may yiraahdana ka joogeyso..

                                                                                                      Waayo rasuulkii Ilaahay wuu nacladay, naxariis Eebbana heli meyso qofka dumarka ahi ee gurigeeda ka baxda idiin la’aanta cidda ka mas’uulka ahi – xitaa hadday deriska aadi – tixraac qowlka rasuulka Ilaahay:

                                                                                                      Raggana waxaa laga dooni inayan dumarka ku eegan, kagana aamusin dumarka ku xadgudubka diinka Ilaahay oo ay sharciga Ilaahay la aamusin, si ay noloshooda adduunka iyo aakhiradaba u hagaagto, dumarkana ay sharciga Ilaahay raggooda ugu yeeraan, hadday ragga xumo doon yihiinna ay arrintooda kala tashadaan ehlu diinka daacadda ah… haddayse reer wanaagsan ka dhalatay Ilaahay ka baqa arrintiisa ha u bandhigto.

                                                                                                      Waxaa sidoo kale xadgudub ah, khilaafsan diinta Islaamka iyadoo duqeyda, carruurta, iyo dumarka lagula tartamo fuulitaanka gaadiidka, sida basaska oo lagu ciriiriyo, iyagoo xoog lagu maquuninayo, arrintaa oo diinteenna khalad kaga tarjumi iyo dhaqanka suubban, gunnimana ah…

                                                                                                      Waana waajib Muslimiinta saaran in gaadiidka dadweynaha ee xaafadaha u kala goosho rag iyo dumar loo kala sooco.

                                                                                                      Sidaa awgeed buu hadduu qofka sooman tixgeliyo aayaddaa iyo xadiiskaa aynu soo sheegnay, arrimahaa xaaraanta aynu soo xusnay ka fogaado, wuxuu u noqon soonka macallin xaqa ku barbaariya, qofka adaabtiisa dhisa, saluuggiisa toosiya, bishii Ramadaanna waxay dhammaan qofkii oo is beddelay, is beddel dhan, isbeddel ka muuqan naftiisa, akhlaaqdiisa, saluuggiisa, iyo gurigiisaba, guri kasta kolkuu hagaagana bulshadoo dhan baa haggaagi, ciriiriga iyo abaartana laga bixi Ilaahay idanki.

                                                                                                      Waxaa sidoo kale ka mid ah ujeeddooyinka iyo xigmadda soonka ka dambeysa inuu ogaado qofka hantida leh, garowsado galladaha Eebbe, iyo helitaanka cuntada, iyo cabitaanka uu u fududeeyey iyo guursigaba, markaa buu qofka dareemi dhibaatada cunto iyo cabitaan la’aanta iyo dhibaatada xaas la’aanta, markaa buu qofka Ilaah u mahad naqi, wuxuu farayna uusan wax kale ka hormarineyn kana gaabineyn.

                                                                                                      Sidoo kale wuxuu qofka dhab u dareemi shacuurta iyo xaaladda walaalahi Muslimiinta ee saboolka ah ee aan heli karin cunto iyo cabitaan iyo inay guursadaan, markaa buu Muslimiinta dhabta ah u asxaan iyo sadaqo fali, arrimahaana ka kaalmeyn…

                                                                                                      Waxaa sidoo kale ka mid ah ujeeddooyinka iyo xigmadaha soonka inuu qofku barto sida uu naftiisa u xukumi lahaa u ilaalin lahaa xumaha kaga xakameyn lahaa, si uu qofka ugu hoggaamiyo naftiisa.

                                                                                                      Waxa danteeda ah adduun iyo aakhiraba, Ilaahna dooni, qowlka iyo ficilkiisana waafajin kitaabka Ilaahay iyo Sunnada rasuulka (SCW).

                                                                                                      Wuxuuna qofka ka xoroobi inuu noqdo qof sida xoolaha oo kale ah aan karin inuu naftiisa ka hayo waxyaabaha xun ay naftu iyo sheydaanka ugu yeerayaan, sida isutagga ragga iyo dumarka xaaraanta ah, cabitaanka khamriga, cabbitaanka sigaarka – sigaarkuna wuxuu soo geli waxyaabaha xun ee waxyeelleyn nafta qofka, dhaqaalahiisa, caafiimaadkiisa, diintiisa, si guudna loogu xaraantimeeyey kitaabka Qur’aanka iyo Sunnada rasuulka (SCW) iyo wax kasta ay Rabbi iyo rasuulki xaarintimeeyeen, saa dan uma ahee adduun iyo aakhiraba.

                                                                                                      Wuxuu sidoo kale qofka ka fogaan, iskana dhowri inuu udhaafaa xudduudda Ilaahay ee uu xadgubo.

                                                                                                      Waxaa kaloo uu leeyahay soonku caafimaad, sida ay qireen dhaqaatir Muslim iyo gaalaba leh.

                                                                                                      Intaa waa ujeeddooyinka iyo faa’iidooyinka soonka aynu caqligeenna kooban ku garannay iyadoo ay jiri karaan amaba jiraanba ujeeddooyin kale ee intaynu soo xusnay ka weyn, ka muhiimsan ee uu xog-ogaal u yahay Allahaa xakiimka ah, caliimka ah, garashadeenna gaabanna ayan tiigsan karin.

                                                                                                       

                                                                                                      CUTUBKA SEDDEXAAD: MIYAA INUU SOOMO LAGA DOONI QOFKA BUKA AMA QOFKA MUSAAFIRKA AH?

                                                                                                      Wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha guud ee aayadda waxaa weeye:

                                                                                                      “Qofkii xanuunsanna ama socdaal ah, hadduu xanuun ama socdaal awgiis la afuro – ha qalleeyo soonkaa waajibka ah oo ha iska gudo ayaamaha kale – kolkuu bogsado ama socdaalka u dhammaado – wuxuu Ilaahay dooni inuu idiin fududeeyo arrimahiina, oo idiin lama doonayo dhibaato.” Suuradda Al-Baqara.

                                                                                                      Qofka bukaanka ahina waa inuu laba xaaladood mid yahay:

                                                                                                      Midda hore inuu xanuunkaa haya yahay xanuun ku lammaanan ee joogto ah, inuu ka bogsado aan laga rajo qabin, qofkaasi oo kale soonku waajib kuma aha, waayo ma uu karo soonka, wuxuuse quudin maalin kasta oo soon laga dooni ruux miskiin – sabool – ah.

                                                                                                      Qofkaana wuxuu yeeli karaa inuu kulmiyo masaakiin tiradooda ay gaareyso cadadka ayaamaha soonka, casha siiyo ama qado, sida uu yeeli jiray Anas bin Maalik – Ilaah ha ka raalli noqdee – kolkuu duqoobay.

                                                                                                      Wuxuu sidoo kale qofku yeeli karaa inuu u qaybiyo qaddar dhan kiilo iyo bar oo bariis ah, ama gallay, iwm hadba waxaa ka cunna ah dalkaa, masaakiin tiro ahaan gaaraya tirada maalmaha soonka. Waxaa kaa xanuunka joogtada ah uu hayo la mid ah qofka da’da ah ee aan soonka karin.

                                                                                                      Wuxuu halkii soonka quudin masaakiin, sidaynu horay u soo xusnay…

                                                                                                      Tan labaad, qofka inuu xanuunsado, xanuun uusan horay u qabin ee ah mid markaa ku yimi, sida xummad, qandho markaa qabatay iwm, kaana seddex xaaladood buu mid yahay:

                                                                                                      XAALADDA KOWAAD: Inuusan soonka dhib ku aheyn, wax dhibaato ahna ayan ka soo gaareyn hadduu soomo, markaa soonka waa ku waajib, waayo cudur daar ma leh.

                                                                                                      XAALADDA LABAAD: Inuu soonku ku culus yahay, ha yeeshee uusan waxyeelleeneyn caafimaadkiisa, markaana ma habboona inuu soomaa kolba hadduu soonku dhib ku yahay, Ilaahayna rukhsad afurid ah siiyey.

                                                                                                      XAALADDA SEDDEXAAD: Inuu soonku waxyeelleyn caafimaadkiisa, markaana waa xaaraan inuu soomaa, dhibaatada naftiisa ka soo gaari kadha soonka awgeed.

                                                                                                      Wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha aayadda waxaa weeye:

                                                                                                      “Naftiinna ha dilina, Ilaahay waa kii idiin naxariistee.” Sidoo kale wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha guud ee aayadda waxaa weeye:

                                                                                                      “Naftiinna ha dhibana ee dhaqaaleeya, turaanturro adduun iyo tahluko aakhiro ha u horseedine.” sida in sharciga Ilaahay la khilaafo, waa gef uu qofka naftiisa ka geli, dulmi iyo istahlukeyn, waayo qofkii sharciga Ilaahay khilaafa dhabbahii naartuu qaaday.

                                                                                                      Waxaana laga soo wariyay nebi Maxamed (NNDHA):

                                                                                                      Waxaana lagu ogaan karaa waxyeellada soonku qofku u leeyahay inuu qofka shakhsi ahaantiisa dareemo arrintaa, ama inuu sheego dhakhtar lagu kalsoon yahay. Markay arrintu sidan tahay, qofkuna uu cudurka ku kallifo inuu afuro, isagoo qofkaa ka faa’ideysanaya fasaxaa afuridda ah ee Ilaahay u fidiyey, wuxuu qofkaa dib ka qalleyn maalmahuu afuray kolkuu bogsado, hadduuse qofku dhinto intuusan caafimaadin ka hor, waxaa ka dhici qallahii, waayo wuxuu Ilaah faray inuu soomo ayaamo kale, mana uusan gaarin.

                                                                                                      Qofkii dhintase isagoo soon lagu lahaa waajib ah, awoodayna inuu qalleeyo, ha yeeshee aan qalleyn, waxaa ka soomi xigtadi, tixraac qowlka rasuulka (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye:

                                                                                                      “Qofkii dhinta isagoo soon lagu leeyahay waxaa ka soomi weligiis.” Waa mutafaq (xadiis laysku raacsan yahay).

                                                                                                      Ama wuxuu ka quudin – halka soonka – miskiin, siinna quud dhan kiilo iyo bar cuntada dalkaa qaalibka ka ah, sida bariiska, galleyda, iwm.

                                                                                                      Waxaana qofkaa laga gudi soonkaa, ama cid la quudin si looga gudo hadduu qofkaa soonkaa lagu lahaa dhinto isagoo karay inuu iska gudo, waqti uu iska gudayna heystay…

                                                                                                      Tusaale ahaan qof baa wuxuu nidir ku galay hadduu wiil u dhasho, ama shaqo helo, ama imtixaan ku baaso inuu Ilaahay darti seddex cisho u soomo, hadday u hirgasho wuxuu Ilaahay ka baryey, soonkaa nidirka ah baa ku waajibay kaddib buu qofka wuxuu ku tashaday inuu iska gudaa, saa wuu geeriyooday intuusan iska gudin, markaa waxaa ka gudi xigtadiis oo waa ay ka soomi. maalmahaa lagu lahaa, ama maalin kastoo soon lagu lahaa ah cid miskiin ah ka quudin…

                                                                                                      Mana ay bannaana inuu qofka soon Ramadaan ah ee lagu lahaa dib u dhigto – isagoo kara inuu iska gudo – oo uu Ramadaankii kale ku soo galo, sida qof dumar oo caadadii ay ku dhacday, sidaana maalmo soon Ramadaan lagu yeeshay, ama qof socdaal ama xanuun la afuray sidaana soon Ramadaan ah lagu yeeshay, inuu isagoo kara, cudur daar sharci ah aan heysan inuu Ramadaan kii kale ku soo galo.

                                                                                                      Qofkii uu ku soo galana, waxaa ku waajibi inuu qalleeyo kolkay bisha Ramadaan dhammaato, wuxuuna is raacin inuu qalleeyo soonkaa lagu yeeshay ee uu cudur la’aan dib u dhigay illaa uu kii kale ku soo galay iyo quudin miskiin inta maalmood ee soon lagu leeyahay, quudinta miskiinkana waa kafaarada soonka uu dib dhigtay. Dadka socotada ahna waa labo qaybood:

                                                                                                      Qaybta hore: Qof u jeeddada safarkiisa ay ka dambeyso inuu cudur daar afurid helo, kaana uma bannaana afurka, waayo Ilaah looma xeeledeysan karo, sidaana qofku cudur daar kuma leh.

                                                                                                      Qaybta labaad: Qofaan safarkiisa ugalajeedin inuu cudur daar ku helo kaana seddex xaaladood buu mid yahay:

                                                                                                      XAALADDA 1AAD: Inuu soonku dhib ku yahay, waxyeelleyna, markaana waa xaaraan inuu soomaa, waayo nebi Maxamed (NNDHA) wuu soomanaa kolkay duullimaadkii furitaanka u socdeen, markaa baa waxaa soo gaaray inuu dadku soonkii ku adkaaday, dhibna ku yahay, ayna dhowrayaan wuxuu rasuulku falo, markaa ayuu wuxuu dalbay nebi Maxamed -NNDHA- koob biyo ah casarkii kaddib, cabbayna dadkoo eegaya.

                                                                                                      Markaa kaddib baa waxaa loo sheegay inay dadku qaar weli sooman yihiin, markaa buu wuxuu yiri:

                                                                                                      “Kuwaa waa caasiyiinta -kuwaa waa caasiyiinta.”

                                                                                                      Waxaa soo wariyey Muslim.

                                                                                                      Naska xadiiska oo carabi ahina waa sidan:

                                                                                                       

                                                                                                      XAALADDA 2AAD: Inuu soonku dhibayo dhib aan weyneyn, markaana uma habboona soonka, waayo fasaxii Ilaahay siiyey buu ka tagay, naftiisii aheyd inuu dhaqaaleeyana dhib u geystay.

                                                                                                      XAALADDA 3AAD: Inuusan soonku dhib ku aheyn, markaana wuxuu yeeli sida u roon oo ay naftu rabto, oo hadduu doono wuu soomi, hadduu doonana afuri, tixraac qawlka sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Oo macnaheedu yahay:

                                                                                                      “Wuxuu Ilaah dooni sida idiin fudud ee idiin habboon oo idinla dooni mahayo dhibaato.”

                                                                                                      Hadday qofku u siman yihiin inuu soomo ama afuro, waxaa habboon inuu soomaa, siduu falayba rasuulkii Ilaahay (SCW) kuna soo aroodhay Saxiixul Muslimka: Waxaa Abii Al-Dardaa Ilaah ha ka raalli noqdee laga soo wariyey inuu yiri:

                                                                                                      “Waxaynu la socdaalnay nebi Maxamed -NNDHA- bil Ramadaan, cadceedduna aad u kululeyd, heer rag innaga mid ah madaxa sacabbadooda saarteen kuleylka jira awgeed. Waxaana innaga soomanaa oo keliya rasuulkaa Ilaahay (SCW) iyo Cabdullaahi Bin Rawaaxa – Ilaahay ha ka raalli noqdee.”

                                                                                                       

                                                                                                      CUTUBKA AFRAAD: WAXYAABAHA SOONKA BURIYA, QOFKANA AFURIN

                                                                                                      Waxyaabaha soonka buriya waa toddoba:

                                                                                                      MIDDA KOOWAAD: Ninka oo xaaskiisa u taga maalinnimada, waana ninka oo laboodkiisa geliya dheddigoodka xaaskiisa.

                                                                                                      Qofka soomanna hadduu qofka dumarka ahi ugu tago sidaynu soo xusnay, soonkiisu wuu buri, hadday isu tagiddaana dhacdo maalin Ramadaan ah, soonkuna waajib ku ahaa, markaa waxaa ku waajib noqon kafaaro gud adag foolxumada ficilkiisa awgeed, oo ah inuu qoor furo – xureeyo addoon muslim ah, hadduusan awoodin, ama waayo qoor uu furo, waa inuu soomaa laba bilood oo isdaba joog ah, hadduusan inuu soomaa awoodin, markaa wuxuu quudin halkii soonka lixdan miskiin, tixraac xadiiskan rasuulka (SCW):

                                                                                                      Hadduusanse soonku waajib ku aheyn, sida qof musaafir ahoo xaaskiisa u taga, ama xanuunsan, wuu qalleyn soonkaa, kafaara gudna lagama doonayo.

                                                                                                      MIDDA LABAAD: Qofka oo ay mino – biyo shahwo ah – kaga timaaddo dhunkasho ama gaadda saar iwm, hadduuse qofka xaaskiisa dhunkado, waxnana ka iman, wax lagu leeyahay ma jiraan, waxbana kuma jabnaa sidaa, gaar ahaan hadduu qofka is hubo, iskana adag yahay, tixraac qowlka Caa’isha – Ilaahay ha ka raalli noqdee:

                                                                                                       

                                                                                                      MIDDA SEDDEXAAD: CABIDDA AMA CUNITAANKA. Wuxuu soonka kaga jabi hadday qofka calooshiisa gaarto, halkuu doono ha ka qaatee – afka ama sanka – noocay doontana ha ahaato cuntadaa ama cabitaankaa, mana bannaana inuu qofku cabbo ee uu neef qaato uunka ka baxa uunsiga iwm, waayo waxay gaari calooshiisa.

                                                                                                      MIDDA AFRAAD: Wax kasta ee soo gali kara macnaha cunitaanka iyo cabidda sida cirbadaha nafaqo sidka ah ee uu qofku kaga maarmayo cuntada iyo cabitaanka. Cirbidahase aan nafaqo sidka aheyn laguma afurayo.

                                                                                                      MIDDA SHANAAD: Qofkoo is dhiig bixiya, dhiig bixin jirkiisa saameyn, dhiig bixinta yarse sida baaritaan qofka lagu sameyn iwm, qofka kuma afurayo, waayo dhibaato ma leh.

                                                                                                      MIDDA LIXAAD: Qofkoo kas isu matajiyo, sida qofkoo iska soo saaro cunto iyo cabitaan uu qaatay hadduuse matagga iski kaaga yimaado soonkii wuu kuu jiraa, tixraac xadiiskan rasuulka (SCW):

                                                                                                       

                                                                                                      MIDDA TODDOBAAD: Caadada dumarka – dhiigga xaydka – iyo nafaasada oo ah dhiigga la socda dhalmada ee dumarka ka yimaada,

                                                                                                       

                                                                                                      Arrimahaa soonka burin aynu soo xusnay waxay qofka soonka ka jabin, qofkana afurin haddii seddex shuruud la helo.

                                                                                                      SHARDIGA KOOWAAD: Inuu qofka xukunkeeda ogyahay iyo waqtigaba.

                                                                                                      SHARDIGA LABAAD: Inuu xusuusan yahay.

                                                                                                      SHARDIGA SEDDEXAAD: Inuu isaga doorto, oo aan qasab iyo sandulle looga dhigin.

                                                                                                      Hadduu – masalan – qofka dhiig xun iska saaro ee uu istoobo isagoo qaba, maleynna inaan istoobidda lagu afurin, soonkiisa wuu u jiraa oo waa saxiix, waayo wuu moogaa xukunka, wuxuuna yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha aayadda waxaa weeye:

                                                                                                      “Dembi idin kama soo gaarayo waxii gef ah ee aydun ogeyn, ula kac la’aannaa idiinkaga dhacay, wuxuuse dembi idinka soo gaari waxaad kas iyo ogaal ugu dhacdeen.”

                                                                                                      Wuxuu sidoo kale yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Oo macnaheedu yahay:

                                                                                                      “Rabbow ha noo qaadin oo dembi ha nooga qorin waxaynu illowno ama gef ahaan inooga dhaca.” Sidaa waxaa ka baryey Ilaahay Mu’miniita.

                                                                                                      Markaa buu wuxuu yiri Ilaahay:

                                                                                                      Oo macnaheedu yahay:

                                                                                                      “Yeelay!”

                                                                                                      Waxaana ku soo arooray Saxiixeynka:

                                                                                                      “Waxaa laga wariyey Caddiyi Bin Xaatim – Ilaahay ha ka raalli noqdee – inuu labo kheyd, mid madow yahay, midna cad yahay barkinta hoosteeda gashtay, markaa buu eegaa habeenkii, saa wax uma muuqdaan isagoo sidaa moodi macnaha qowlka sarreeye Ilaahay.

                                                                                                      Kolkuu u sheegay arrintaa uu sameeyey rasuulkii Ilaahay (SCW).

                                                                                                      Wuxuu yiri rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      “Waxaa loola jeedaa caddowga maalinta iyo madowga habeenka.”

                                                                                                      Mana amrin inuu soonkiisa ku celiyo.

                                                                                                      Hadduu qofkana wax cuno isagoo is leh weli waagu ma baryin ama gabbalkii wuu dhacay, kaddib uu ogaado inay arrintu aheyn siduu mooday, soonkiisa waa saxiix oo wuu u jiraa, celisna ma leh, waayo waqtiguu moogaa…

                                                                                                      Waxaa ku soo arooray Saxiixul Bukhaariga.

                                                                                                      Waxaa laga soo wariyey Asmaa Binti Abii Bakar – Ilaahay ha ka raalli noqdee – inay tiri: “Waxaynu afurnay cahdigii Nebiga (NNDHA) maalin ay cirka daruur qarisay, markaa kaddib ayey cadceeddu soo baxday.”

                                                                                                      Waxay moodayeen inay dhacday, kaddib arrintu ma ayan noqon sida ay moodeen, oo qorraxdii baa soo baxday inkastoy afureen…

                                                                                                      Hadduu qallahu waajib yahay wuu u caddeyn lahaa rasuulkii Ilaahay (SCW) waayo Ilaahay diin dhan buu ku soo diray nebigiisii (SCW).

                                                                                                      Hadduu arrintaa rasuulka (SCW) caddeeyeyna, wayna soo gaarsiin lahaayeen saxaabadii – Ilaahay dhammaantood ha ka wada raalli noqdee – waayo Ilaah baa kafaala qaaday dhowrista iyo xafidaadda diinta, maadaama ayanna na soo gaarsiin asxaabtii, waxaynu halkaa ka ogaan inuusan nebigu (NNDHA) amrin, kolba hadduusan amrinna, waxaynu ogaan inayan waajib aheyn in la qalleeyo…

                                                                                                      Ha yeeshee waa inuusan qofka is dhigan, barashada axkaamta diinta ku dadaalo, rugaha iyo masaajidda ay diinta ka socdaan ku xirnaado, ehludiinka daacadda ah la xiriiro, oo ayan aheyn xukunkaa uu moog yahay dhayalsasho awaamirta Ilaahay iyo ka jiifsasho barashada waxa uu faray iyo waxa uu ka joog yiri… waxaa sidoo kale qofka la dooni inuu hubsado waxa uusan yaqiintooda heyn.

                                                                                                      Qofkuna hadduu intuu is illoobo wax cuno ama cabbo, kama jabayo soonkii oo halkiisii buu ka wadi, mana afurayo, tixraac qowlka nebi Maxamed (NNDHA):

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye:

                                                                                                      “Qofkii intuu is illoobo – isagoo sooman – waxcuna, ama wax cabba, soonkiis ha dhammeystirto, Ilaah baa quudiyey e.” Xadiis mutafaq ah.

                                                                                                      Qofkuna haddii lagu qasbo oo sandulle looga dhigo inuu wax cuno ama cabbo, ama isagoo luqluqan ay biyo calooshiis u fakadaan -isagoon u qasdin – ama intuu riyooda maalin isagoo sooman shahwo mino baxo, soonkii kama jabayo, oo wuu u jiraa, waayo arrimahaa oo idil kas cad uma uusan falin, mana aha arrimo uu ku tala galay isaguna door biday.

                                                                                                      Cadayashadana soonku kuma jabo, balse waa sunno, qofkuna waqtiguu doonuu cadaysan karaa ama billowga maalinta ama dhammaadkeeda, ama dhexdeeda. Waxaana u bannaan qofka sooman inuu falo wax ka fududeeya dhibka, harraadka, iyo kuleylka soonka, sida isagoo biyo isku qaboojiya iwm, waayo nebi Maxamed (NNDHA) wuxuu madaxa isaga shubi jiray biyo isagoo sooman, harraadka uu dareemi awgeed, Ibnu Cumarna – Ilaah ha ka wada raalli noqdee isaga iyo aabbihiba – intuu duub maro ah qoysto ayuu is marin jiray isagoo sooman.

                                                                                                      Haweeneyda xaamilada ah iyo midda ilmaha nuujinna waxaa u bannaan inay afuraan hadday ilmahooda u baqaan – ilmaha uurka ku jira, ama ilmaha ay markaa nuujin – waxaana ku waajib ah inay qalleeyaan, miskiinna quudiyaan iyagoo labadaba isku dari. Tusaale ahaan haweeney baa iyadoo ilmo ay nuujin u baqi afurtay bishii Ramadaan oo dhan, markaa waxaa ku waajib noqon inay qalleyso, soddon miskiinna oo ah tirada maalmahay afurtay quudiso, habka quudinta waa iyadoo 30 miskiin u qaybiso bariis ama galley iwm – hadba quudka dalkaa qaalibka ka ah – qaddar dhan kiilo iyo bar ama ay isugu yeerto iyadoo ninkeeda ama ragga ka mas’uulka ah la qorsheyn 30 miskiin qado ama casho siiso, ama waxaa u bannaan inay qiimo dhan qado 30 qof ay u dhiibto qof ehlu diin daacad ah ee qayb weyn kaga jira fidinta diinka Ilaahay si ay nolosha dadka u hagaagto, amni iyo ammaanna loogu noolaado, qofkaas oo gaarsiin lacagtaa, uguna iibin raashin reero diinta ku wanaagsan ee sabool ah, tusaale ahaan hadday qado meel dhexaad ah tahay qiimaheed Shilin Soomaali 300, qofka dumarka ahina ay afurtay bil soon oo dhan iyadoo ilma ay nuujin ama uurka ku jira u baqi, way qalleyn lacag dhan Shilin Soomaali 9000 u dhiibi daaci diinta ku wanaagsan si uu masaakiinta uga quudiyo.

                                                                                                      Haddayse haweenta xaamilada ah ama ilmaha nuujin ay naf ahaantooda u baqaan, markaa way afuri dibna ka qalleyn, ha yeeshee quudin lagama doonayo, inay qallahaa raaciyaan, oo waa ay qalleyn oo keliya.

                                                                                                      Waxaa sidoo kale u bannaan qofka sooman inuu candhuuftiisa liqo, inuu ilig ama gows iska rido – inkastoo ay habboon tahay inuu habeenka u dib dhigto, hadduusan xanuun badan ku heyn.

                                                                                                      Waxaa sidoo kale u bannaan labada isqaba hadday habeennimada Ramadaan isu tagaan, ama qofkii isku junuubo inuu meyrashada subaxnimada u dib dhigtaan.

                                                                                                      Arrimahaana waa yusriga iyo dhib la’aanta Ilaah ina la dooni.

                                                                                                      Bisha Ramadaanna waxaa ku jidho habeen, habeennada sannadka ugu kheyr badan, oo ah habeenka Laylatul Qaddarka, habeenkaa oo ajar iyo lagu heli deeq Ilaah ka badan tuu qofku ku heli lahaa kun bilood oo ah 83 sano iyo afar bilood.

                                                                                                      Wuxuu yiri rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye: “Qofkii habeenka Leylatul Qadarka salaad habeenkii u kaca qiyaamu leylka – taraawiixda – isagoo Ilaahay darti ugu kici kagana abaal dooni, Ilaahay wuxuu u dhaafaa waxii horay dembi uga dhacay.”

                                                                                                      Qofka dumarka ahina waxaa wanaagsan inay gurigeeda ku tukato taraawiixda iyo qiyaamu leylkoo dhan, hadduu masaajidka ka fog yahay, gaadiid gaar ahna ayan heysan, ama jidku aamin aheyn.

                                                                                                      Waxaana qofka muslimka ah laga dooni inuu si gaar ah u daneeyo, una eegto habeenka Leylatul Qadarka, kuna duceysto ducadii uu rasuulka (SCW) baray Caa’isha – Ilaahay ha ka raalli noqdee – ee ahayd:

                                                                                                      Oo macnaheedu yahay:

                                                                                                      “Allow waxaad tahay cafiye cafinta jecel ee i cafi.” Waxaa soo wariyey Al-Tirmidi, saxayna.

                                                                                                      Qofkuna ha ka eego Leylatul Qadarka, oo si gaar ha u daneeyo tobanka cishee ugu dambeeya ee Ramadaan, gaar ahaan habeennada 21aad, 23aad, 25aad, 27aad iyo 29aadka. Habeenka Leylatul Qadarkana waxaa soo daaddaga malaa’igta oo dhammi, iyagoo salaamaya, nabadgalyana u fidin Mu’miniinta tan iyo intay qorraxda habeenkaa – Leylatul Qadarka soo bixi – iyadoo aan fallaaro laheyn, sida ku soo aroodhay xadiiskan:

                                                                                                      Maxaa ka wanaagsan habeenkaa aan kululeyn, qaboobeynna, ee ku dadaal walaalkay Muslimka ahow badsashada kheyrka iyo inaad Ilaahay ugu dhowaato samafallo kala duwan.

                                                                                                      Waxaana wanaagsan inaad fariisato ood ku ictikaafto masjid jaamic ah adigoo Ilaahay kaga abaal dooni, ictikaafkaa oo aad ka billaabi gabbal dhaca habeenka ay bisha Ramadaan tahay 21ka kuna dhammeyn gabbal dhaca maalinta ugu dambeysa ee Ramadaanka, tixraac xadiiskan Caa’isha – Ilaahay ha ka raalli noqdee – ay rasuulka (SCW) ka soo warisay:

                                                                                                      Waxaana aan ugu yeeri walaalahay Soomaaliyeed meel kasta ay joogaan inay bisha Soon ay ka faa’iideystaan, xumo oo idil ka fogaadaan, bishaa iyo wixii ka dambeeyaba daacadda Ilaahay lasumaan, ku dadaalaan, addooma dhab ah Eebbe u noqdaan, dadkuna isu naseexeeyaan wanaagga lays faro, xumaha layska reebo, rugaha ay casharrada diiniga ah ka socdaan laga wada qayb qaato, cilmiga laga soo bartana la dhaqan galiyo.

                                                                                                      Qof kastana bishaa waxaan kheyr aheyn Ilaahay uusan ku arag, samaha loo kala tartamo.

                                                                                                      Soonkana sidaynu horay u soo xusnay fadli weyn buu leeyahay iyo deeq Allaah – faradkiisa iyo naafiladiisaba. Waxaa laga soo wariyey Sahal bin Sacad in nebiga (NNDHA) yiri:

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye:

                                                                                                      “Waxay jannadu leedahay irrid la yiraahdo al-Rayaan, waxaana la oran aakhirada aaway ehlu-soomkii? Kolkuu galo qofka ugu dambeeya ee iyaga ah, ayaa irridkaa la xiri.”

                                                                                                      Waxaa soo wariyey al-Bukhaari iyo Muslim.

                                                                                                       

                                                                                                       

                                                                                                      Siduu qofkana uga mid noqdo kuwaa ha ku dadaalo soonka faradka ah ee bisha Ramaadaan, iyo soonka sunnada ah ee uu rasuulka ummaddiisa ku boorriyey, waxaana ka mid ah inuu qofka bisha Soonfur (Shawaal) lix cisho ka soomo, shardina ma aha inuu qofka is xijiyo:

                                                                                                      Wuxuu yiri rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye:

                                                                                                      “Qofkii bisha Ramadaan sooma, dabadeedna raaciya lix maalmood ee uu ka soomo bisha Soonfur, wuxuu la mid yahay qof cimrigiisii oo idil soomay.” Waxaa soo wariyey Muslim.

                                                                                                      Waxayna u noqon sida qof cimrigoo idil soomay, waayo waxay Rabbi iyo rasuulki inoo sheegeen in qofka halkii wanaag uu la yimaado toban looga dhigi, sidaa awgeed hadduu qofka soo soomay bil Ramadaan oo dhan waa 30 cisho, kaddibna hadduu lix maalmood ka soomo Soonfur, isugeyntooda waa 36 cisho, markaa buu Ilaahay siduu ballan qaadan 36daa maalmood ka soo qaadi ajar ahaan 360 maalmood, waayo halkii maalin qofka Ilaahay toban maalmood buu uga qori xagga ajarka.

                                                                                                      Sidaa buu qofka hadduu soomo bisha Ramadaan, dabadeed raaciyo lix maalmood ee uu bisha soonfur ka soomo uu ula mid yahay sida qof cimrigi oo idil soomanaa.

                                                                                                      Waxaa kaloo ka mid ah soonka sunnada ah ee uu rasuulka innagu boorriyey, kheyr badanina uu ku jiro soonka maalmaha Isniinta iyo Khamiista, waayo waa labo maalmood ay ka war bixiyaan malaa’igaha dadka, ee qofka acmaashiisa Ilaah loo bandhigo waxaana wanaagsan in qofka laga warbixiyo isagoo kheyrka soonka ku jiro ee sooman, rasuulkana (SCW) wuu ku dadaali jiray soomidda maalmahaa, waana laba maalmood soomiddoodu ajar         badan lagu helo, tixraac qowlka rasuulka (SCW):

                                                                                                      Waxaa kaloo ka mid ah soonka sunnada ah ee rasuulka innagu booriyey, kulana dardaarmay asxaabtiisa inuu qofka bil kasta ka soomaa seddex maalmood, waxaana wanaagsan inuu ku beegaa qofka maalmaha cadadka ah 13ka, 14 ka iyo 15ka ee bisha Islaamka. Tixraac qowlka rasuulka (SCW):

                                                                                                      Seddexdaa maalmood qofkii bil walba ka soomaanaa, waa sida qof bishii dhammaanteed wada soomay waayo halkii xasano qofka Ilaahay toban buu uga dhigaa, sidaa awgeed bay seddexdii maalmood soddon uga dhigan yihiin xagga ajarka.

                                                                                                      Waxaa kaloo ka mid ah soonka sunnada ah ee qofka u wanaagsan inuu soomaa soonka Caashuuraa ee ah sagaalaadka iyo tobanaadka bisha Muxarram ee ah bisha Xajka xigta, waana markii uu Ilaahay halaagay Fircoon, badbaadiyeyna Muuse – nabad dushiisa ha ahaatee, rasuulkana (SCW) wuu soomi jiray, ummaddiisana ku boorriyey inay soomaan Caashuurada. Tixraac qowlkiisa (SCW):

                                                                                                      Waxaa kaloo wanaagsan in la soomaa maalinta Carafada la taagan yahay oo ah maalinta ka horreysa Iidda Carafo, taana waa qofka aan xaj ku jirin ee aan markaa xajineyn.

                                                                                                      Soonka waajibka ahna waa soonka nidirka ah iyo kafaara gudka.

                                                                                                      Soonka reebban waa soonka uu qofka xajka ku jiro soomo maalinta Carafada, iyo inaad Jimco ama Sabti soon ku gaar yeesho, ha yeeshee dhibaato ma leh hadduu Jimco kugu yimaado adigoo soon waday, sida qofka sooma bishii seddex maalin sunno ah 13ka, 14ka iyo 15ka, hadday ku soo hagaagaan Khamiis, Jimce iyo Sabti, markaa dhibaato ma leh.

                                                                                                      Sidoo kale waxaa ka mid ah soonka reebban soonka maalinta aan la hubin inay soon tahay – inay Ramadaan tahay iyo in kale.

                                                                                                      Soonka sunnada ahna niyeysi hore shardi uma aha, oo uma baahna qofkoo aan ku seexan habeenkii inuu soomaa ayuu wuxuu go’aansan karaa subaxnimada intuusan wax cunin inuu soomaa.

                                                                                                      Soonka faradka ahise – Ramadaanka – waa shardi qofka inuu habeennimada niyeysto. Tixraac qowlka rasuulka (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye:

                                                                                                      “Qofkaan inuu soomaa – soonka faradka – go’aansan, niyeysanna aroornimada ka hor, soomid kama ansaxi.” Waxaa soo wariyey Axmed iyo ehlu-Sunanka, waxaana saxay Ibn Khuzeymah.

                                                                                                      Niyeysiga soonku ma aha in kor lagu dhawaaqo oo la yiraahdo:

                                                                                                      ‘Nawaytu farada soomi can adaa’ in.’

                                                                                                      Ama iimaamka ku dhawaaqo ma’muumiintana ka daba jiibiyaan, waayo sidaa nebiga iyo asxaabtiisaba kama ayan sugnaan, waana bidca diinta ku cusub, habow leh, ee dadku ha iska daayeen.

                                                                                                      Sida nebiga iyo asxaabtiisa ka sugnaatayna waa inuu qof kasta gaarki qalbiga ka niyeysto, ku tala galo habeennimada inuu soomaa isagoo ugu diyaar noqon soonkaa suxuur iwm.

                                                                                                      Waxaa sidoo kale bidca ah ducada layska daba akhrin ee kor loogu dhawaaqo, qofkana waxaa habboon inuu iskii u duceysto, afkiisa hooyo ku duceysto hadduusan Carabiga aqoon, waqtiyada ducada la aqbalana si gaar u eegto, sida kolkuu sujuudi, labada aadaan dhexdooda – aaddanka hore iyo aqimmada, atixiyaadka dambe kaddib iyo intuusan qofka salaamo noqsan, saacadda Jimcaha ku jidha iwm.

                                                                                                      Waxayna sunnada ku jidhaa ee habboon in afurka la dadejiyo, oo kolka Maqribka la addimo toban daqiiqo fursad ah dadka la siiyo ay ku yari afuraan, dabadeedna masjidka la soo aado si jamaacad ahaan loogu tukado. Wuxuu yiri rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye:

                                                                                                      “Dadka weli kheyr bay ku sugan yihiin intay afurka dadejinayaan.” Waxaa soo wariyey al-Bukhaari iyo Muslim.

                                                                                                      Qofkuna waxaa wanaagsan hadduu awoodo inuu cumreysto bisha Ramadaan, waayo cumrada Ramadaanka la gutaa waxay leedahay ajar la mid taa xajka. Tixraac qowlka rasuulka (SCW):

                                                                                                       

                                                                                                      Ogaadaana, walaalayaal, inayan bannaaneyn sidaynu soo sheegnayba in hadduu qofka rukhsad uu Ilaah siiyey awgeed la afuro sida xanuun, socdaal, haween caadadii awgeed la afurtay ama nafaasad, qallahaa ku waajibay ay dib u dhigtaan illaa uu Ramadaankii kale ku soo galo.

                                                                                                      Qofkii sidaa yeelana ee dhayalsaday inuu iska gudo soonkaa lagu yeeshay – isagoo aan cudur daar laheyn – waxaa ku waajibi inuu qalleeyo, islamarkaana miskiin quudiyo, tusaale ahaan qofbaa 21 maalmood soon farad ah lagu leeyahay, hadduu Ramadaankii kale qofku ku soo galo isagoon iska gudin, waa inuu kolkuu Ramadaankaa ku soo galay dhammaado, ciiddana laga baxo billaabo inuu iska gudaa soonkaa – 21kaa maalmood – lagu lahaa, isla markaana quudiyo 21 miskiin oo ah kafaara gudka soonkaa deynka ku ahaa ee uu dib dhigtay cudur daar la’aan, wuxuu qofka wax quudin yeeli karaa dhowr siyaabood, sida:

                                                                                                      A – Inuu 21 qof oo miskiin ah wadajir qado ama casho u siiyo, waana inay dadkaa u quudin diinta ku toosan yihiin. Tixraac xadiiska:

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye:

                                                                                                      “Saaxiib ha ka dhigan cidaan mu’min aheyn, raashinkaagana ha siin cidaan Ilaahay ka baqin.”

                                                                                                      B – Inuu qof ehlu-diin dhab ah, dadkana diinta ugu yeera, wax soo saar diineed leh, sida qof duruus xoog leh akhriya, cajalado dadka diinta bara duubay ama buugag Islaamka u adeegi qora u dhiibo lacag raashin u goyso 21 qof, tusaale ahaan hadday qado meel dhexaad tahay 300 Shilin Soomaali.

                                                                                                      Waxaa 300 lagu dhufan 21 qof, 300 x 21 = waa Shilin Soomaali 6,300

                                                                                                      Si uu qofkaa daaciga ah raashin ugu iibiyo qoysas diinta ku wanaagsan ee sabool ah.

                                                                                                      C – Inuu qofkaa min kiilo iyo bar raashinka dalkaa ka cunnada ah sida bariis, galley iwm u qaybiyo 21 miskiin.

                                                                                                      D – Inuu qado siiyo ama casho qof miskiin ah 21 cisho. Qofka soomanna ha badsado akhriska Qur’aanka, inuu sadaqo la baxaa, iyo samahoo dhan.

                                                                                                      Wuxuu yiri rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                       

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye:- “Qofkii afuriya qof soomanaa, wuxuu Ilaahay u qoraa ajarka ciddaa soomaneyd oo kale, hayeeshee waxba kama nuqsaamayaan ajarka ciddii soomaneyd.” Waxaa soo wariyey al-Tirmidi, wuxuu yiri waa xadiis sanad wanaagsan, saxiix ah.

                                                                                                       

                                                                                                       

                                                                                                      Qofkuna sidoo kale ha badsado tasbiixda, sida inuu yiraahdo:

                                                                                                      Oo macnaheedu yahay: “Ilaahow adigaa nuqsaan ka maran, mahadina ay kuu sugnaatay.”

                                                                                                      Iyo qowlka:

                                                                                                      Oo macnaheedu yahay “Ilaah baa weyn.”

                                                                                                      Iyo qowlka:-

                                                                                                       

                                                                                                      Oo macnaheedu yahay: “Ilaah mooyee ilaah kale ma jiro cid wax la wadaagtana ma ay jiraan mahad iyo lahaanshoo idil isagay u sugnaatay, isagaa wax dila, waxna nooleeya, wax walibana isagaa kara.”

                                                                                                      Sidoo kale qofka ha badsado dembi dhaaf weydiisiga, sida inuu yiraahdo:

                                                                                                      Oo    macnaheedu yahay: “Ilaahow dembi dhaaf baan kuweydiisan kuuna toobad keeni.”

                                                                                                      Sidoo kale waxaad badsan ku salliga nebiga (SCW). Waayo xuskaa Ilaahay waa beer aad ku abuurin jannada.

                                                                                                      Wuxuu yiri rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye: “Inaan iraahdo ‘Subxaanallaah’, iyo ‘Alxamdu-lillaah’, iyo ‘Laa ilaaha illal Laah’, iyo ‘Allaahu akbar’ baan ka jeclahay kana doorsan lahaa waxa kastoo adduunka jira, cadceeddana u soo baxday.”

                                                                                                      Qofkuna ha u asxaan falo bishaa iyo qeyrkeedba agoonta iyo masaakiinta, waayo rasuulka Ilaahay wuxuu ahaa kan ugu deeqsisan dadka, wuxuuna aad u deeq badnaa bisha Ramadaan, waxaana aad u wanaagsan in sakada lala baxaa Ramadaan kasta. Qofkuna ha ku dadaalo inuu salaadda subax kaddib masjidka fadhiyo, Ilaahay ku xuso, Qur’aanka walaalladi Islaamka kula akhristo tan iyo intay cadceedda ka soo bixi, kaddibna laba rakcadood tukado.

                                                                                                      Qofkuna kolkuu tukado, naftiisa xuska Ilaahay ku daahir yeelo iyo gudashada faraa’idda Ilaah u xil saaray, ama kolkuu isagoo soomanaa afuro yuusan wasakh iyo qurun dhex dabaalin, oo ma aha inay indhahiisu noqdaan indho sheydaan, oo yuusan ku eegin dumarka uu gayo, guurna aan ka dhaxeyn, iyo waxyaabaha xun oo dhan, carrabkiisuna yuusan noqon carrab sheydaan, carrab dadka lagu xanto, lagu ximiyo, carrab dan la’aan u hadlo, oo dadka nolosheeda iyo arrimahooda gaarka ah ka sheekeeya – dumarkaba ha u bateen, inkastoo rag badan ay arrinta dumarka kala mid noqdeen, oy hadda ku biireen.

                                                                                                      Qofkuna yeynan dhagahiisu noqon dhago sheydaan, dhago wax xun lagu dhageysto sida xanta, xinta, wararka aan qofka khuseyn oo aan isaga la xiriirin sida inta is furtay, inta is qabatay, inta isku carootay, inta is colaadisay iwm.

                                                                                                      Wuxuuna yiri rasuulka ilaahay (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiskuna waxaa weeye: “Wuxuu qofka wanaagga Islaamkiisu ku jiraa inuu ka tago, danna u gelin waxaan khuseyn.”

                                                                                                      Yeynan noqonna dhagaha qofka dhago sheydaan, dhago heesahaa iyo fanka qurmoonka dhagaysta. Qofkana yuusan yeelan af iyo addin sheydaan dadka uu ku waxyeelleeyo, addimo uu caweysyada tumashada uu ku tago, ama af uu dadka ku af lagaaddeeyo.

                                                                                                      Qof kastana oo ‘Muslim baan ahay’ leh ha iska jira oo ha ka fogaado inuu wax sawirro ama isa sawirro, sawir aan dan weyn keenin sida sawir baasaboor, teesaro leesan iwm, iyo inuu qofku ku dhaarto cidaan Ilaahay aheyn, waayo ku dhaarashada cidaan Ilaahay aheyn waxay ka mid tahay shirkiga yar qofka geyn oo ku ridi shirkiga weyn oo gaalnimo ah, qofkii ku dhaca, isagoon ka toobad keeninna dhintaa uu naar ku waari daa’in iyo abad.

                                                                                                      Sidoo kale waa inuu qofka iska jiraa kana fogaadaa isu ekeysiinta gaalada, cabitaanka sigaarka, istustuska, doodaha baadilka ah, xiiridda garka, cunitaanka ribada iyo ka shaqeynta bunuugta ribada bixiya, ama qaata, caymis gelinta nolosha iyo hantida iyo markhaati beenaadka, aflagaaddada, macaasidoo dhan qowl iyo ficilba, cuquuqidda waalidka, goynta riximka, xasadka, gacaltooyada gaalada, daryeel la’aanta salaadda iwm. Arrimahaa oo giddi xaaraan ah, sheydaanka innagu boorrin, Rabbi iyo rasuulkina inoogu digeen si ay noloshayada adduunka ugu hagaagto, aakhiradana samaan Eebbe u hantinno ee Ilaah mahad ha innaga gaaddo, gallada Islaamka, galladda salaadda, gallada soonka iyo galladahiisa badan awgeed.

                                                                                                       

                                                                                                       

                                                                                                      Cutubka Shanaad: Salaadda Taraawiixda

                                                                                                      Taraawiixdu waa kicidda habeennada bisha Ramadaan jamaaca ahaan salaad loogo kaco, wuxuu waqtigeeda ka billaaban salaadda cishaha kaddib illaa waa beriga. Nebiguna (NNDHA) ummada wuu ku boorriyey Qiyaamka Ramadaanka, oo wuxuu yiri:

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Qofkii bisha Ramadaan u kaca habeenkii salaad, si iimaannimo ku dheehan tahay, isagoo Ilaah kaga ajar iyo abaal dooni, wuxuu Ilaahay ka dhaafaa dembiyadiisa hore»

                                                                                                      Waxaana ku soo arooray Saxiixul Bukhaariga:

                                                                                                      “Waxaa laga soo xigtay Caa’isha – Ilaah ha ka raalli noqdee – in nebigu -NNDHA- uu habeen masjidka qiyaamul leyl ku tukanayey, markaa bay dadkii qaar la tukadeen, habeenkii xigay ayuu haddana u kacay salaaddii, markaa bay dadkii soo bateen habeenkii saddexaad iyo afraadna ururkii u batay, ha yeeshee kama uusan soo qayb gelin nebiga, kolkuu waagu baryay ayuu u sheegay dadkii oo wuxuu ku yiri: ‘Waxaan arkay sidaad yeesheen, waxaana iga reebay inaan idiin soo baxo baqdin aan ka baqay in laydun ku farad yeelo -waxay aheyd Ramadaan.” Sunnada rasuulkana waxay ku jidhaa in Qiyaamu Leylka Bisha Ramadaan – Taraawiixda – lagu soo koobo 11 kow iyo toban rikcadood – waayo Caa’isha – Ilaah ha ka raalli noqdee – ayaa la weydiiyey: “Sidee bay aheyd salaadda nebiga NNDHA Qiyaamul Leylka?”

                                                                                                      Markaa bay waxay tiri: “Kama badin jirin Ramadaanka iyo qeyrkiba kow iyo toban rikcadood.” Xadiis mutafaq ah.

                                                                                                      Waxaana Muwadda’a ku soo arooray oo laga soo xigtay Maxamed bin Yuusuf – oo kalsooni ah – inuu ka soo xigtay al-Saa’ib bin Yaziid -oo saxaabi ah – in Cumar bin Khaddaab – Ilaah ha ka raalli noqdee -amray Ubaya bin Kacab iyo      Tamiima ad-Daari in Qiyaamu Leylka Ramadaanka ay dadka tujiyaan kow iyo toban rikcadood…

                                                                                                      Haddii laga badiyana 11 rikcadood waxba kuma jabno, waayo nebigu ayaa la weydiiyey Qiyaamu Leylka wuxuu yiri:

                                                                                                      “Waa laba laba rikcadood, hadduuse midkiin ka baqo waaberiga, wuxuu tukan rikcad keliya ee u watarin rikcadahuu tukaday.”

                                                                                                      Wuxuu xadiiskan ku soo arooray Saxiixeeynka. Ha yeeshee waxaa habboon in la dhowro tiradii rasuulka (SCW) oo ah 11 rikcadood, qunyar loo tukado, aan qiyaamkana iyo akhriska Qur’aanka la dadejin, xaaladda dadkana la dhowro, lana tixgeliyo.

                                                                                                      Waxaana muslimiinta laga dooni inay ku dadaalaan oogidda iyo ka qayb galka salaadda taraawiixda, oo ayan ku dayacin hadba masjid aadistiis, waayo qofkii la billowda salaaddaa imaamka tan iyo intuu ka baxo, waxay u dhigan tahay isagoo habeenkii oo dhan salaad u taagnaa, xitaa hadduu jiifsado gurigiisa salaaddaa kaddib ee uusan habeenkii oo idil salaad u soo jeedin. Waxbana kuma jabna inay dumarka masjidka jamaacadda kula tukadaan, waase inay iyagoo dhab u xijaaban, oogadooda wada asturan tahay tin illaa cirib tagaan, wax udgoon ah haba yaraatee uusan ka soo udgeyn, kaga soo qayb galaanna salaaddaa si xishood iyo xushmad ku dheehan tahay, iskana ilaaliyaan inay waddooyinka istaagaan , ama dhex bartankeeda maraan.ama ku sheekeystaan.

                                                                                                      Waana inuu masjidka leeyahay meel gaar ah ee daboolan dumarka loogu tala galay, mashaqana ayan kala kulmeyn imaanshada masjidka, haddayse mashaqo kala kulmi imaanshadiisa, sida inay gaari rag iyo dumar isku ciriirin, aan lagu kala xishooneyn u soo raaceyso, ama xaafad fog ay deggan tahay aan masjid dhow laheyn taraawiixda lagu tukado, ama ay saq dhexe socon – iyadoo fitnad ayan ka nabad galeyn. Hadday intaan soo xusnay mid ka mid ah jidho, ma aha inay haweenta muslimadda ahi ay taraawiixda u soo baxdo, balse waa inay gurigeeda ku tukutaa. Waxaynuna ognahay inuu sharcigu dhigay inay qofka dumarka ee muslimadda ahi ay u wanaagsan tahay inay salaadaha faradka ah qolkeeda ku tukato, taraawiixda ka sakow, sidaa awgeed ma bannaana inay taraawiixda u soo baxdo iyadoo fitnad u bandhigan, ciriiri iyo nabad galyo la’aan la kulmi.

                                                                                                      Waxaana dumarka mu’miinta ah tusaale ugu filan Asmaa binti Abii Bakar as-Siddiiq – Ilaahay ha ka raalli noqdee – ka xishootay inay gaadiiday nebiga (SCW) iyo nafar asxaabta kamid ah ay saarnaayeen, soo fuusho iyadoo meel gaar ah loo banneeyey iyadoo daallan, gurigeeda iyo ninkeeda u soo adeegatay.

                                                                                                      Bal ka warrama dumar Islaam sheegan gaadiid aan la kala xishooneyn, isku soo ciriirin, iyadoonan adag ayan jirin, amaba leh taraawiix baynu u soconnaa – haweenta mu’minadda dhabta ahi waa tii gurigeeda ku tukata haddii ayan si Ilaahay raalli ka yahay masjidka ku soo gaareyn.

                                                                                                       

                                                                                                      Cutubka Lixaad: SAKADA

                                                                                                      Sakadu waa farad waajib ah ee ka mid ah faraa’idda Ilaahay, ina saaray. Waana mid ka mid ah tiirarka Islaamka, uguna muhiimsan labada shahaado iyo salaadda kaddib:

                                                                                                      Waxayna waajibnimadeeda ku caddahay oo lagu qeexay kitaabka Ilaahay ee Qur’aanka iyo Sunnada rasuulkiisii (SCW).

                                                                                                      Qofkii inkira ee qiri diida waajibnimadeeda ee yiraahda waajib ma aha gaalow, islaamkiina sidaa kaga bax, markaana labaa la kala doorin: inuu ka toobad keeno hadalkaa ama dil baa lagu xukumi, maadaamuu riddoobay, diintiina ka noqday.

                                                                                                      Qofkiisa mudulnimo awgeed (bakheylnimo) la bixin waayo, ama si dhan aan u gudan, ee wax ka reebta sako ku waajibtay, wuxuu ka mid noqon daalimiintaa cuquubada Ilaahay mudan iyo cadaabtiisa.

                                                                                                      Wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha aayadda waxaa weeye: “Yeynan moodin kuwaa bakheylaya, deeqda iyo galladda Eebbe siiyey, aan xaqu lagu leeyahay ka bixineyn, sida sakada iwm inay kheyr la hareen, balse waa u shar deeqdaa ay bakheyleyn, waynu ku maran doonaan ee lagu cadaabi hantidaa iyo deeqdaa ay bakheyleen maalinta qiyaamaha.”

                                                                                                      Waxaana ku soo arooray Saxiixul Bukhaariga:

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Waxaa Abii Hureyrah – Ilaahay ha ka raalli noqdee – laga soo xigtay, inuu rasuulkii Ilaahay (SCW) yiri:

                                                                                                      “Qofkii Ilaahay uu maal siiyey, aanse sako ka bixin, wuxuu Ilaahay uga suureeyaa maalkiisa ugana dhigaa maalinta qiyaamaha mas labood ah, tintii madaxiisa ay ka hoobatay, ee aan wax timo ah madaxa ku laheyn, sun badni iyo da’ weyni awgeed, dhibco madowna ku leh indhaha dushooda, intuu isku maro qofkaa muslimiinta sakada ka bakheylay, afka iyo labada dibnood ka qabto ayuu wuxuu ku oran: ‘Maalkaagii baan ahay, kaydkaad dhigatay baan ahay ee aad ka soo tagtay Sakada aadan ka bixin.’

                                                                                                      Wuxuuna yiri sarreeye Ilaahay:-

                                                                                                      Macnaha aayaddana waxaa weeye: “Kuwa dahabka iyo qalinka – maalka – kaydin aan sakada Ilaahay ku waajib yeelay ka bixineyn, waxaad ugu bishaareysaa cadaab xanuun badan, maalin lagu kululeenayo naarta jahannama, markaa baa foolalkooda, dhinacyadooda, dhabarradooda lagu gubi oo lagu kaawayadeen, laguna oran, ‘Waa waxaad naftiinna u dhigateen, ee bal dhadhamiya dhibka waxaydun keydineyseen.'”

                                                                                                      Wuxuu yiri rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      “Qofkii geel lahaa sako ku waajibtayna aan ka bixin inta qofkaa caloosha loo seexiyo, marna dhabarka, gacmahana loogu fidiyo dhul siman ayaa geeliisii oo orod iyo xoog badan lagu soo deyn oo ay ku dul tuman, kuna durdurin, kolkay tii u dambeysay dul marto oo ay ku tumato, baa tii ugu horreysay kusoo laaban, sidaa bayna ugu durdurin geeliisii, uguna tuman qofkaa sakada aan ka bixin, iyagoo isu daba maraya, tan iyo inta loo kala garsoori addoommada maalin qaddarkeedu yahay konton kun oo suno, maalmaha aad tirsataan oo kale ah, isagoo dhibkaa iyo cuqubadaa ku jiri, kaddib ayuu jannada ama naarta dhabbaheeda qaadi, oo uu geli midduu Ilaah ka muteystay iyadoo loo eegi siduu camalkiisa kale ahaa.

                                                                                                      Qofkii ari lahaana, sako ku waajibtay aan ka bixin, inta qofkaa caloosha loo seexiyo, marna dhabarka, gacmahana loogu fidiyo dhul siman ayaa arigiisii oo xoog iyo hilib badan lagu soo deyn oo ay ku dul durdurin kuna tuman iyagoo qoobabkooda la dhacaya, geesahoodana ku hirdinaya, kumana jiri doonaan ari geesa qalloocan, ama aan geesa laheyn, kolkay tii u dambeysay ay ku tumato iyadoo ku dili qoobabkeeda, kuna hirdin geesaheeda, baa tii ugu horreysay ku soo laaban, sidaa buuna cadaabtaa iyo dhibkaa ugu jiri tan iyo inta loo kala garsoori addoomada, maalin qaddarkeedu yahay kanton kun oo sano maalmaha aad tirsataan oo kale ah, kaddib ayuu jannada ama naarta dhabbaheeda qaadi oo uu geli, hadba midduu Ilaahay ka muteystay iyadoo loo eegi siduu camalkiisa kale ahaa.”

                                                                                                      Wuxuuna ku soo wariyey Muslim qowlka rasuulka (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Qofkii geel ama lo’ ama ari lahaa aan sakadeeda bixin waxaa lagu salladi         iyagaa xoog badan, buuranna, markaa bay        ku dili qofka geesahooda, lana dhici cagafyahooda iyo qoobabkooda kolkay tii u dambeysay ay ka faaruqdo baa waxaa ku soo laaban tii ugu horreysay, dhibkaa iyo cadaabtaa buuna ku jiri tan iyo inta loo kala garsoori dadka.”

                                                                                                      Taana waa ciqaabta qofka sakada aan dan u galin kana bakheyla walaalahi muslimiinta, isagoo sidaa ugu caasin Rabbi iyo rasuulki, cadaawadna ugu muujin muslimiinta, iyo inayan walaaltooyo ka dhaxeyn.

                                                                                                      Ciqaabtiisa adduunkana waa in xoog iyo sandulle looga qaado iyo dagaal taana waxaa fulinteeda iska leh hoggaanka jamaacada muslimka, markaana waa labo qofkaa sakada bakheylnimo u diiday: inuu ku halaagsamo dagaalkaa, ama sakada oggolaado. Waxaynuna ognahay in Abii Bakar as-Siddiiq – Ilaahay ha ka raalli noqdee – uu la dagaalay qolooyinkii diinta ka noqday, dhimashadii nebiga (SCW) kaddib ee sakada diiday.

                                                                                                      Uuna yiri:

                                                                                                      Macnaha hadalka Abii Bakarna waxaa weeye: “Wallaahi hadday ii diidaan waxar keliyaay waqtigii rasuulka bixin jireen, sako ku waajibtayna ah, inaan kula dagaali!”

                                                                                                      Waxaana sidaa ku waafaqay asxaabtii oo dhan – Ilaahay ha kawada raalli noqdee – wada jir bayna ula dagaaleen qolooyinkii riddoobay, oo uma ayan kala ayan harin. Waxaana ku soo arooray Saxiixul Muslimka ee iyadana muujin ciqaabta qofka sakada aan bixin xadiiskan.

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye: “Qof kastoo dahab ama qalin – ama maal u saaxiib ahaaday – xaqa Ilaahay aan ka gudan sida sakada iwm, wuxuu Ilaahay ku abaal mariyaa maalinta Qiyaamaha inuu xoolahiisa kaga dhigo weelal dab ah, lagu soo kuleleyn naarta jahannama, markaa baa lagu gubi, laguna kaawiyadeen foolkiisa, dhinacyadiisa, iyo dhabarkiisa, kolkay yari qaboobaanba dib baa loo kululeyn, cadaabtaa buuna ku jiri maalin dhererkeeda la eg yahay konton kun oo sano, tan iyo inta loo kala garsoori addoommada.”

                                                                                                      Sakaduna waxay leedahay faa’idooyin badan, mid diineyd, mid dhaqan iyo dhaqaale, iyo mid bulshaba. Waxaynuna ka xusi arrimahan soo socda:

                                                                                                      Waxaa ka mid ah faa’idooyinkeeda diinta:

                                                                                                      1. Waa fulin iyo oogid tiir ka mid ah tiirarka Islaamka ee uu qofku ku helayo ladnaan adduunyo iyo liibaan aakhiro.
                                                                                                      2. Waxay qofku u dhoweyn Rabbigiisa, kordhin iimaankiisa, arrintaa oo ay kala mid tahay falidda arrimaha kale ee Ilaah inoo xilsaaray.
                                                                                                      3. Wuxuu qofku ku muteysan ajar badan iyo gallad Eebbe iyo xoolaha oo u barakooba (tarma).

                                                                                                      Wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha aayadda waxaa weeye: “Alla ribada wuu baraka tiraa, sadaqaadkana koriyaa, sawaab aakhiro ee badanna qofkiisa kaga qoraa.”

                                                                                                      Sidoo kale wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha aayadda waxaa weeye: “Waxaad ribo ahaan u bixiseen, si dadka dhexdooda ay maalkiinna ugu kordhaan, Ilaahay xaggiisa idiin kagama kordhayaan, waxaadse sako ahaan ula baxdeen, idinkoo wajiga Ilaahay ku doonaya, kuwaa weeyaan, kuwa aan u laba laabayo ajarka iyo kheyrka ay la yimaadeen.”

                                                                                                      Wuxuuna yiri nebi Maxamed (NNDHA):

                                                                                                      Macnaha xadiiskuna waxaa weeye:

                                                                                                      “Qofkii saddaqo ahaan ula baxa xabbad timir ah qaddarkeed, uu xalaal ku kasbaday, Ilaahayna ma aqbalo waxaan kasab xalaal ah aheyn, Ilaahay midigtiisuu ku qaataa, kaddibna u koriyaa ciddii la baxday, sida midkiin u koriya ilmaha yara, illaa ay saddaqadiisa noqoto sida buur oo kale.”

                                                                                                      Waxaa soo wariyey al-Bukhaari iyo Muslim.

                                                                                                      1. Ilaahay wuxuu qofka ugu cafiyaa gafafkii ka dhacay, uguna dhaafaa dunuubta, siduu yiri rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Macnaheeduna waxaa weeye:

                                                                                                      “Sadaqadna – oo loola jeedo sakada waajibka ah iyo sadaqada tadawaca ah ee uu qofku isagu garto – waxay baqtisaa oo ay ka meertaa qofka dunuubta, sida ay biyahuba u damiyaan dabka.”

                                                                                                       

                                                                                                      FAA’IDOOYINKA DHAQAN-DHAQAALE:

                                                                                                      1. Wuxuu qofka kaga mid noqon ehlu kheyrka samaha iyo sifaalaha wanaagsan lagu tilmaamo.
                                                                                                      2. Waxay muujin naxariista qofka iyo maxabbada uu u hayo walaalahi islaamka ee maxaysatada ah, qolooyinka naxariista dadka u galana, galladda iyo naxariista ar-Raxmaan bay ku guuleysan.
                                                                                                      3. Waxtarka uu qofku u galo walaalahi islaamka – xoog ama xoolo ama aqoon kordhin – kay ahaataba, waa sharaf qalbiga sharaxda, walaalahaa islaamkuna ay kugu jeclaan, maxabbad iyo kalgaceyl kuugu heyn.
                                                                                                      4. Sakadu waxay qofka ka daahirisaa, oo ay ka meyrtaa laxejeclada, mudulnimada iyo xumahoo dhan.

                                                                                                      Siduu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha aayaddana waxaa weeye: “Waxaad xoolahooda ka qaadda saddaqo – sakada – aad iyaga ku daahirineysid, una ducee, ducadaadu naxariis bay u tahay, Eebbana waa kii maqal iyo cilmi badan.”

                                                                                                       

                                                                                                      Faa’idooyinkeeda Bulshannimo

                                                                                                      1. Waxay dabooli baahida fuqarada ee bulshada ku badan.
                                                                                                      2. Sakadu waxay xoojisaa muslimiinta, heer wanaagsan gaarsiisaa.
                                                                                                      3. Waxay ka hor istaagi fuqarada inay xaasidnimo qalbigooda ugu qaadaan walaalahood maalqabeennada ah, waayo hadday arkaan fuqarada inayan waxba ugu ool hantida maalqabeennada – ha yaraato ama ha badnaato – waxaa laga yaabaa inay colaad iyo cadaawad qalbiga ugu qaadaan hantileyda, kolba haddayan tixgelin, danna u galin xuquuqdooda, ayanna baahi tirin.

                                                                                                      Haddayse kaydkooda wax ka siiyaan kolkuu sannad ka soo wareegaba sida bil Soon kasta arrimahaa way tirtirmi, muxabbad iyo kalgaceylna ka dhaxeyn.

                                                                                                      1. Waxay tayo iyo taran ahaanba u kordhin maalka iyo kheyrka qofka muslimka ah, tixraac qowlka rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Oo macnaheedu yahay: “Saddaqo maal kuma nuqsaamo.”

                                                                                                      Oo hadday tiro ahaan u naaqisto, tayo iyo taran ahaan u naaqusin meyso, balse Ilaahay kheyr kale oo tarma buu qofka ugu hibeyn.

                                                                                                       

                                                                                                      Faa’idooyinka kor ku xusan waxay inoo muujin ahmiyadda ay sakada u leedahay nolosha qofka iyo bulshadaba ee mahad Ilaahay hanaga gaadho, Allahaa xigmadda iyo cilmiga aan la koobi karin u saaxiib ahaaday.

                                                                                                       

                                                                                                      MAALKA AY SAKADU KU WAAJIBTO:

                                                                                                      Maalka ay sakadu ku waajibto, waxaa inoogu faahfaahiyey qowl iyo ficil iyo qiridba rasuulkii Ilaahay (SCW), waayo Qur’aanka si guud ayuu Ilaahay kaga hadlay sakada, oo kuma faahfaahin, waayo sunnada nebiga ayaa leh caddeynta iyo faaqidaadda, siduu Ilaahay subxaanahu watacaalaa inoo sheegay, oo ay aayaddani muujin:

                                                                                                      Macnaha aayaddana waxaa weeye: “Waxaynu kugu soo dejinnay xuskan – sharafta iyo qiimaha ah – Qur’aanka, si aad dadka ugu caddeyso, waxa xagga Rabbigood kaga yimi, waxay mudan inay wanaagga garowsadaan, xaqaana u dhug yeeshaane.” Suuradda al-Naxl.

                                                                                                      Waxaana ka mid ah aayadaha dadka faraya sakada iyadoo si kooban -ee u baahan in la faaqido – kaga hadashay sakada, mowduucaa sadaqaadka si guud u soo qaadan – ee u baahan in si gaar ah loo biyaamiyo, qowlka sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha aayaddana waxaa weeye: “Kuwa Eebbe rumeeyow wax ka bixiya waxa xalaal idinku soo galay ee aad shaqeysateen, iyo waxaynu dhulka idiinkaga soo saarnay.”

                                                                                                      Waxay aayaddu taabatay in sako laga bixiyo hantida uu qofka leeyahay, iyo waxa dhulka kaga soo baxay. Sidoo kale wuxuu sarreeye Ilaah yiri:

                                                                                                      Macnaha aayadduna waxaa weeye: “Kuwa Eebbe rumeeyow wax ka bixiya deeqdaynu idin siinnay.” Suuradda al-Baqara.

                                                                                                      Waxay aayaddan ina fari inaynu wax la baxno guud ahaan, haddaba waxaa soo geli sako, saddaqo iskaa ah iyo qeyrkoodba.

                                                                                                      Aayadda hore ma ayan caddeyn inta ay la eg yihiin hantida iyo xoolaha ay sakadu ku waajibi oo la yiraahdo NASAAB, nasaabkuna waa qaddarka hadday hantida iyo xoolaha ay gaaraan sakada laga bixin, sidoo kale aayaddu ma ayan caddeyn, waxa dhulka ka soo baxa ee sakada laga dooni sida sareenta, iyo timirta, iyo waxa aan sakada laga dooneyn sida khudradda iyo fawaakihda, – tusaale ahaan.

                                                                                                      Aayadda labaadna si guud ayey u amartay in wax lala baxo oo ma ayan qeexin:

                                                                                                      In loola jeedo nafaqadaa la bixin sakada iyo in kale, haddii sakada loola jeedo maxaa sako laga bixin? Noocma? Immise ayaa laga bixin? Arrimahaana waxaa u xilsaarsan sunnada nebiga (NNEDHA) inoona biyaamisay:

                                                                                                      Waxaa sako in laga bixiya leh, oo ay ku waajibtaa:

                                                                                                      1. Dahabka iyo qalinka iyo lacagaha kala duwan.
                                                                                                      2. Silcidaha – badeecadaha – iibka u bandhigan iyo kuwa keydka ah ee qiimaha wanaagsan lala dooni, muddana ooli kara.
                                                                                                      3. Maal dhulka hoosti ku aasnaa ee la helay, waxaana la yiraa Rakaaz oo ah hanti ay dadkii hore aasteen.
                                                                                                      4. Macaadinta waxtarka leh, sida birta, batroolka, dhuxul dhagaxeedka iwm.
                                                                                                      5. Xoolaha oo ah geela, lo’da iyo ariga.
                                                                                                      6. Miraha dhulka ka baxa ee quudashada iyo kaydsashada gala sida sarreenta, galleyda, timirta, masaggada iyo sisinta.

                                                                                                       

                                                                                                      GOORMAY SAKADU WAAJIBTAA?

                                                                                                      Sakada ku waajibka ah hantida qofka muslimka ah, waxay leedahay sharuud lagama maarmaan ah in la helaa, sakaduna ku waajib noqon meyso hantidaa haddii sharuuddaa la waayo, sharuuddaa oo ah:

                                                                                                      1. Lahaansho dhan oo ah inay hantidaa ku jidho gacanta cidda leh, xor u yahay maamulkeeda, waxaana soo geli lahaanshada dhan iyo maalka gacantaada ku jira, amaah aad ku leedahay dad aad kolkaad doonta ka heli kadho, ee inay iska bixiyaan awooda, iyaguna aan inkirsaneyn.
                                                                                                      2. Bislaanshaha miraha beeraha, waayo sako lagama doonayo miraha intayan adkaan, iyo sidoo kale timirta intayan bislaan oo ayan ceyriin bixin.

                                                                                                      Wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha aayaddana waxaa weeye: “Xaqa lagu leeyahay ka baxsha maalinta aad beerta goyneysaan.” Suuradda al-Ancaam.

                                                                                                      1. Inay sannad ka soo wareegtay – xoola – nasaabka uu qofku milkaday, nasaabkuna, sidaynu horay u soo sheegnay waa inta hadday hantidu gaadho sako laga dooni. Shardigan ah in sannad kastaba sakada laga bixiyaa waxay ku kooban tahay dahabka, qalinka, lacagta, xoolaha iwm.
                                                                                                      2. Inay qaddar ahaan nasaab gaaraan, oo ah xadka maalka hadduu gaaro sakadu ay ku waajibto, nasaabkuna mid ma aha oo wuxuu ku xiran yahay hadba waxa sakada laga bixin, tusaale ahaan nasaabka xoolaha la mid ma aha kan dahabka, qalinka, lacagaha iyo miraha beeraha, waxaynuna si gaar ah kaga hadli mid waliba nasaabkeed, oo ah inta hadday gaaraan sako laga dooni.

                                                                                                       

                                                                                                      DAHABKA IYO QALINKA:

                                                                                                      1- Dahabka:

                                                                                                      Nasaabka dahabka – hadduu ceyriin yahay iyo haddii kaleba – wuxuu ahaa berigii rasuulka (SCW) labaatan Diinaar, – Diinaarkaa oo dahab ahaa – halkii Diinaarna wuxuu la ekaa, miisaankiisuna ahaa toddobatan iyo labo (72) xabbo oo sareen meel dhexaad la il bixiyey ah, miisaankeeduna yahay garaam ahaan seddex garaam iyo bar, taqriiban.

                                                                                                      Sidaa awgeed, haddii seddex garaam iyo bar lagu dhufto labaatan Diinaar, waxay noqon toddobaatan garaam, oo ah qaddarka hadduu dahabka la eg yahay la dooni in sakada laga bixiyo, sidaa awgeed qofkii leh dahab gaaraya toddobaatan garaam ama lacag goysa ama ka badan, xowlna uu ka soo wareegay (sannad) waxaa ku waajib ah inuu sako ka bixiyaa… sakada ku waajibka ah dahabkana waa boqolkiiba laba iyo bar, sidaa daraaddeed waxaa ku waajib ah toddobaatankaa garaam laba garaam oo rubuc la’.

                                                                                                      Waxii toddobaatan ka batana waa iyaga iyo xisaabtooda, intay gaaraanba, boqolkii garaamba waxaa laga dooni labo iyo bar garaam, ama dhigankood oo lacag ah.

                                                                                                      1. Qalinka:

                                                                                                      Nasaabka qalinkana waa shan waqiyadood, waqiyaddiina waxay aheyd afartan Dirham oo qalin ah waqtigii rasuulka (SCW), marka kolkii afartan lagu dhufto shan waqiyadood, waxay noqon laba baqol oo Dirham,, oo ah nisaabka qalinka, tixraac xadiiska rasuulkii Ilaahay (SOW):

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Shan waqiyadood waxii ka yar sako kuma waajibto.” Halkii Dirham wuxuu miisaankiisa ahaa kow iyo konton xabbo oo sareen ah, garaam ahaan dhan labo garaam iyo tobon dhig seddex dhig garaam (2.3) markii lagu dhufto laba boqol oo Dirham waxay noqon afar boqol iyo lixdan garaam oo ah nasaabka qalinka. Waxaana sako ahaan laga bixin boqolkii laba iyo bar sida dahabka.

                                                                                                      Sidaa awgeed, waxaa laga dooni afar boqol iyo lixdankii garaam ee qalin ahba sako dhan kow iyo toban garaam iyo bar, ama dhigankood lacagtaa wareegeysa ah, sidaa daraaddeed qofkii leh afar boqol iyo lixdan garaam oo qalin ah ama lacag goyn karta xoolna (sannad) uu ka soo wareegay, waxaa ku waajib ah inuu sako ka bixiyaa dhan boqolkiiba labo iyo bar.

                                                                                                       

                                                                                                      1. Geela

                                                                                                      Geela hadduu tiro ahaan shan neef gaaro sakaa ku waajibta, tixraac qowlka rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Geelu hadday shan neef hoos ugu dhacaan sako laguma leh.”

                                                                                                      Sidaa awgeed, nasaabka geelu waa shan neef, qofkii leh shan neef oo geel ah waa inuu kolkuu xool – sannad – soo wareegaba, sako ka bixiyaa dhan neef ari ah.

                                                                                                       

                                                                                                      1. Lo’da

                                                                                                      Lo’da nasaabkeedu waa hadday soddon neef gaaraan, qofkii soddon neef oo lo’ ah leh sannadna ay ka soo wareegtay lahaanshadaa waa inuu sako ka bixiyaa. Sakadeeduna waa weyl ama dibi gu’ jir ah, waxaana u daliil ah xadiiskan Mucaad – Ilaahay ha ka raalli noqdee:

                                                                                                      Macnaha xadiiska Mucaadna waxaa weeye: “Wuxuu ii diray rasuulkii Ilaahay (SCW) Yaman, wuxuuna i amray inaan soddoonkii neef ee lo’ ah ka qaado dibi ama weyl gu’ jir ah, afartankii neef ee lo’ ahibana qaalin neef lo’ ahoo laba jir ah.”

                                                                                                       

                                                                                                      1. Ariga

                                                                                                      Arigana waxay sakadu ku waajibtaa oo nasaab u ah afartan neef. Ciddii afartan neef oo ari ah leh, riyo iyo ido ama isku dhex jir waxay ahaadaanba, sannadna ka soo wareego, waa inuu sako ka bixiyaa dhan ceesaan neef ari ah oo sannad dhammeystay, sannadkii labaadna gashay. Tixraac xadiiskan Anas – Ilaahay ha ka raalli noqdee:

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Sakada arigana waxaa laga bixin kuwooda daaqa, hadday afartan neef gaaraan illaa iyo boqol iyo labaatan neef, neef keliya, tirada 120 ka badan illaa iyo labo boqol (200) waxaa sako ahaan looga bixin laba neef oo ari ah.” Waxaa soo wariyey al-Bukhaari – Ilaahay ha u naxariistee.

                                                                                                       

                                                                                                      1. Miraha

                                                                                                      Miraha beeraha ka soo go’a nasaabkoodu waa hadday gaaraan shan owsuq, tixraac qowlka rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Wixii shan wisiqadood ka yar sako kuma waajibto wisuquna waa lixdan koombo, koombadiina waa afar illaa afar iyo bar mugga laba sacabbadood ruux calaacalo meelo dhexaad ah leh, ama koombo labo kiilo iyo bar qaad ah.

                                                                                                      Sidaa awgeed qofkii leh shan wisiqadood oo xubuub ah – badar – masaggo, galley, sareen, iwm ee beertiisa uga soo go’day waa inuu ka bixiyaa sako dhan kolka waxii beerta ka soo go’ay tobon dhig loo dhigo, dhig taana waa hadday biyaha roobka ama ilaha ay ka waraabeysay, amaba ay tahay mid iska soo baxda aan biya laga waraabin haddiise makiinado, qalab iyo ceelal laga waraabinayey markaa waxaa laga bixin sako dhan kolka mirahaa beerta toban dhig loo dhigo, dhig barki sidaa awgeed shantii awsuqba waxaa sako ahaan looga bixin wisiq barki ama rubuci, hadba xaaladda beerta iyo biyaha ay ka waraabtay iyo qalabka loo adeegsaday. Waxaana u wanaagsan qofka beeraleyda ah ee Rabbi iyo rasuulki rumeysan inuu sameysto weel qaadi kara labo kiilo iyo bar, afar iyo bar mug sacabbo qof calaacalo meel dhexaad leh, uu ku kiileeyo badarka iyo mirahaa beerta uga soo go’ay lixdankii koombo markaa waa wisiq, qofkii shan wisiq leh, sako ha ka bixiya dhan nus wisaq ama rubaci, sidaynu horay u soo sheegnay, haddaba sida waraabku beerta ahaa, ama ha ka bixiya boqolkii koombaba, toban koombo haddii ay biyaha roobka iwm ku soo baxday, ama boqolkii koombaba 5 koombo haddii qalab iyo biyaha ceelasha iwm loo adeegsaday.

                                                                                                      Waxaana la dooni sidaynu horay u soo sheegnay inay koombadu tahay afar iyo bar mug qaad sacabbo ruux calaacalo meel dhexaad ah leh, ama laba kiilo iyo bar qaad ah.

                                                                                                       

                                                                                                      1. Rakaaska:

                                                                                                      Rakaazka waa maal dhulka hoosti ku aasnaa ee la helay waxaana sako ahaan ku waajibto shan meel, meel. Tixraac qowlka rasuulka (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiskuna waxaa weeye: “Rakaaskuna oo ah xoolo dhulka hoosti ku aasnaa ee laga helay, dadkii horena ay ka tageen waxaa ku waajibta, sako ahaanna loogo bixin, kolka shan dhig loo dhigo, dhig.”

                                                                                                      Sidaa awgeed qofkii helaa kansi dhulka ku aasan ee ah kayd ay dadkii hore ka tageen, waa in marka la helaba laga bixiyaa sako dhan boqolkiiba labaatan oo ah shan dhig, dhig.

                                                                                                       

                                                                                                      1. Macaadinta

                                                                                                      Waxaa macaadiinta laga bixin sako dhan boqolkiiba laba iyo bar sida dahabka, qalinka iyo lacagaha. Ha yeeshee lalama sugayo xool, oo ah inay sannad ka soo wareegto.

                                                                                                      Sidaa awgeed, kolkuu la soo baxaba kaa macdanlaha ah qayb dhan nasaabka dahabka ama qalinka, horay buu sakadooda ka bixin oo la sugi mahayo inuu sannad ka soo wareego – xool.

                                                                                                       

                                                                                                      1. Xulyadda:

                                                                                                      Oo ah dahabka iyo qalinka iwm ay dumarka xidhaan, sakana waxay ku waajibi haddii uu nasaab gaaro, qofkaa dumarkana ay kayd ahaan ula jeeddo, xirashadeeda ka sakow, ayanna cidna u oggoleyn inay amaahiso oo ay tabal caaro ahaan u siiso.

                                                                                                      Sidaa awgeed hadday xulyaddaa ah dahabka ama qalinka iwm ay dumarka xidhaan ayan dhammeyn nasaab, ama isku qurxin keliya loola jeedo, inay cid amaahisana ayan waxba ka qabin markaa sako lagama doonayo.

                                                                                                      Masaaladdani waa masalad laysku khilaafay waxaana jira adillo xoog leh ee muujin inay sako ku waajibto dahabka, qalinka iyo xulyadda ay dumarka xidhaan kolba hadday nasaab gaari, sidaa awgeed waxaa door roon. u shaki bax ah haweenta muslimadda ah inay sako ka bixiso dahabka ama xulyaddeeda hadday nasaab gaadho 70 Garaam oo dahab ah ama 460 Garaam oo qalin ah ama ka badanba, isku qurxin ha ula jeeddo ama yeyan ula jeedine.

                                                                                                       

                                                                                                      Caddeyn La Xiriidha Sakada Xoolaha:

                                                                                                      Geela:

                                                                                                      Qofka muslimka ah hadduu leeyahay geel tiro ahaan gaari shan neef illaa iyo sagaal neef oo geel ah, sannadna ay ka soo wareegto lahaanshadaa, waxaa ku waajib ah inuu sako ka bixiyo dhan neef ari ah. Hadduuse leeyahay toban neef illaa iyo afar iyo toban neef oo geel ah, waxaa ku waajib ah inuu sako ka bixiyo dhan laba neef oo ari ah.

                                                                                                      Hadduu leeyahay shan iyo toban neef illaa iyo sagaal iyo toban neef oo geel ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bix iyo sako dhan seddex neef oo ari ah.

                                                                                                      Hadduu leeyahay labaatan neef illaa iyo afar iyo labaatan neef oo geel ah waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyo sako dhan afar neef oo ari ah.

                                                                                                      Hadduu leeyahay shan iyo labaatan neef illaa iyo soddon iyo shan neef oo geel ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyo sako dhan nirig gu’ jir ah sannad dhammeysatay, sannadkii labaadna u gashay. Hadduusan geeliisa ka dhex helin nirigtaa oo kale wuxuu bixin qurbac – neef geel oo lab ah laba jir – 2 sano dhammeysatay, gu’gii seddexaadna ay u billaabatay.

                                                                                                      Kolkay tirada geelu gaaraan soddon iyo lix (36) illaa iyo shan iyo afartan neef oo geel ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyo sako dhan qaalin – neef geel oo dheddig ah labo sano dhammeysatay, gu’gii seddexaadna ay u billaabatay.

                                                                                                      Kolkay tirada geelu gaaraan lix iyo afartan illaa iyo lixdan neef oo geel ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyo sako dhan qaalin – neef geel oo dheddig ah – seddex sano dhammeysatay, gu’gii afaraadna ku jidha.

                                                                                                      Kolkay tirada geelu gaaraan kow iyo lixdan illaa iyo shan iyo toddobaatan neef oo geel ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyo sako dhan qaalin afar sano dhammeysatay, gu’gii shanaadna ku jidha.

                                                                                                      Kolkay tirada geelu gaadho lix iyo toddobaatan illaa iyo sagaashan neef oo geel ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyo sako dhan laba qaalmood oo laba jirra ah gu’gii seddexaadna u socda.

                                                                                                      Kolkay tirada geelu gaadho sagaashan illaa iyo boqol iyo labaatan neef oo geel ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyo labo qaalmood ee seddex jirra ah, gu’gii afaraadna u billowday.

                                                                                                      Kolkay tiradu boqol iyo labaatan kor u dhaafto, afartankii neef oo geelaba, waxaa laga bixin qaalin – neef geel oo dheddig ah ee laba jir ah, gu’gii seddexaadna u billowday, kontonkii neef oo geelana, waxaa laga bixin qaalin seddex sano dhammeysatay gu’gii afaraadna u socdo.

                                                                                                      Halkanna waxaynu ku soo qaadan qorshe muujinaya tirada geela iyo sakada waajibka ah in laga bixiyaa:

                                                                                                       

                                                                                                      QORSHAHA TIRO (1) EE MUUJINAYA SAKADA GEELA

                                                                                                      tirada ka billaabata   illaa iyo    sakada laga bixin sannadkiiba waa

                                                                                                      5                              9              neef ari ah

                                                                                                      10                             14             laba neef oo ari ah

                                                                                                      15                             19             saddex neef oo ari ah

                                                                                                      20                             24             afar neef oo ari ah

                                                                                                      25                             35             nirig gu’ jir ah – gu’gii labaadna u socdo ama qurbac laba jir ah, gu’gii seddexaadna ku jira

                                                                                                      36                             45             qaalin laba jir ah, gu’gii saddexaad gashay

                                                                                                      46                             60             qaalin saddex jir ah gu’gii afaraadna ku jidha

                                                                                                      61                             75             qaalin afar jir ah gu’gii shanaadna ku jidha

                                                                                                      76                             90             laba qaalmoodoo laba jirra ah, gu’gii saddexaadna ku jira

                                                                                                      91                             120           laba qaalmoodoo saddex jirro ah gu’gii afaraadna ku jira

                                                                                                       

                                                                                                      Hadday tirada geelu dhaafto boqol iyo labaatan waxaa waajib ah in afartankii neef oo geelaba laga bixiyo qaalin labajir, gu’gii seddexaadna ku jidha, kontonkii neef oo geelana qaalin seddexjir ah, gu’gii afraadna ku jidha.

                                                                                                       

                                                                                                      (B)     LO’DA

                                                                                                      Qofkii muslim ahee leh soddon neef illaa iyo soddon iyo sagaal neef oo lo’ ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyo sako dhan dib gu’ jir ah, hadduu leeyahay qofkaa afartan illaa iyo sagaal iyo konton neef oo lo’ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyaa sako dhan weyl laba jir ah. Hadduuse leeyahay lixdan illaa iyo sagaal iyo lixdan neef oo lo’ ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyaa sako dhan labo dibiyoo gu’ jirra ah.

                                                                                                      Hadduu leeyahay toddobaatan illaa iyo sagaal iyo toddobaatan neef oo lo’ ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyaa sako dhan weyl laba jir ah iyo dibi gu’ jir ah. Intaa kaddib soddonkii neef oo lo’ ahiba, waxaa laga bixin sako dhan dibi gu’ jir ah, afartankii neef ee lo’ ahina weyl laba jir ah, sidaa baa lagu socon intay gaaraanba.

                                                                                                      Halkanna waxaynu ku soo qaadan qorshe kale ee muujinaya tirada lo’da iyo sakada waajibka ah in laga bixiyaa.

                                                                                                       

                                                                                                      QORSHAHA TIRO (2) EE MUUJINAYA SAKADA LODA

                                                                                                      tirada ka billaabata   illaa iyo    sakada laga bixin sannadkiiba waa

                                                                                                      30                             39             dibi gu’ jir ah

                                                                                                      40                             59             weyl laba jir ah

                                                                                                      60                             69             laba dibiyoo qu’ jirra ah

                                                                                                      70                             79             weyl laba jir ah iyo dibi gu’ jir ah

                                                                                                       

                                                                                                      Kaddib hadday tirada lo’da gaadho siddeetan iyo ka badan, waxaa laga bixin soddankii neef lo’ ah dibi gu’ jir ah, afartankiina weyl laba jir ah, sidaa awgeed siddeetankii neef oo lo’ ah laba weylood oo laba jirra ah ayaa sako ahaan looga bixin, sagaashankiina seddex dibi oo gu jirra, boqolkiina weyl laba jir ah iyo laba dibiyoo ee gu’ jirra ah.

                                                                                                       

                                                                                                      (C)     ARIGA

                                                                                                      Qofkii muslim ahee leh afartan illaa iyo boqol iyo labaatan neef oo ari ah, waxaa ku waajib ah inuu ka bixiyaa sako dhan neef ari ah, hadday boqol iyo labaatan dhaafaan tirada ariga ah illaa iyo labo boqol oo neef, waxaa waajib ah in laga bixiyaa sako dhan labo neef oo ari ah, hadday labo boqol tiradu dhaafto ilaa iyo seddex boqol waxaa waajib ah in laga bixiyaa sako dhan seddex neef oo ari ah, hadday seddex boqol tiradu dhaafto illaa iyo afar boqol, waxaa waajib ah in laga bixiyaa sako dhan afar neef oo ari ah, hadday tiradu dhaafto afar boqol illaa iyo shan boqol, waxaa waajib ah in laga bixiyaa sako dhan shan neef oo ari ah, shan boqol arigu hadduu kor u dhaafo, boqolkii neef oo ari ahba neef ayaa laga bixin.

                                                                                                      Halkanna waxaynu ku soo qaadan qorshe muujinaya tirada ariga iyo sakada waajibka ah in laga bixiyaa.

                                                                                                       

                                                                                                      QORSHAHA TIRO (3) EE MUUJINAYA SAKADA ARIGA:

                                                                                                      tirada ka billaabata   illaa iyo    sakada laga bixin sannadkiiba waa

                                                                                                      40                             120           neef ari

                                                                                                      121                           200           laba neef oo ari ah

                                                                                                      201                           300           saddex neef oo ari ah

                                                                                                      301                           400           afar neef oo ari ah

                                                                                                      401                           500           shan neef oo ari ah

                                                                                                       

                                                                                                      Arrimo la xiriira sakada xoolaha:

                                                                                                      Midda hore:

                                                                                                      Tirooyinka dhex yaalka ah sako lagama doonayo. Tirada dhex yaalka ah waa tirada u dhaxeysa tirooyinka sakada la saaray, laguna farad yeelay. Waxaana laysku raacsan yahay inayan sako ku waajibin, tirooyinka dhex yaalka ah waxay gaar ku yihiin oo keliya sakada xoolaha, sakadase laga bixiyo miraha beeraha, dahabka, qalinka iyo lacagaha, tirooyin dhexyaal ah ma leh, waxii nasaabkaa qaddaran ka kordhana, hadba intay dhan yihiin baa sako looga bixin, ama ha yaraato ama ha badnaatee…

                                                                                                      Tusaale tiro dhex taal ah haddaynu geela ka soo qaadanno waa sida qof muslim ah oo leh sagaal neef oo geel ah, wuxuu sako dhan neef ari ah ka bixin shan neef oo geel ah, afarta hadhayse waxba kama bixinayo illaa ay tirada geelu korodho oo ay noqdaan toban, markaa waxaa laga bixin sako dhan labo neef oo ari ah… Haddaynu tusaale lo’da ka soo qaadanno, waa sida qof muslim ah oo leh soddon neef oo lo’ ah, wuxuu ka bixin sako dhan dibi gu’ jir ah, hadday tiradii soddonka aheyd mid ama ka badan dhaafto sako laguma leh intaa soddonka dheer, illaa ay gaaraan afartan.

                                                                                                      Sidaa awgeed tirada u dhaxeysa soddon illaa iyo afartan – lo’daynu ka hadliye – waa dhex taal oo sako laguma leh.

                                                                                                      Haddaynuna tusaale ariga ka soo qaadanno, waa sida qof muslim ah oo afartan neef oo ari ah leh, wuxuu ka bixin sako dhan neef ari ah kolkay sannad ka soo wareegto, hadday tirada afartan dhaafto, tiradaa dheeriga ah sako lagama doonayo illaa ay tiradu gaadho boqol iyo labaatan, markaa baa waxaa laga bixin sako dhan laba neef oo ari ah. Sidaa awgeed tirada u dhaxeysa afartan illaa iyo boqol iyo labaatan -arigaynu ka hadliye waa dhex taal oo sako laguma leh.

                                                                                                      Arrinta labaad: In noocyadii is lehba laysu geeyo tusaale ahaan idaha iyo riyahu waa laba nooc waase laysku wada tirin, oo laysku dari midna laga soo qaadi, waxaana sako ahaan loo bixin labadaa hadba kii tiro ahaan badan.

                                                                                                      Arrinta seddexaad: Qolooyinka ay xoolaha isugu jiraan iyagaa dib isugu laaban – ee kaga wada xisaabtami. Tusaale ahaan, hadday jiraan laba qof oo ay xoolo, geel, lo’ iyo ari leh isugu jiraan ee uu nin keliya raaco, xoolahaa oo meel keliya ka wada daaqa, sidaana isugu dhafan, marka wuxuu yeeli saka ururiyaha, wuxuu ka qaadi sakada waajibka ku ah deeto iyagaa isku laaban qoladii wada laheyd.

                                                                                                      Masalan, hadday isugu jiraan ari tiro ahaan dhan afartan, wuxuu sako ururiyahu ka qaadi neef ari ah, markaa buu kii xoolahiisa ceesaanta laga qaaday – neefkaa ariga ah ay ka wada xistaabtami cidday xoolaha isugu jidhay, waayo sako ururiyaha wuxuu eegi xoolaha isku jira, tirinna, sakada ku waajibtayna ka qaadi, dabadeedna waxaa ka wada xisaabtami, oo dib isugu noqon qoladii wada laheyd.

                                                                                                      1. Ma bannaana in xoolo isku jiray la kala saaro, ama xoolo gaar kala ahaa laysu geeyo si sakada looga baxsado, tixraac xadiiskan:

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Rasuulkii Ilaahay (SCW) wuxuu diiday oo ka digay in laysu keeno xoolo gaar kala ahaa, ama la kala saaro xoolo wada jiray, si sakada looga baxsado.”

                                                                                                      Haddaynu tusaale arrintaa ka soo qaadanno, waa sida laba qofoo wada leh, oo ay isugu jiraan ari tiro ahaan dhan labo boqol iyo laba neef, waxaa ku waajib ah sako dhan seddex neef oo ari ah kolkayse ka war helaan inuu sako ururiyihii soo hayo, kala saaraya xoolaha oo mid waliba gaar ula bixi arigiisii, mid waliba wuxuu yeelan boqol neef iyo neef keliya, markaa baa waxaa ku waajib noqon laba neef oo ari ah, halkii seddexda neef ay ku waajibi laheyd, hadday xoolahooda sidii hore isugu jiri lahaayeen.

                                                                                                      Ama inuu mid kasta oo iyaga ka mid ah leeyahay afartan neef oo ari ah ayna u kala soocan yihiin, isuguna jirin, ha yeeshee kolkay ka war helaan inuu soo hayo sako ururiyihii, isu geyn xoolahii, si ayan ugu waajibin waxaan neef keliya aheyn, waayo haddii sidooda loo daayo, oo aan xoolaha laysku darin, waxaa afartankii neef oo gaar ahba ku waajibi neef ari ah, laakiinse hadday isku daraan, oo ay mid noqdeen, waxaa ku waajibi siddeetankaa ari ee wada jira, neef ari ah oo keliya..

                                                                                                      Arrinta shanaad: shardiga daaqa ee xoolaha ku xiran. Waxay qabaan jamhuurta ehlu cilmiga inay xoolaha daaqooda birriga ay shardi tahay waajib ah in la helaa, si sako looga qaado…

                                                                                                      Sidaa awgeed, qofkii leh xoolo calaf ku nool ah, aan dhirta miran, sako laguma leh, xataa hadday nasaab – tiradii sakada ku waajibeysay – ay gaadho.

                                                                                                      Tixraac qowlka rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye: “Hadday qofka xoolahiisa daaqa ee la raaco tiro ahaan ka yar yihiin afartan neef oo ari ah, sako kuma waajibto.” Waxaa soo wariyey al-Bukhaari.

                                                                                                      Marka qowlka rasuulka ee ah – qofka xoolahiisa la raaco ee dhirta dhulka ka soo baxa mirta ee daaqa – waxay ka qaateen jamhuurta in raaciddaa iyo daaqa xoolaha ay shardi tahay waajib in la helaa, si sako xoolaha looga qaado, oo ay ugu waajibto.

                                                                                                      Sidaa bayna ku socdeen, oo sako kama ayan qaadi jirin xoolaha raashin ku noolka ah, ee la biilo – qoob xirka ah – iyadoo la tixgelinayo qiimaha raashinka, xerooyinka, shaqaalaha iyo qalabka loo adeegsan naaxinta iyo nafaqeynta xoolahaa.

                                                                                                      Arrinta lixaad: Fardaha sako kuma waajibto, tixraac qowlka rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Haddiise loogu tala galay tarmin iyo iibin, waxaa jira qowl oranaya sako waa laga bixin, waana sida wanaagsan ee door roon.

                                                                                                      Arrinta toddobaad: waxaraha, tirada waa lagu dari, ha yeeshee sako ahaan   looma qaadanayo iyada iyo xoolaha la nafaqeeyeyba ee hilboon, in la cunaana loogu tala galay.

                                                                                                      Waxartuna waa dheddigoodda ay ri’du dhashay, ee yaraanka ah, uu ari jirahu gacmahiisa ku qaadi karo yaraanteeda awgeed, iyo iyadoo aan socon karin. Waxartaa oo kale tiradu wuu ku darsan sako ururiyaha, ha yeeshee sako ahaan uma qaadanayo, wuxuuse sako ahaan u qaadan ariga kiisa roon.

                                                                                                      Sidoo kale ma qaadanayo ri’da buuran ee hilibka iyo cunitaanka leh, sidoo kale ma qaadanayo ri’ ilma heysata ee barbaarin ilmaheeda, sidoo kalena ma qaadanayo ri’ ilma sidda ee xaamil ah, waayo intaynu xusnay waa xoolaha kuwooda wanaagsan, rasuulkii Ilaahayna (SCW) wuxuu ku yiri Mucaad – Ilaahay ha ka raalli noqdee:

                                                                                                      Macnaha xadiiskuna waxaa weeye: “lska jir, oo iska ilaali inaad ka qaadato xoolahooda inta wanaagsan.”

                                                                                                      Waa xoolaha kuwooda il qabadka leh, sida gaarka ahna loo tirsado, kana magacaaban xoolaha kale, waayo arrintaa waa dhib loo geysan maalka qofka muslimka ah, in dhib loo geystaa qofka muslimka ahna waa xaaraan… kuwa liitana sako ahaan looma bixinayo balse kuwa meel dheexaadka ah, xagga roonaanta u janjeera.

                                                                                                       

                                                                                                      CADDEYN LA XIRIIDHA SAKADA LAGA BIXIN MIRAHA IYO XUBUUBTA BEERAHA KA SOO GO’A:

                                                                                                      A – Miraha

                                                                                                      Waxaynu ula jeednaa miraha halakan seddex waxyaabood oo kala ah timirta, seytuunka (waxay Soomalidu seytuun yiraahdaan jawaafaha, ha yeeshee seytuunka aynu ka hadli waa kaa saliidda laga miiro) iyo canabka, waayo qeyrkood kama sugnaan nebiga (NNEDHA) iyo asxaabtiiba, inay sako ku waajibto – waa miraha dhirta – qofkii daliil ka dhigta aayadda ku soo aroodhay Suuradda al-Baqara, oo aynu horay ku soo sheegnay, ee ah qowlka sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Ee yiraahda sakada way ku waajibtaa waxaan seddexdaa aheyn, waxaynu leennahay aayadda waa guud mar, sunnada rasuulkaana caddeysay.

                                                                                                      Mana uusan amrin rasuulkii Ilaahay (SCW) Ansaartii oo beeraley aheyd inay sako ka bixiyaan waxaan aheyn mirahaa, miraha kalese wax sako ah kama uusan qaadi jirin.

                                                                                                      Sidaa daraaddeed, waxay qabeen jamhuurta inayan sako ku waajibin fawaakihda, sida tufaaxa, rummaanka, iyo, sidoo kale inayan khudradda sako ku waajibin, sida qaraha, sidoo kale kuma waajibto sako baquusha sida basasha iyo toonta, sidoo kale cowska xoolaha sako ma leh.

                                                                                                      Waxay sakada ku waajibtaa miraha iyo xubuubta – badarka – kaydsiga iyo quudashada leh, raashin noqon kara lagu nool yahay ama la kaydin karo, ha yeeshee cowska xoolaha loo dhigo, basasha, toonta, tufaaxa, rummaanka, qaraha iwm sako ma leh oo lagama doonay…

                                                                                                      Waayo kaydsi iyo raashimasho – quudasho – ma galaan oo hadday quudasho, raashin galaan, kaydsi bayan galayn, hadday kaydsi galaanna, quudashayan galeyn, miraha iyo xubuubta inay kaydsi iyo quudasho – raashimasho – leeyihiin baana laga dhigan karaa tilmaan muujin inay sako ku waajibto iyo in kale. Quudna waa waxa dadka raashinka u ah ee uu qofka ku nool yahay hadduu helayaba.

                                                                                                       

                                                                                                      SAKADA LAGA DOONI MIRAHA IYO XUBUUBTA BEERAHA:

                                                                                                      Sakada ku waajibka ah miraha iyo xabuubta beeraha waa kolka toban loo dhigo mirahaa dhig, sidaa awgeed qofkii malkada oo ay u soo go’do qaddar nasaab gaari oo ah shan wisiq oo timir ah ama sisin ama seytuun, ama canab, waxaa ku waajib ah sako. Hadday ka waraabto biyaha ilaha, roobka, webiyada, ama dhulka ka qaadato biyaha, waxaa ku waajib ah sako dhan toban dhig kolka loo dhigo dhig. Haddiise waraabkeeda ceel iwm ay ka helaysay, qalab iyo makiinado loo adeegsaday waxaa ku waajib ah sako dhan toban dhig kolka loo dhigo, dhig barki.

                                                                                                      Tixraac qowlka rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                       

                                                                                                       

                                                                                                      Fiiro gaar ah:

                                                                                                      Arrinta koowaad: Canabka hadduu sabiib noqon kara, waxaa sako laga bixin kolkuu sabiib noqdo, hadduu gaaro shan wisiq, seddex boqol oo koombo, koombo afar iyo bar mug qaad ah – sacabbo meel dhexaad ah ama 2 kiilo iyo bar.

                                                                                                      Seytuunkana iyo sisinta sako waa laga bixin kolka la shiido, waxaana sakada laga bixin saliiddooda hadday nasaab gaaraan oo ah shan wisiq.

                                                                                                      Arrinta labaad: cajowda aan timir noqon karin, canabka aan sabiibka noqon karin iyo seytuunka aan saliidda noqon karin, waa la qaddarin intay geedahooda ku yaalaan haddii la arko inay nasaab gaari, kolka sidooda lagu iibiyo ayaa qiima dhan sakadooda oo lacag ah la bixin kolka la iibsho.

                                                                                                      Arrinta saddexaad: Noocyada kala duwan ee miraha, ha yeeshee magaca kore wadaaga, waxaa sakada laga bixin noocooda meel dhexaadka ah, oo lagama bixinayo sakada nooca xun ee mirahaa.

                                                                                                      Sida timirta oo kale, waxay leedahay noocyo aad u wanaagsan, iyo noocyo aad u xun, noocooda meel dhexaadka ayaa laga bixin arrintan oo ah tusaalahii rasuulka (SCW), uu siiyey Mucaad – Ilaahay ha ka raalli noqdee:

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye: “lska jir oo iska ilaali inaad sako ahaan uga qaaddo hantidooda inta wanaagsan.”

                                                                                                      Iyo qowlkii Cumar bin Khaddaab – Ilaahay ha ka raalli noqdee:

                                                                                                      Macnaha hadalka Cumarna – Ilaahay ha ka raalli noqdee – waxaa weeye: “Waxaraha ku tiri ariga sakada la dooni in laga qaado, ha yeeshee ha uga qaadan sako ahaan.” Waxaa sako ahaan loo qaadan riyaha kuwooda roon waayo, waxarahu waxay soo geli xoolahooda gaarka ah.

                                                                                                      Arrinta afaraad: Miraha, sida looska, qumbaha, iyo fawaakihda sida tufaaxa, liinta, bambeelmada, cambaha, iwm ee gaaraya shan wisiq iyo ka badan waxaa qofka u door roon, u shaki baxna ah diintiisana u dhowrsanaan badan, inuu sako ka bixiyo hadduu qiimo wanaagsan ku iibiyo, koluu ka bixiya xitaa boqolkiiba laba iyo bar lacagtaa ka soo gashay, sida sakooyinka dahabka, qalinka iyo lacagta, sidaynu ka niri oo kale sakada fardaha ee la koriyo loona tarmiyo si loo iibiyo.

                                                                                                      Arrinta shanaad: Hadduu malabku tira badan yahay, gaarana shan qandaar ee malab ah waxaa door roon, diin dhowrsina ah, in sako laga bixiyo, koluu ka bixiyo xitaa boqolkiiba laba iyo bar lacagtaa ka soo gashay, sida dahabka iyo qalinka.

                                                                                                      Waxaana ka soo arooray sakada malabka xadiis daciif ah, sidaa awgeed waxay jamhuurta culumada qabaan inaan sako laga bixineyn, gaar ahaan kolkii la arkay inuusan malabka qaddar ahaan gaarin tiro dhan shan wisiq ama ka badan, ha yeeshee waxaa qofka u wanaagsan, dhowrsanaanta diineed ku jidhaa in sako laga bixiyo malabka hadduu gaaro shan wisiq.

                                                                                                      Arrinta lixaad: Qofkii beer timir ama xubuubta kaleba iibiya inta aan la goyn waxay sakadooda saaran tahay oo ay ku waajibi kaa iibsaday, ha yeeshee hadduu heshiisku yahay inuu bixiyo sakada iibiyaha, markaa iibiyahay sakada ku waajibi oo laga dooni…

                                                                                                      Qofkiise iibiya kolkay soo go’aan ama bislaadeen, xilligoodiina gaareen, sakadooda waxay ku waajibtaa iibiyaha – khilaaf la’aan.

                                                                                                       

                                                                                                      B – Xubuubta

                                                                                                      Waxaa loola jeedaa oo la yiraa xubuub, cuntada quudka iyo kaydsashada leh ee raashinka ay dadka ku nool yihiin ah sida, masaggada, galleyda, sareenka, digirta salbukada, bariiska iwm.

                                                                                                      Qofkay u soo go’aan tiro dhan shan wisiq iyo ka badan waxaa ku waajibay inuu sako ka bixiyaa, tobon dhig kolkuu u dhigo mirahaa u soo go’ay dhig buu sako ahaan u bixin, taa waa hadday qalab iyo makiinado la’aan ku soo baxday, biyaha roobka, ama webiyada ama ilaha ka waraabtay. Ama kolka toban dhig loo dhigo, dhig barki, taana waa haddii qalab casri ah, makiinado, iwm loo adeegsaday.

                                                                                                       

                                                                                                      Fiirooyin Gaar Ah:

                                                                                                      Arrinta koowaad: waxii nooc ee is leh kolka sakada la bixin waa laysu geyn, dahabka iyo qalinka waa laysu geyn, tusaale, qof muslim ahbaa wuxuu leeyahay dahab iyo in yar oo qalin ah, wuxuu eegi inta qalinka ah, dahab ahaan ay dhan yihiin, dahabkii uu heystay buu ku dari, hadday nasaab gaaraan oo ah toddobaatan garaam (70g) iyo ka badan sakadii ayuu ka bixin kolkuu xool ka soo wareego, sidoo kale sareenka, masaggada, galleyda, iyo bariiska iwm waa laysu geyn tiro ahaan, hadday shan wisiq gaaraan saka baa ku waajibta, haddii kale sako ma leh.

                                                                                                      Sidoo kale digirta, salbukada, luubbiyada waa laysu geyn tiro ahaan, hadday shan wisiq gaaraan sako baa ku waajibta, haddii kale sako ma leh.

                                                                                                      Seytuunkana wuu noocyo badan yahay iyo sidoo kale timirta, haddii mid waliba oo iyaga ka mid ah shan wisiq gaaraan – inkastoo noocyo kala duwan yihiin, magaca korese wadaaga sako baa ku waajibta, haddii kale sako ma leh.

                                                                                                      Arrinka labaad: Deynku kama ridayo qofka sakada miraha iyo abuurka soo go’a: Deynka qofka wuxuu ka ridaa sakada la doonayey inuu ka bixiyo dahabka, qalinka iyo lacagaha.

                                                                                                      Tusaale ahaan qof muslim ah ayaa wuxuu heystaa lacag dhan Shilin Soomaali 315,000 (seddex boqol iyo shan iyo toban kun oo Shilin). Waxaana lagu leeyahay deyn dhan 300,000 (seddex boqol oo kun) marka qofkaa wuxuu yeeli wuxuu kolka hore bixin deynka lagu leeyahay oo ah seddex boqol oo kun oo Shilin, dabadeed waxaa u soo hari shan iyo toban kun oo shilin, wuxuu eegi inta ay ka joogaan 70 garaam oo dahab ah suuqa dahabka, ama 460 garaam oo qalin ah haddii lacagta u soo hartay iyo qiimaha toddabaatan garaam ee dahab ah ama 460 garaam oo qalin isla eg yihiin, ama ay lacagtiisu badan tahay, wuxuu ka bixin sako dhan boqolkiiba laba iyo bar, haddayse ka yar tahay lacagta uu heysto qiimaha 70 garaam oo dahab ah, ama 460 garaam oo qalin ah sako laguma leh illaa inuu isagu qofka iski u dooni mooye uu kheyr iyo sama falid ugu gol leeyahay iyo abaal aakhiro inuu dhigto. Ha yeeshee deenku kama ridayo qofka sakada ku waajibi miraha iyo xubuubta beeraha, iyo sidoo kale xoolaha, qofkii ayna u soo go’aan kun qindaar oo miro beereed ah, laguna leeyahay deyn dhan boqol shilin {Sh. So. 100/-) tusaale ahaan, waa inuu sakada ku waajibta beertaa u soo go’day bixiyaa, intay gaadhaba deenka lagu leeyahay, waayo sakadu halkan waxay ku waajibtaa oo ay ku xiran tahay beerta, laguna leeyahay, oo laguma leh, kumana xirna qofka, oo way kaga duwan yihiin beeraha iyo xoolaha arrintan dahabka, qalinka iyo lacagaha.

                                                                                                      Wuxuu qofka beerta u soo go’day ka gudi karaa deen isla beertaa, haddii deenkaa ay beerta la xiriirto, kuna tacalluqdo, sida isagoo u soo amaahday ama iibsaday beerta miro abuur ah, qalab, makiinado, iwm.

                                                                                                      Kolkay arrintu sidan tahay, wuxuu qofka ka gudi beerta deenka uu u soo galay, inta u hartayna sako ka bixin.

                                                                                                      Arrinta waa ra’yiga culumada qaarkood waana ra’yi wanaagsan, naxariista iyo wanaagga Islaamka uu ku caan yahay ka tarjumi.

                                                                                                      Arrinka seddexaad: sako laguma leh nin beer cid la wadaaga, oo ayan qaybta u yeeshay gaareyn nasaab. Haddii ay – tusaale ahaan – beer timir ah, ama canab ama seytuun, ama sisin, ama beer nooc kale ah, sida galley iwm – mirahaa ay sakadu ku waajibto – ay ka dhaxeyso dhowr qof, kolkay beerta u soo go’dayna qaybsaday – qofba intiisii qaatay, wuxuu qof waliba eegi qaybta uu helay, hadday gaari qaybtiisa nasaab – shan wisiq – sako ayuu ka bixin, qofkii in ka yar nasaab ay ku soo hagaagtana sako kuma waajibto, oo laguma leh… Waxaynu horay u soo sheegnay in nasaabka beerahu ama inta hadday gaaraan ay sakadu ku waajibi tahay shan wisiq, waxaynuna niri wisiqii waa lixdan koombo qaadi afar illaa iyo afar iyo bar, mug sacabbo qof calaacalo meel dhexaad ah leh, ama qofkii miisaan heysta koomba qaadi kadha laba kiilo iyo bar shanii wisiq haddaba waa seddex boqol oo koombo, ama 750 kiilo garaam.

                                                                                                       

                                                                                                      SILCADAHA IIBKA U BANDHIGAN:

                                                                                                      Silcadaha ama badeecadda beecshurada loogu tala galay sako ayaa ku waajibta, tixraac qowlka rasuulka (SCW):

                                                                                                      Waxaa soo wariyey al-Bayhaqi, iyo Daara-Qudni, waxaana saxay al-Xaakim.

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye: “Geela sakada ku waajibta ayaa laga bixin sidoo kale lo’da iyo dharka.”

                                                                                                      Qowlka – iyo dharka – waxaa laga daliilsaday in waxii la mid ah oo ah wax kastoo iib u bandhigan beec shurana ah inay sakada ku waajibto, geela iyo lo’dana hadday iib u bandhigan yihiin, xoolo ahaan looma sakeynayo, balse waxaa sako looga bixin silcad iyo badeecad ahaan.

                                                                                                      Waxaana sidoo kale daliil u ah in silcidaha iyo badeecadaha iibka u bandhigan sakadu ay ku waajibto xadiiskan Abii Daa’uud:

                                                                                                      Macnaha xadiiskana waxaa weeye: “Wuxuu na fari jiray rasuulkii Ilaahay (SCW) inaynu sako ka bixinno silcidaha – badeecadaha – iibka u yaal.” Silcidaha – badeecadaha – iibka u bandhigan sako ku waajibimeyso in seddex sharuud la helo mooyee:

                                                                                                      1. Lahaansho dhan:

                                                                                                      Oo ah inuu qofka leeyahay, milkigiisana ay ku jidho silciddaa -badeecaddaa – oo ayan deyn uusan xasilin karin iyo wax la mid ah kaga maqneyn.

                                                                                                      1. Inay sannad ka soo wareegtay lahaanshadaa.
                                                                                                      2. In ganacsi loola jeedo.

                                                                                                      Hadduu shardi is dhimo sako kuma waajibeyso badeecadda ama silciddaa iibka u bandhigan.

                                                                                                      Habka sakada looga bixin waxaa weeye in la eego marka hore badeecaddaa ma mid socotaa mise waa mid kayd ah. Hadday tahay mid socota ee ninka leh soo gali kana bixi, kolkuu gadaba iyadoo kale iib u keensan si uu u sii iibiyo, badeecadduna ayan muddo fadhineyn, balse uu iibin, deetana soo iibsan, si uu u iibiyo, sida dukaammada cuntada, dharka, qalabka dhismaha, qalabka cuntada iwm dadka leh carwooyinka iyo dukaammada noocaa ah, waxaa ku waajib ah inuu qiimeeyo hantida dukaankiisa taal sannadkii mar – masalan Ramadaan – bil Soon kasta. Hantida dukaanka taal qiimo ahaan intay gaari iyo lacag caddaan ah waxa u heysto ayuu isku dari, hadday gaari nasaab oo ah toddobaatan garaam oo dahab ah lacag goyn karta ama afar boqol iyo lixdan garaam oo qalin ah lacag goyn karta wuxuu ka bixin sako dhan boqolkiiba laba iyo bar dhammaan hantida dukaanka taal iyo lacag caddaan wuxuu hayo…

                                                                                                      Haddayse badeecaddu tahay mid gaar ah ee uu ganacsadahu iibin oo keliya kolkay qiimo wanaagsan u gaadho, ee uu sicirkeeda kordho xitaa hadday sannado la jidho uusan iibineyn inuu qiimo wanaagsan ku helo mooyee, isaga oo aan ugula jeedin arrintaa cadaadinta iyo cunaqabateynta dadweynaha iyo ganacsi dulmi fal ah ayanna aheynna waxaa u kaydin raashin ama qalab dhismo loo baahan yahay si uu dadka qaali ugu iibiyo kolkay waayaan waayo arrinta waa gef iyo dulmi laga galayo dadweynaha qofkeedana uu aakhiro ka shallaayi kolkuu arko intaa malyan oo qof ee xasaanaadkiisa qaybsan, ama dunuubtoodii qaar isaga loo saarin, dulmiga uu ka galay awgeed, halka ganacsadaha aaminka ah, run sheegga, badeecaddiisa faa’iido yar ee go’an saaran, Ilaahna ka baqa uu la saf noqon maalinta qiyaamaha anbiyada, addoommada wanaagsan iyo shuhadada.

                                                                                                      Sidaa awgeed badeecadda gaarka ah ee sidaa aan loola jeedin, laguna tala galay in la iibiyo hadday qiimo wanaagsan gaaraan ganacsadahuna uusan iibineyn xitaa hadday sannad iyo ka badan ka soo wareegto, inuu sicir wacan ku helo mooyee, sida ka mushtarka dhulalka, guryaha, xoolaha ee fardo, geel, lo’ iyo ari leh, qalabka guryaha iyo xafiisyada iwm ee uusan ganacsadahu ka shaqeyn, balse ay tahay mid u xareysan ee kayd u ah, si uu u iibiyo kolkuu qiimo wanaagsan ku helo, sakada badecadda noocan oo kale ah sida ay culumada qaar qabaan aragtidooda ayna la wanaagsanaatay, yusriga iyo fududaanteeda awgeed iyo sida ay naxariista ugu jidho, waayo waxay dhigi inuu qofka sako ka bixiyo ganacsiga noocan oo kale ah qofka leh kolkuu iibiyo, hal sano oo keliya buuna ka bixin, xitaa haday dhowr sano ay la jidhay badeecaddaa, ganacsina u bandhigneyd, taana waa hadday nasaab gaadho – 70 garaam oo dahab ah ama 460 garaam oo qalin ah lacag goyn karta ama ka badan. Wanaagga iyo rifqiga arrintaa ku jirana waxaa weeye waxaa dhici kara qof muslim ah inuu lacag u heystay guri ka bixiyo, si uu uga faa’ido, haddii qiimaha dhulka ama guryaha kor u kacaan, waxaa soo wareegi sannad isagoo aan iibin, markaa buu wuxuu dareemi dhib iyo culeys haddii sako laga dooni waayo wax lacag ah ma heysto dhaafsiisan wuxuu quudan lahaa, markaa buu dhib iyo culeys dareemi, saa wuxuu sako kaga bixiyo ma heystee badeecaddaa inuu faa’iido ka helo uu doonayey.

                                                                                                      Marka waxay wanaagga ku jidhaa in fursad la siiyo illaa uu ka iibiyo silcaddaa ama badeecaddaa, xitaa hadday dhowr sano ku qaadato, hadduuse iibiyo isla markaa buu sako ka bixin muddo dhan sannad oo keliya, waayo haddaynu niraahno sako ka bixii sannadahii oo dhan, waxaa dhici kara inuu ribixii u helii lahaa iyo ka badanba ay sakadu la tagto, waxii waxeelleyn qofkana islaamku ma qirayo, oo ka mid ah islaamka.

                                                                                                      Waana inaynu ogaannaa inayan jirin arrin Kitaabka ama Sunnada ku soo aroortay ee mas’aladan si gaar ah uga hadli, ama laysku raacsan yahay ee mowqaf keliya laga qaatay.

                                                                                                      Hadduuse qofka muslimka ahi awoodo inuu sannad kasta sako ka bixiyo, waa sida wanaagsan, kheyrkuna ku jiro, qofkana darajo adduun iyo mid aakhiro ku heli, iyo Ilaahay subxaanahu watacaalaa raallinnamadiisa, sakada uu qofka iski u gartana iyadoo ayan ku waajibin cirib wanaagsan ayey u yeelan qofka adduun iyo aakhiraba, qayb ka mid ah xadiiskiina waa tuu ahaa:

                                                                                                      Oo macnaheedu yahay: “Inay cidda leh ay iyaga doonaan sidaa mooyee.”

                                                                                                      Qofkuna hadduu badeecadda ama silciddaa qiimaha wanaagsan uu ku doonayey durbaba uu iibiyo, isla markaa buu sako ka bixin oo lama dhowrayo sannad. Sakada ku waajibtana waa boqolkiiba laba iyo bar, sida sakada dahabka, qalinka iyo lacagta.

                                                                                                      Tusaale ahaan qof baa wuxuu ku iibiyey guri lacag dhan Shilin Soomaali 8,000,000 (siddeed milyan) wuxuu ka bixin sako ahaan lacag dhan Sh. So. 200,000 hadduu gurigaa ku iibiyo bil gudaheed, ama ay iibintiisu ku qaadato shan sannadood.

                                                                                                       

                                                                                                      Deymanka :

                                                                                                      Deyn waa waxa qofka lagu leeyahay lacag ama badeecad ah iwm muddo go’anna loogu qabtay soo celinta iyo gudidda deenkaa amaba aan loogu qaban. Siduuna qofka muslimka ah deymesane u noqon karo buu deyn u yeelan karaa.

                                                                                                      Sidaa awgeed qofka deynta leh kolkuu sannadka dhammaado, sida bil Soon kasta- ayuu wuxuu eegi wuxuu badeecad heysto iyo lacag caddaan ah, iyo deymaha uu dadka ku leeyahay, hadday yihiin deyman ay iska gudi karaan dadkaa uu ku leeyahay, iyaguna ay qirsan yihiin, wuu ku tirin hantida uu heysto sakana dhammaantood ka wada bixin,- badeecadda, lacagta caddanka ah ee u heysto iyo deymahaa uu dadka ku leeyahay awoodda inay iska bixiyaan, qirsanna. Hadduuse deymahiisa uusan rajo ka qabin inuu helaa, ama mugdi badan uu kaga jiro xasilintiisa, sida inuu qofka uu ku leeyahay uu yahay sabool aan iska bixin karin, wax dhaqaale ahna aan laheyn, ama cidda uu ku leeyahay deynka ayan qirsaneyn, balse ay inkirsan yihiin ama ay ka sagasaagayaan bixinta deynta lagu leeyahay. Markay arrintu sidan oo kale tahay qofkaa wuxuu deynkaa mugdiga ku jiro uu sako ka bixin kolkuu qofkuu ku lahaa ka helo, wuxuuna bixin sako muddo sannad ah, xitaa haddii dhowr sano deynkaa la qabay, waxayna arrintaa kala mid tahay ganacsiga iibka wanaagsan u xayiran.

                                                                                                      Qofkase deymeysanaha ah kolkuu sannad dhammaado ayuu wuxuu eegi waxa lacag, dahab, qalin iyo badeecad gacantiisa ku jira ee isagu leeyahay, kaddib wuxuu tirin deymanka lagu leeyahay, iyadaa ayuuna bixin ugu horreyntii, kaddibna wuxuu eegi hantida u hartay intay la eg tahay, hadday sako ku waajibto macnaha nasaab ay gaari ama ka badan, sako ayuu ka bixin, haddayan nasaab gaareense, sako laguma leh. Tusaale ahaan qof muslim ah ayaa wuxuu heystaa, leeyahayna afar boqol oo kun oo shilin, xoolna – sannad – ka soo wareegay, waxaase lagu leeyahay deyn dhan afar boqol oo kun ama ka badan, qofkaa sako laguma leh…

                                                                                                      Hadduuse heysto leeyahayna lacag dhan seddex boqol iyo soddon kun, laguse leeyahay deyn dhan shan iyo toban kun, wuxuu ka jari deynkaa lacagta uu heysto, oo waxaa u hari seddex boqol iyo shan toban kun, sakana ka bixin, shan iyo tobanka kunse sako kama uu bixinayo, waayo cid kale baa leh oo isagu ma leh, cidda leh baana sako ka bixin kolkay gaadho lacagtaa ama ka horba.

                                                                                                      Taana waa hadday nasaab gaaraan lacagtaa deynka kaga maqnaa iyo tuu heysto.

                                                                                                      Horayna waxaynu u soo xusnay in lacagtu hadday gaadho qiimaha ay joogaan toddobaatan garaam oo dahab sakadu markaa ku waajibi, haddayse gaareyn qiimo taddobaatan garaam oo dahab ah, ama afar boqol iyo lixdan garaam oo qalin ah sako ma leh in cidda leh ay iyagu iskood u gartaan inay sako ka bixiyaan hantidooda mooyee, inkastoo ayan nasaab gaareyn, arrintaa oo ah arrin aad u wanaagsan, qofkiisana uu abaal iyo deeq Allaah ku heli…

                                                                                                       

                                                                                                      Fiirooyin gaar ah:

                                                                                                      Arrinka koowaad: Mas’aladda sakada deymaha khilaaf dheer baa ka jira madaahibta dhexdooda waxaynu arrintan ka qaadannay mad-habka Maalik waayo wuxuu arrimahan daliil uga dhigtay camalkii Cusmaan bin Caffaan Ilaahay ha ka raalli noqdee, iyo camalkii Cumar bin CabdulCasiis – Ilaahay ha u naxariistee, ku dayashada madaxdii hanuunsaneyd ee Islaamka ayaana ka kheyr badan inaynu qowl ra’yi ah qaadanno.

                                                                                                      Arrinka labaad: Haddii uu qofka muslimka ahi deyn ku leeyahay ruux sabool ah, sako ahaan intuu u niyeysto kama cafin karo, waayo faqiirkaa wuu liitaa mana iska bixin karo deynkaa, sidaa awgeed ruuxa deynta leh lacagtaa ma aha lacag uu heysto ee gacantiisa ku jidha, balse waa mid ka maqan, mugdi badan uu ku jiro helitaankeeda, waxaynu horay u soo sheegnay in sharuudda sako bixinta ay ka mid tahay milkasho taam ah, qofna sako kama bixin karo hanti uusan heysan, inuu helina ka war qabin, sidaa daraaddeed deynkaa oo kale sako kama bixinayo tan iyo intuu ka heli deymeysanaha, xitaa hadday dhowr sano ku maqnaato, kolkuu ka helana sannad keliya sako dhan buu ka bixin, taana waa hadday nasaab qiimaha deynkaa ay gaari.

                                                                                                       

                                                                                                       

                                                                                                      MAALKA IYO DAKHLIGA DADKA SOO GALA.

                                                                                                      Waxaana loola jeeda hantidaa qofka Muslimka ka soo gala dhaxal, hibo, deeq, shaqo, kireyn gaadiid, kireyn guri ama dukaan, ama dhul, mishahaar iwm.

                                                                                                      Miyaa sako laga dooni hantidaa? Ma xool – sannad – inuu ka soo wareegaa la dooni? Mise xool iyo muddo gaar ku ah ee sako laga bixin ayey leeyihiin?

                                                                                                      Jawaabtuna waxaa weeye:

                                                                                                      Maadaama maalkaa qofka soo galay dahab, qalin, ama lacag tahay sakaa ku waajibta, waayo sakadu waxay ku waajibtaa dahabka, qalinka, lacagta waxa iibka u bandhigan, xoolaha, iyo miraha beeraha iwm.

                                                                                                      Sidaa awgeed qofkay lacag soo gasho, ka soo gasho dhaxal, deeq, kiro, shaqo uu hayo, waa inuu sako ka bixiyaa kolkuu sannad dhammaadaba – sida bil Soon kasta – tusaale ahaan- ama qofkaa hadday lacag kale meel u taal, sannadna ka soo wareegay, wuxuu isugeyn lacagtaa sannadka ka soo wareegay iyo tan shaqada iyo waxa la midka ka soo gashay, sakana ka bixin hadday nasaab gaaraan.

                                                                                                      Qofka Muslimka ahina hadduu maal dhaxal, deeq, shaqo, ama kiro guri, gaadiid ama dhul iwm ay ka soo gasho wuxuu ka biili naftiisa, ehelkiisa, saddaqana kala bixi, kolkuu sannad soo wareegana, ayna u soo haraan hanti nasaab gaari, sako ayuu ka bixin, haddayse jiraan maal kale uu horay u heystay sannadna ay ka soo wareegtay, maalkan dambena uu soo galo wuu isugeyn sakana ka bixin, lamana sugayo inay lacagta dambe xool – sannad uu ka soo wareego, sida uu Abuu Bakar – Ilaahay ha ka raalli noqdee – yeeli jiray tusaale ahaan qof baa waxuu heystaa lacag dhan 315,000 oo Shilin, sannadna ay ka soo wareegtay heysashadiisa, miishaarna soo qaatay ama kiro, deeq iwm dhan 35,000 oo Shilin, wadartooda waa 350,000 oo Shilin, markaa 350,000 oo Shilin buu wuxuu ka bixin sako dhan baqolkiiba laba iyo bar, macnaha sako ahaan wuxuu uga bixin lacag dhan 8,750 oo Shilin Soomaali ah.

                                                                                                      Haddii ay qofka Muslimka ah – tusaale ahaan – bishii soo gasho mishaar ama kiro ama deeq dhan 5,000 oo Shilin, ama Doollar ama Riyaal, ama ka badan ama ka yar, kolkuu sannad dhammaado tusaale ahaan – bil Soon kasta – ayuu wuxuu eegi lacagta uu heysto iyo intay dhan tahay hadday nasaab gaari – qiimo goyn karta toddobaatan garaam oo dahab ah, ama 460 garaam oo qalin ah – sako ayuu ka bixin dhan boqolkiiba laba iyo bar, haddayanse nasaab gaareyn sako laguma leh. Waana inay dadka ogaadaan inay jiraan culumo tiri nasaabka dahabka waa 85 garaam, qalinkana 595 garaam; taqdiirtaa laysku khilaafayna sababteeda waxaa weeye kala duwanaanta miisaanka la adeegsaday, ama kala roonaanta miraha sareenta ee qaddarinta loo adeegsaday. Hayeeshee taynu doorrannay baa shaki bax ah, saboolkana udoor roon.

                                                                                                       

                                                                                                      SAKADA LACAGTA:

                                                                                                      Waxaynu ula jeednaa lacagaha kala duwan sida Doollaarka, Faranka, Riyaalka, Dirhamka, Geniga, Shilin Soomaaliga iwm ee hadda la isticmaalo halkii Diinaarkii dahabka ahaa iyo Dirhamkii qalinka ahaa ee wax lagu kala iibsan jiray waqtigii rasuulka (SCW).

                                                                                                      Maadaama ayna arkaan jamhuurta fuqahada in dahabka iyo qalinka laysu geeyo, ee dahabka qalinka loo geeyo, qalinkana dahabka loo geeyo, si loo eego inay nasaab gaari haddii laysku daro iyo in kale, hadday nasaab gaarina mid inta laga soo qaado – kolka laysu geeyo kaddib – sako laga bixiyo, tusaale ahaan qof baa leh 60 garaam oo dahab ah, iyo qalin udhigma, laqiima ahna 10 garaam oo dahab ah, marka qofkaa wuxuu ka soo wada qaadi 70 garaam oo dahab ah… kaddibna ogaan qiimaha lacageed ee 70 garaam. Haddii la yiraahdc qiimahooda waa 315,000 oo Shilin ka bixin sako dhan Sh.So. 7,875 (boqolkiiba laba iyo bar). Wax diidayana ma jiraan inuu qofka lacagta uu heysto dahab ku qiimeeyo ama qalin, kaddibna sako ka bixiyo hadday nasaab gaari, hadduu nasaabka dahabka yahay toddobaatan garaam sidaynu horay u soo sheegnay, qofuna uu heysto hanti qiimo ahaan dhan toddobaatanka garaam ama ka badan wuxuu ka bixin sakada laga dooni oo kale kaa dahabka nasaab gaari heysta ama ka badan, waana sidoo kale qalinka, nasaabka qalinka waa 460 garaam, qofkii heysta 460 garaam oo qalin ah iyo ka badan ama lacag goyn kadha sakada ku waajibta ayuu isagana ka bixin oo ah (boqolkiiba laba iyo bar).

                                                                                                      Iyadoo aynu ogsoonnahay in qofka dahabka heysta ama qalinka ay yihiin wuxuu sako ahaan u bixinayo hadba lacagta dalkaa laga isticmaalo, oo dahab ama qalin ma bixinayo – sida qaalibka ah, iyadoo wax diidi ayan jirin hadduu dooni inuu isla ceyntooda sako ahaan u bixiyo.

                                                                                                      Sidaa awgeed qofkii muslim ah ee heysta lacag-sannad uu ka soo wareegay – doonayana inuu ogaado lacagta uu heysto inay sako ku waajibto, iyo in kale, wuxuu u tegi dahablaha, weydiinna qiimaha toddobaatan garaam oo dahab saafi ah, ama afar boqol iyo lixdan garaam oo qalin ah, kolkuu u sheego dahablaha qiimahooda ayuu wuxuu qofkaa eegi in lacagta uu heysto ay dhan tahay intuu dahablahu sheegay iyo in kale, hadday dhan tahay waa inuu sako ka bixiyaa dhan boqolkiiba laba iyo bar, hadday ka yar tahayse sako ma leh, inuu qofka isagu iski u garto mooyee.

                                                                                                      Waxaana la dooni inay dadka ogaadaan in nasaabka lacagaha waraaqaha ah ay sannad waliba is beddeli karaan, waayo sicirka dahabka ayey la socdaan. Waana inay dadku arrintaa fiiro gaar u yeeshaan, gaar ahaan culumada, oo ayan cuskan, tixraacinna qiimo hore, sida in la yiraahdo nasaabka lacagta waa 200 oo Shilin Soomaali ah, taana waa khalad, waayo hadday qiimaha 70 garaam oo dahab aheyd 200 Shilin, 200 sano ka hore, isla heerkii maanta ma taagna, Ilaah baana xog-ogaal ah.

                                                                                                       

                                                                                                      CUTUBKA LIXAAD: AYAA LA SIIN SAKADA?

                                                                                                      Ehlu sakada waa qolooyinka sakada mudan ee la siin, Ilaahayna isaga ayaa naf ahaantiisa ku biyaamiyey oo magaacaabay dadkaa, wuxuu yiri sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Wuxuu Ilaahay magacaabay siddeed qolo:

                                                                                                      Qolada 1aad: fuqarada, waana kuwa saboolka ah ee aan dhaqaale heysan, dakhlina laheyn marka hadduusan qofka heysan wuxuu ku biilo naftiisa iyo ehelkiisa waa faqiir sakada mudan.

                                                                                                      Qolada 2aad: masaakiinta, waana kuwa dakhli iyo dhaqaale aan ku filneyn leh marka waxaa loo dhammeystiri kuwaa in baahidooda oodda, hadduusanse qofka heysan wax lacag ha yeehee leeyahay il dhaqaale sida shaqo ama mishaar ama daneysi in ku filan oo dakhli ah soo gelin markaa lama siinayo oo ma mudna.

                                                                                                      Tixraac qowlka rasuulkii Ilaahay (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Qayb kuma leh cid dhaqaale ku filan leh ama qof xooggan oo shaqeysta.”

                                                                                                      Qolada 3aad: Qolooyinka u xilsaaran ururinta sakada, waana kuwa uu u xilsaaray imaamka muslimiinta inay hantileyda ka soo ururshaan oo ay siiyaan qolooyinka mudan ama dhowrista sakadaba iwm marka waxaa sakada laga siin qaddar la eg hadba inta howshoodu tahay, xitaa hadday maalqabeen yihiin.

                                                                                                      Qolada 4aad: kuwa qalbigooda la abaabin, imaankoodana kor loo soo qaadi, sida cid sha’ni iyo makaanad weyn ku leh bulshada, hayeeshee aan iimaan xoog leh lahayn, sakada ayaa wax laga siin si iimaankooda u xoogoobo markaa bay waxay noqon qolo diinka Ilaahay dadka ugu yeera, iyo tusaale lagu daydo. Hadduuse qofka yahay mid Islaamkiisu daciif yahay, hayeeshe uusan ka mid aheyn qoladaa aynu soo sheegnay, balse uu ka mid yahay dadweynahaa, miyaa la siin sako si iimaankiisa u xoogooba?

                                                                                                      Waxay culumadu qaar arkaan, qabaanna in la siinayo waayo maslaxadda diinta ayaa ka weyn tan oogada wakaa faqiirka sakada wax laga siin si loo haqabtiro baahida jirkiisa, sidaa awgeed haqabtirka baahida qalbigiisu u qabo iimaan ayaa weyn waxtar badanna. Culumada qaarna waxay qabaan inaanan la siineyn uusanna sakada mudneyn, waayo danta ka ratibmi xoojinta iimaankiisa waa dan gaar ah, qof keliya ku kooban.

                                                                                                      Qolada 5aad : kuwa la qoor furi, waxaana soo geli iibsashada iyo madax furka muslimiinta addoomo ahaan loo heysto iyo xureyntooda – iyadoo sakada laga bixin iyo kaalmo u fidinta mukaatabiinta is qoor furi iyo lacag ku furashada maxaabiista Muslimiinta ay cadowga Islaamka dagaal ku qabsadeen.

                                                                                                      Qolada 6aad: deymeysanayaasha, haddayan heysan waxay deynta isaga gudaan, kuwaa iyaga ah waxaa sakada laga siin qaddar dhan ee ka gudi kadha deynta lagu leeyahay ama ha yaraato deyntaa ama ha badnaatee, xitaa hadday isaga filan yihiin xagga quudka – biilka – tusaale ahaan, hadduu jiro qof leh il dhaqaale ay ka soo galaan biil ugu filan quudinta naftiisa iyo reerkiisa, hayeeshee lagu leeyahay deen uusan awoodin inuu iska gudaa, waxaa laga siin sakada wuxuu deynkaa isaga gudo mana bannaana inuu qof uu ka rido kana daayo deyn uu qof ku leeyahay, sako ahaanna u niyoodo, waayo waa hanti aan gacantiisa ku jirin.

                                                                                                      Waxaana la dooni qofkaa deenkaa laga bixin, inuu yahay deenka uu qabo miduu ujeeddo iyo hadaf sharciga waafaqsan uu u galay, sida deyn uu naftiisa iyo ehelkiisa ka biilay, ama dad colaadi dhex taal uu ku heshiisiiyey iwm.

                                                                                                      Culumaduna way isku khilaafeen hadduu deymeysanahu yahay wiil la dhalay ama waalid, miyey sakadu ku baxdaa si uu isaga gudo deynka lagu leeyahay?

                                                                                                      Jawaabta toosanna waxaa weeye inay bannaan tahay. Wayna u bannaan tahay qofka sakada bixin inuu aado qofka xaqa leh uuna siiyo xaqiisa – deymeysanaha oo aan ka warqabin – taana waa hadduu qofka sakada bixin ogsoon yahay inuusan deymeysanahaa iska gudi kareyn deynkaa.

                                                                                                      Qolada 7aad: inaad kor ka yeelidda magaca Ilaahay sakada u bixiso oo ah halganka iyo jihaadka loogu jiro Ilaahay darti iyo inuu diinkiisu kor ahaado, sidaa awgeed waxay sakadu ku baxdaa oo la siin mujaahadiinta u dagaalamaya Ilaahay darti, sidoo kale waxaa maalka sakada laga iibin qalabka dagaalka ay adeegsanayaan mujaahidiinta u halgama siday kor u ahaan laheyd kalmadda Ilaahay, kitaabkiisana wax loogu xukumi lahaa iyo sunnada rasuulkiisii (SCW) garsoorna looga dhigan lahaa. Waxaana ka mid jidka iyo sabiilka Ilaahay barashada aqoonta waxtarka leh ee waafaqsan sharciga Ilaahay, sidaa awgeed baa waxaa la siin qofka cilmi doonka ah sako ahaan qarash u suurageliya raacashada cilimiga iyo waxbarashada, sida iibsashada kutubta iyo qeyrkood, taana waa hadduusan heysan dhaqaale arrintaa u suura geliya ee uu sabool yahay. Sidoo kale waxaa sakada la siin daaciga dadka diinta ugu yeera, hadduusan dakhli laheyn, si uu ugu faro marnaado fidinta diinta nolosheenna ah.

                                                                                                      Qolada 8aad: jid-hayaha oo ah qofka socdaalka ahi ee waxii uu ku safri lahaa ay ka go’een, waxaa la siin saka ahaan dhaqaale – qarash – dalkiisii gaarsiiya, waase inuu safarkiisu yahay safar bannaan, ee aan macsi la xiriirin, Allana iyo rasuulkiisa uusan ku khilaafeyn, yahay safar sharciga Ilaahay waafaqsan.

                                                                                                      Intaynu soo sheegnay weeyaan qolooyinka sakada mudan Ilaahay kitaabkiisa ku xusay, inoo sheegayna inay fariido tahay iyo xil uu ina saaray, innaguna waajib yeelay, cilmi iyo xigmadna ku fadhida, Ilaahayna waa Caliim – aqoon u saaxiib ahaaday – Xakiim – wuxuu amraa ay xigmad ballaaran salka ku heyso. Mana ay bannaana in waxaan aheyn intaynu soo xusnay sakada lagu bixiyo, sida dhismaha masaajidda iyo hagaajinta waddooyinka, waayo Ilaahay subxaanahu watacaalaa waa u tilmaamay xusayna qolooyinka mudan, isagoo iyaga keliya ku koobay. Koobidda noocaa ahna waxay muujin inayan cidaan qolooyinkaa la magaacabay aheyn ayan mudneyn in sakada la siiyaa.

                                                                                                      Haddaynu dhab u eegno oo aynu ka fakarno jihooyinka aynu niri sakada way ku baxdaa, waxaynu arki inay labo qaybood yihiin.

                                                                                                      Qayb sakada u baahan, iyo qayb ay iyagu muslimiintu u baahan yihiin, arrintan waxay inoo muujin xigmadda weyn ee ku dheehan sakadaa Ilaahay innagu waajib yeelay iyo in ujeeddada ka dambeysaa ay tahay dhismo bulsho dheella tiran, is heysata, isku duuban, bulsho dan wadaag ah, dareen qura wadaaga, gacaltooyo iyo maxabbad ay ka dhaxeyso iskaashi iyo kaalmo isu fidin. Islaamkuna kama daryeel la’aan oo ma xadeyn wax soo saarka qofka fardiga ah iyo lahaanshada gaar ahaaneed isla markaana hoggaanka uma sii deyn dadka cudurka mudulnimada iyo laxa jaclada qaba, oo ma siin xurriyadda inay naftooda u hoggaansamaan iyo hawadooda baadilka ah.

                                                                                                      Islaamkuna waa hanuunshaha, hagaagshaha ku hoggaamin ummadaha kheyrka Ilaah, una hibeyn barwaaqo iyo baraare, mahaddana Ilaah baa leh barbaariyey cid iyo wax kastoo uunka jira…

                                                                                                       

                                                                                                      Cutubka Siddeedaad: Sakaatul Fidriga

                                                                                                      Sakaatul Fidriga waa fariido uu farad yeelay rasuulkii Ilaahay (SCW), kolkuu Ramadaanka dhammaadana la bixiyo, waana mahdin Ilaahay looga xamdi noqi galladdaa waafijinta ah ee uu qofkaa muslimka ahi waafajiyey soonka, ka qayb galka salaadda taraawiixda iyo qiyaamkaa barakeysan.

                                                                                                      Sakaatul Fidrigu waa camalka uu qofka ku khatimayo bisha Soon, isagoo Ilaah ka rajeyn deeqdeeda iyo abaalkeeda, waana sadaqo uu ku taageeri walaalki muslimka ee saboolka ah, si uu ugu deeqtoomo inuu cid wax weydiisto maalinta iidda, ayaantaa farxadda muslimiinta ahna si wanaagsan uu u iido.

                                                                                                      Wuxuu Ilaah ku farad yeelay Sakaatul Fidriga qof kastoo muslim ah, lab, dheddig, saqiir, kabiir.

                                                                                                      Waxayna ku waajibtaa qofka muslimka ah iyo inta uu mas’uulka ka yahay quudintooda ee xaas, caruur iyo boy leh – adeegayaal – waxaana inoo caddeeyey qaddarkeeda rasuulkii Ilaahay (SCW) sida ku soo aroodhay xadiiska Ibnu Cumar – Ilaahay isaga iyo aabbahiba ha ka wada raalli noqdee:

                                                                                                      Qaddarka Sakaatul Fidriga waa koombo qaadi afar iyo bar mugga sacabbo ruux calaacalo meel dhexaad ah leh, ama laba kiilo iyo bar. Waxaana sako ahaan loo bixin quudka qaalib ahaan laga quuto dalkaa, sida bariiska, galleyda, massagada, timirta, sareenka iwm.

                                                                                                      Qofkana waxaa u kheyr badan, u wanaagsanna inuu quudka kiisa wanaagsan ee nafciga badan leh faqiirka u dooro.

                                                                                                      Wuxuuna yiri Abii Saciid al-Khudriyi – Ilaahay ha ka raalli noqdee:

                                                                                                      Macnaha xadiiskuna waxaa weeye: “Waxaynu u bixin jirnay Sakaatul Fidri ahaan, xilligii rasuulka (SCW) saac – koombo labo kiilo iyo bar qaad ah – cunto ah, cuntadayadana waxay aheyd sareen, zabiib, caano fadhi ahoo la qallaliyey iyo timir.” Waxaa soo wariyey al-Bukhaari.

                                                                                                      Sidaa awgeed lacag looma bixin karo Sakaatul Fidriga, ama gogol, ama dhar iwm haddii ayse suuroobi weydo inuu qofkaa quud la quuto uu bixiyo, aad u adkaato, daruurad iyo ka fursan waa wuxuu u bixin karaa lacag, halkii cuntada, si ayan u joogsin fariidadaa…

                                                                                                      Waqtiga ugu wanaagsan in la bixiyo Sakaatul Fidrigana waa inta u dhaxeysa salaadda Subax iyo salaadda Ciidda wayna bannaan tahay inuu qofka bixiyo maalin ama laba maalmood ka hor dharaarta Ciidda.

                                                                                                      Waxayna waajibtaa Sakaatul Fidriga habeenka ay ciiddu soo geli, salaadda Ciidda dabadeed qofkii bixiya waa u sadaqo. Tixraac xadiiskan Sunanta ku yaal:

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Wuxuu nebigu -NNDHA- u waajib yeelay Sakaatul Fidriga inay ka daahiriso qofkii soomanaa waxii laqwi ka dhacay iyo haasaaw iyo in la quudiyo masaakiinta, qofkii baxsha salaadda ciidda ka hor waa u sako, qofkii salaadda ciidda kaddib baxshaana waa u sadaqo sadaqaadka ka mid ah.” Waxaa soo wariyey Abuu Daawuud iyo Ibnu Maajah.

                                                                                                      Waxaana xaaraan ah in dib looga dhigo Sakaatul Fidriga maalinta Ciidda inay daruuf iyo dan kuu geyso mooyee. Tixraac qowlka rasuulka (SCW):

                                                                                                      Macnaha xadiiska waxaa weeye: “Ka deeqtoonsiiya maanta -masaakiinta ayaa loola jeeda iyo fuqarada muslimka ah – inay cid wax weydiistaan.”

                                                                                                      Sidaynu horay u soo xusnayna way bannaan tahay inuu qofka Sakaatul Fidriga bixiyaa maalin, labo, iyo seddex cisho ka hor. Tixraac xadiiskan Maalik:

                                                                                                      “Waxaa Naafic laga soo xigtay in Ibnu Cumar – Ilaahay ha ka wada raalli noqdee isaga iyo aabbahiba: “Uu u diri jiray Sakaatul Fidriga qofka laysugu ururin labo ama seddex cisho ka hor.”

                                                                                                       

                                                                                                      YAA LA SIIN SAKAATUL FIDRIGA?

                                                                                                      Waxaa leh Sakaatui Fidriga oo la siin fuqurada iyo masaakiinta, tixraac xadiiska:-

                                                                                                      Ha yeeshee waxaan u soo jeedin lahaa qof kastoo dooni inuu diinka iyo kalmadda Ilaahay ee kor ahaato in sakada iyo Sakaatul Fidrigaba degmo kasto ay isugu ururiyaan kooda ugu diin dhowrid badan, aqoon iyo camal fal ahaanba, si uu isaguna ugu sii gudbiyo qolooyinka mudan ee diinta Ilaahay ku wanaagsan si Islaamka laga tagay loogu soo noqdo, dadkana diinta loogu sheego, naar iyo naclad Eebbe looga badbaadiyo.

                                                                                                      Waana in laga dhowro sakada iyo Sakaatul Fidriga cid kastoo qabuuraha iyo mootida caabudda sida kuwa anbiyada iyo awliyada mootan barida, ama cidaan Ilaahay aheyn, ama sharad u galo, ama qofka sheegtay inuu ka warqabo waxaa dhici, ama kuwa sixirka dhiga, ama ku dhaqma, ama matukadayaasha ama kuwa dejiya, soo saara, sharci aan kii Ilaah aheyn iyo sunnada rasuulkiisii (SCW) ama banneeya xukun aan kii Ilaahay aheyn iyo rasuulkiisa, ama ka raalli noqdo, ama danuubta banneysta, ama Ilaahay, rasuulkiisa iyo mu’miniinta kujees jeesa, sida kuwa ku jees jeesa dumarkaa Ilaah u hoggaansamay ee oogadooda asturtay, xijaabkii Ilaahay faray qaatay, xishoodka iyo xushmadda weheshaday, diidayna inay qaadaan dhabbaha dumarka qiimaha jaban ee xishoodkii tuuray, diraca, maryaha gaaban iyo qaawanaan ku suuq wareegay, ragga isu bandhigi, naftooda iyo qeyrkood fitneyn, Rabbi iyo rasuulki caasiyey, doortay in naarta jahannamo xaabo looga dhigo iyo inay dumarka gaalada la mid noqdaan.

                                                                                                      Ama ku jeesjeesa dhallinyaradaa Ilaahay mideeya, u hoggaansan, muwaxidiinta ah, musalliinta, garka aan xiiran – maadaamuu rasuulka amray inaan la xiiran, Rabbina ina faray inaynu rasuulka raacno, gar xiiridduna ay xaaraan ka tahay qofka Muslimka ah, tixraac xadiiska:

                                                                                                      Ama dhallinyaradaa surweellada ama toobabka ay xiran yihiin aan qoobabka ka shishe marin waayo ninka Muslimka ahi waa ka xaaraan inuu dharka uu xiran yahay qoobabka ka shishe mariyo, tixraac qowlka rasuulka (SCW):

                                                                                                      Dumarkaana la faray inay dheereystaan dharkooda si ay cagahooda u qariyaan.

                                                                                                      Haddase – walaa xowla walaa quwata illaa billaah – raggii ay dheereysteen, dumarkiina ay gaabsadeen…

                                                                                                      Sidaa awgeed dadkaa ku jees jeesa ehlu diinka waa in laga dhowraa sakada iyo kuwa qabuuraha barya iyo kuwa aan soo xusnay oo dhan ee salaadda aan tukan ama mootida barya inkastoy tukadaan iwm. Sakada kuma baxdo iyo Sakaatul Fidriga waayo nasuusta Qur’aanka iyo Sunnada rasuulka gaalnimay ku xukumeen qofkii la yimaada arrimahaa, haddii looga digay, qofkuna ku madax adeegay.

                                                                                                       

                                                                                                      LABO MAS’ALADOOD:

                                                                                                      MASA LADA KOOWAAD:

                                                                                                      Way bannaan tahay in Sakaatul Fidir qof keliya leeyahay loo qaybiyo laba miskiin ama ka badanba.

                                                                                                      Sidoo kalena way bannaan tahay in dhowr Sakaatul Fidir miskiin keliya la siiyo, waana mad-habka jamhuurta.

                                                                                                      MAS’ALADA LABAAD:

                                                                                                      Way ka dhici oo lagama doonayo Sakaatul Fidriga ruuxa aan heysan in ka badan wuxuu maalintaa iidda biilan lahaa isaga iyo reerkiisa waxayna ku waajibtaa ruuxii heysta wuxuu ku biili lahaa naftiisa iyo reerkiisa maalinta iidda iyo ka badan.

                                                                                                       

                                                                                                      Gunaanadka kitaabka waxaan ugu yeerayaa walaalahay Soomaliyeed meel kasta ay joogaan, inay aad ugu dadaalaan barashada diinta, xayaatadoodana saldhig ugu dhigaan.

                                                                                                      Haddaad nolol adduun iyo mid aakhiro dooni, dagganaan, kheyr, nuur iyo naruuro leh, Ilaahay Kitaabkiisa baad ka heli.

                                                                                                      Waxaan ugu yeeri walaalahay Soomaaliyeed meel kasta ay joogaan inay goobta Islaamka dhab u galaan, oo ayan debedda ka tagnaan, xusuusinna qowlka sarreeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha guud ee aayaddana waxaa weeye: “Kuwa Eebbe rumeeyow wada gala Islaamka uu qofka kaga nabad geli xumo oo idil – sharafta iyo qiimahana uu ku helayo adduun iyo aakhiraba, si dhanna u qaata idinkoo wada fulin dhammaan awaamirta xagga Rabbigiin idiin kaga timi iyo rasuulkiisii (SCW) oo ha raad raacina sheydaanka, waayo waa idin cadow daran.”

                                                                                                      Qofkii doonayana inuu amarka iyo yaboohaa Ilaahay u hoggaansamo wuxuu ku dadaali, u dheereyn barashada sharciga Ilaahay iyo sunnada rasuulka (SCW) daahirka ah iyo dhaqan-gelintooda, qofka aan hoggaansaminna cidaan naftiisa aheyn wax yeeleyn mahayo.

                                                                                                       

                                                                                                      Wuxuu yiri sareeye Ilaahay:

                                                                                                      Macnaha guud ee aayaddana waxaa weeye: “Waxaad tiraahdaa – nebi Maxamed ayaa lala hadli – kuwa hoogay ee ba’ay, khasaaray guul darrada ku dhacday waa kuwa naftooda ku waayey iyo ehelkoodaba naarta, in cadaabtaa loo kaxeeyana la amri maalinta Qiyaamaha, taana weeyaan khasaarada weyn ee aan laga soo waaqsaneyn.”

                                                                                                       

                                                                                                      Waxaan Ilaah ka baryi inuu ina waafajiyo, ina barana cilmiga kiisa nafaca leh, iyo ku camalfakiisaba iyo inuu innaga aqbalo acmaashayada aynu isaga keliya kaga abaal dooni, nabad iyo naxariisna dushiisa ha haato nebigeennii Maxamed, ehelkiisii, asxaabtiisii, iyo cid kastoo xaqa ku raacday…