Halgankii Yoonis Maskiin

Taxanihii Suuqa Madax Bannaan
Ken Shuulan
Daabacaaddii Saddexaad, 2001

Farshaxankii Randal Lafaariyas
Waxaa Af-Soomaali u tarjumay Faysal Axmed Xasan

Daabacaaddii Waxbarashada ee Ganacsatada Yaryar ee Hawaa’ii.

Waxa uu buuggani ku guulaystay billad sharaftii Joorj Waashinton taasoo ka timid xoriyadoonka Faali Fooj, sannadkii 1990, ee Dhaqaalaha iyo Isgaarsiinta Dadwaynaha

Gabadhayda Kenli, iyo inta ay isku filka yihiin, kuwaas oo buuggan loo qoray.

Waxaana lagu daabacay in ka badan labaatan luuqadood: Ingiriiska, Dhajka, Luutiiniyaanka, Noorwiijiyaanka, Roomaaniyaanka, Ruushka, Seerbiyaanka, Korooweeshiyaanka, Maaseedooniyaanka, Isloofiiniyaanka, Jarmalka, Isbaanishka, Baaluuwiyaanka, Shiinaha, Albaaniyaanka, Laatfiiniyaanka, Hangaariyaanka, Talyaaniga, Roomaanoo, Jeeka, Jabaaniiska, iyo Boolishka.

Xuquuqda qoraalka (C) 1981 , 1987 & 1995, 2001,

Qore: Ken Shuulan, schoollak001@hawaii.rr.com, waxaana tarjumay: Faysal Axmed Xasan, hassan_faisal@hotmail.com.

Kii ugu horeeyayna waxaa la daabacay sannadkii 1988. Kiisii labaadna waxaa la daabacay sannadkii 1995. Farshaxanka iyo jaldiga buuggan waxaa alifay xuquuqda 1988, 1995 iyo 2001 u dhawrsantahay shirkadda Ganacsatada Yaryar ee Hawaa’ii. Waxaa lagu daabacay Honoluulu, Hawaa’ii, Isutagga Mareykanka.

Buuggan ama qaybaha ka tirsan dib looma daabici karo, sinama qaybihiisa looma soo saari karo, noocna ama lama dhigan karo, iyadoon oggolaasho laga helin qoraaga buugga, Ken Shuulan. Waxaa tarjumay Faysal Axmed Xasan.

Waxaa daabacay ganacsatada Yaryar ee Hawaa’ii, Dabaqa Shirkadda Hawaa’ii Kai, 6600 Waddada Kalanianaole, Guriga 212, Honoluulu, Hawaa’ii, 96825, Mareykanka, (808) 396-1724 Teleefoonka, (808) 396-1726 Faakis iimayl: sbh@lava.net, bogga: www.smallbusinesshawaii.org

ISBN 0-9623467-1-3

Waxaa daabacay Edwaad Enterprise.

Halgankii Yoonis Maskiin: Taxanihii Suuqa Madax Bannaan.

Tusmada Buugga
1 Duufaankii Waynaa
Yoonis waxa uu u ambabaxay badwaynta, markabkiisiina waxa uu ku caariyey Jasiirad uusan horay u arag.

2 Dhib Abuurayaal
Yoonis waxa uu ka jawaabayaa oohintii hawaynayda oo ay caawimaadda ku rabtay.

3 Shamacyo iyo Koodhadh
Yoonis waxa uu baranayaa mamnuucidda iftiinka qorraxda.

4 Askarta Cuntada
Haweeneey iyo caruurteedii oo sheegaya sheeko oohin leh.

5 Sheeko Kalluun Oon Caadi Ahayn
Nin kaluumaysta ah oo la qaybsanaya kalluunkiisa yar ee uu soo dabtay.

6 Marka Aqalku Uusan Ahayn Hooy
Yoonis waxa uu daawanayaa burburinta aqallada wanaagsan ee Booliqaran.

7 Labadii Carwo Ee Xayawaanka
Dayrkii mataanka ahaa ee beeshu samaysteen waxa ay Yoonis ka dhigtay mid aan aad u dabacsanayn.

8 Shaqaysanayaa Lacag
Yoonis waxa uu baadigoobayaa daabacaad aad muhiim u ah.

9 Mashiinkii Riyada
Sanduug layaab leh oo dhaliyay mushkilooyin iyo xidhitaankii warshadda.

10 Iibinta Awoodda
Marwo Ashkira waxa ay ku hanuuninaysaa Yoonis in uu ka qaybqaato Siyaasadda.

11 Hadhacaan Rayiislayaasha Kulmista ah
Yoonis waxa uu baranayaa cabsida dhabta ah ee ay keentay kororka dambiyada.

12 Dagaaladii Maktabadaha
Nin iyo naag ku dagaalamaya qiimaha buugaagta.

13 Waxba Ma’ahan
Bakhtiyanasiib xalinaya dhibaatooyinka naqshadeeyaha.

14 Danta Gaarka Ah
Yoonis waxa uu arkay dabaal dag ciyaareed oo xiisa geliyay dhamaan ciyaartooyda.

15 Adeer Samta
Yoonis waxa uu soo ogaaday micnigga cusub ee dhaqankii hore.

16 Diin iyo Bakayle Dib loo booqday
Ayeeyadii sheekadeedu aan sidaas caanka u ahayn.

17 Guddiga Dheefshiidka
Yoonis waxaa looga dhigay madaxa nafaqooyinka.

18 “Waxaad Isiisaa Waxaad Soo Dhaaftay Ama Mustaqbalkaaga!”
Tuug ayaa ka xaday Yoonis lacagtiisii waxa uuna ugu deeqay talo.

19 Dawladaha Iyo Suuqa Ganacsiga
Caanooleey ka sheekaynaya ka qayb qaadashada xulashada dawladda.

20 Xirfadda Adduunka Ugu Da’da Wayn
Shisheeye u akhrinaya Yoonis mustaqbalkiisa.

21 Soosaaridda Kabaha Dusha Ka Xiran—Buudhka
Shaqaale dawladeed oo qabtay shir isgaarsiineed soona bandhigay barnaamijka cusub ee kabaha.

22 Sacab Garaacayaasha
Qabanqaabiye ayaa waraysanaya madaxa doorashada iyo hogaamiye xisbi siyaasadeed.

23 Iyadoo Loo Eegayo Baahida
Yoonis waxa uu fiirinayaa qalin jabin iskuul iyo tartankii macsalaamaynta.

24 Mushaaharadii Dambiilayaasha
Kooxo dib uga xumaaday dhibabka shaqooyinkoodu gaysteen.

25 Khiyaamo ama Macaamilid
Dadka waayeelka ah oo aad uga caawday khiyaamooyinka lacagtooda hawl gabnimo.

26 Kuma Ayeey Ka Timid Fikraddan Aadka u Wacan?
Sharciyaqaano ka wada hadlaya sidii ay u noqon lahaayeen taajiriin iyaga oo isticmaalaya firkadahooda.

27 Cakis ah
Yoonis oo askartii u akhrinayaan waxa toosan iyo waxa qal- loocan.

28 Faraxsan
Yoonis oo ka badbaaday dabin waxa uuna baranayaa cashar caafimaad.

29 Baadigoobkii Weynaa
Wadaad madax sare ah ayaa sharaxaya micnaha xorriyadda, mas’uuliyadda, iyo qalbiga wacan.

30 Sharciyada Feeryahannada Guuldaraysta
Yoonis waxa uu la kulmay dad khamaar u dhigtay ciyaarta feedhka.

31 Aaminsan
Cod bixiye taageersan ayaa sharaxaya micnaha adeec- sanaantu leedahay.

32 Canshuuriddii Dhererka
Kuwa dhererka dhaadheer ayaa lagu soo rogay baaq cusub oo shumuc.

33 Soo Galootiga Cusub
Shaqaalaha ajaanibka ah ayaa la ogaaday markaasaa la saaray.

34 Dacwo Maxkamadeed
Yoonis waxa uu baranayaa daruus ku saabsan waxyaabaha mas’uuliyaddiisu tahay.

35 Mabaadii’
Dhakhtar ayaa sharaxaya muhiimada ay noloshu u leedahay shaqsiga.

36 Aqallada Hortooda
Haweeneey dhalinyara ah ayaa ka hadashay walwalka ay ka qabto aqallada.

37 Qawleysatada Dimoqraadiyadda
Koox baqdin ku jirto ayaa la kulmay Yoonis, Yoonis Maskiina dib ayuu isugu gurtay isaga oo tagay meel yara koraysa.

38 Shimbir cunis badan, Dawarsadayaal, Ragga wax khiyaameeya, iyo Boqorrada
Yoonis rajo xumo ayuu kala kulmay qalbiyada foosha xun.

39 Iftiinka Xorriyadda
Yoonis waxa uu baadigoobayaa dhulka xorriyada dhabta ah ka jirto.

Gunaanad
Su’aalaha Tuducyada
Mahadcelin
Faallo ka Bixin
Mahadcelinta Turjumaha
Luqadaha kala duwan ee lagu daabacay

 

Tuduca 1aad

Duufaankii Waynaa
Yoonis waxa uu u ambabaxay badwaynta, markabkiisiina waxa uu ku caariyey jasiirad uusan horay u arag.

Booliqaran waa magaalo qurux badan oo dulsaaran xeebta dusheedda. Waa magaalo ay deggan yihiin dad caan ah oo jila filimada. Waana magaalada uu ku nool yahay wiil yar oo magaciisa la yiraahdo Yoonis Maskiin; ahaana mid dadka oo dhami ay qadariyaan. Marka laga reebo waalid- kiis, oo moodayay in uu yahay xariif, daacad ah oo ku darsaday ciyaartooyn- imo cajiib ah…Madaxiisa carrada midabka boodhka leh, iyo cagahiisa aadka u wayn. Wuxuu ka shaqeeyaa dukaan yar oo iibiya shamacyo, kuna yaalla bartamaha magaalada. Waa magaalo kalluumaysato, dadkuna ku mashquulsan yahay dabashada kalluunka. Dadka ku nool magaaladan waa dad aad u tiro badan oo aad u shaqaysta. Qaarkood waa dad dabeecad wanaagsan, in kaloo badannina waa kuwo dabeecad xun iyo kuwo kale oo aan waxba lagu sifayn karayn.

Marka uusan samaynaynin hawl maalmeedkiisa aan dhibta badan lahayn ama uusan caawinaynin dukaanka waalidkiisa, Yoonis Maskiin waxa uu yahay badmaax, wuxuu doontiisa yar u horseeda socdaaladiisa. Sida caruurta la filka ah wakhtigiisa meel keliya kuma uu lumiyo, maxaa yeelay, waxa uu ogaaday in noloshu aynaan xiiso lahayn, niyaddiisana ka dhaadhiciyay in dadka ay isku magaalo ku nool yihiin aynaan wax cusub isku dayin, wax kalena aynaan ku fikirin. Wuxuu jeclaa in uu arko markab la yaab leh ama kalluun wayn, inta uu safarkiisa ku sii jiro ee uusan gaarin dekedda ugu dhow. Waxaana laga yaabaa in uu tartan ka qayb galo, laguna khasbo in uu xoog uga qaybqaato maridda toddobada bad. Ama, haddii kalluumayste uu u ansixiyo in uu ku biiro kooxdiisa. Bad maristiisuna inta badan waxay u keentaa gaajo ama harraad, waxa keliya oo maskaxdiisana ku jira waa raashin; casho. Iyada uun baa ku soo dhacday madaxiisa.

Wakhtiga xagaaga jawiga waa ay qorrax diirran tahay, badduna waxay tahay mid aad u wanaagsan. Yoonis Maskiin wuxuu is leeyahay xir-xidho qadadaada iyo doontaada yar, si uu badda ugu dhaqaaqo. Dhabarkiisana waxa qariyay dabayl, mana arko ceeryaamadan isku soo ururtay oo cirkii oo dhan qarisay.

Yoonis imminkadan ayuun buu bilaabay in uu badda ku dhaqaaqo, dhaafana agagaarka xeebta horteeda, laakiin wuxuu qabaa kalsooni dheeraad ah. Marka dabayshu ay xoog wayn yeelatay, kama uusan walwalin ilaa iyo wakhti aan waxba laga qaban karin. Markiiba waxa uu bilaabay halgankiisii uu kaga hortagay dabaysha, taasoo xoogeedii kula duldhacday doontiisii, kuna xoog beeshay hirarkii. Wuuna isku dayay wax walba, sidii uu ku badbaadin lahaa, doontiisuna waxay noqotay wax aan waxba ahayn, waxaana burburiyay dabayl xoog culus wadatay. Ugu danbayntiina waxa uu hoos galay hoosta doontiisa, dhinacyadeeda iyo isaga oo rajo aan niyadda ka saarin. Wuxuu kala garan waayay habeen iyo dharaar.

Markii dabayshu baaba’day, doontii Yoonis Maskiin waa ay burburtay, baalasheeddiina waa ay jajabeen, shiraaciina waa uu gogo’ay, iyo iyada oo isku soo noqnoqotay. Badduna hoos bay u dhacday, laakiin ceeryaamadii ayaa qarisay dhinac walba, iskuna ooday. Muddo wuxuu adkaystaba biyihii ayaa ka dhamaaday, wuxuu ku qalajistaa bishimihiisa wixii ku soo duulduula. Kadibna, ceeryaamadii ayaa iska tagtay, Yoonis Maskiin wuxuu ku xoog beelay Jasiirad. Markii uu ku soo dhawaaday, wuxuu yimid dhul ciid badan, buurana leh oo ay qarisay khudrad faro badan.

Hirarkii ayaa soo qaaday, wuxuu soo dhexmaray dhagxaan aan hoosta u dheerayn. Wuxuu goobtii kaga tagay xirfadiisii. Yoonis wuxuu dabaal ku yimid xeebta. Markiibana wuxuu helay raashin; cunto uu quuto, moos iyo khudrad kale gedisan oo macaan, kuwaasoo ka baxa dhanka xeebta, lehna cimiladda qoyan. Markii xoogiisii dib u soo noqday Yoonis wuxuu dereemay kelinimo, inkastoo uu ku faraxsan yahay in uu nool yahay, haddana aad buu dareenkiisu u kacsan yahay. Markiiba wuxuu u dhaqaaqay in uu wax ka ogaado dhulkan ciidda cad, uuna baadigoobo jasiiraddan qalaad ee uu ku cusub yahay.

“Dad noocma ayaa halkan ku nool?” ayuu iswaydiiyay. “Ma noqonayaan dad furfuran, oo la-af garan karo ama aan la-af garanayn? Waa hagaag, si kastaba ha ahaatee kan ma’aha mid fahmo daran!”

 

Tuduca 2aad

Dhib Abuurayaal
Yoonis waxa uu ka jawaabayaa oohintii hawaynayda oo ay caawimaadda ku rabtay.

Yoonis wuxuu socday dhawr saacadood, wuxuu u socday jahada ku beeggan buur aad u hooseeysa, kana sii shishaysa xeebta, kuna beeggan caleemaha dhumucda waa wayn. Markiiba wuxuu maqlay haweeneeyneey cabaadaysa, waana uu istaagay, wuxuuna isku dayay in uu ogaado meesha dhawaaqu ka imanayo. Meel shishe oo koraysana wuxuu ka maqlay dhawaaq oohineed oo u baahan taakulayn. Isaga oo iska leexinaya caleemo faro badan iyo dhir culees badan, wuxuu soo gaadhay meeshii dhawaaqu uu ka imaanayay. Isla markiina wuxuu iskaga soo baxay duurkii hawdka keynta badnaa, wuxuu ka soo baxay waddo qurracan.

Yoonis wuxuu u soo cararay duleedka meesha dhirta badan. Waxayna u dhawdahay goobta lagu aasay ninka; goobtaasoo u sii dhaw xaarwalwaalka, lana moodo in uu xaarwalwaalku si fiican u sifeeyay dhulkii oo dhan. Isaga oo walwalsan, wuxuu kor u eegay, indhihiisana ku dhuftay labo nin oo jiidaya qof dumar ah, kalana daalaya haraantiyo culculus, iyagoo walibana ku qaylinaya. Wakhtigii uu nafisayna aad ayuu uga xumaaday. Mana uu siin karayn qofkan dumarka ah xorriyaddeeda, keli ahaantiis. Markiiba Yoonis dib ayuu u noqday isaga oo baadigoobaya kaalmo.

Waddadii baa u furan, wuxuu arkay kooxo dad ah oo iskugu yimid aga- gaarka keynta dhirta badan, kuwaasoo jarayay dhirtii. Yoonis wuxuu u cararay dhinaca ninka, isaga oo misna qabsanaya gacanta ninka; ninkaasi oo markaas kormeerayay shaqada dadka intiisa kale. “Fadlan mudane, i caawi!” buu yiri Yoonis. “Laba nin ayaa qof haweeneey ah qabsaday, waxayna u baahan tahay caawimaad!”

“Waxba yeeynaan la yaab kugu noqonin,” kormeerihii ayaa ku yiri. “Hawee- neeydu waxay tahay maxbuus. Iska iloow, iskana tag, waxa noo taal shaqo, na looga baahan yahay in aanu qabanno.” “Xidhitaan aa?’ ayuu yiri Yoonis, “uma aysan ekayn, dambiile.” Laakiin, haddii ay ahayd dambiile, Yoonis wuxuu la yaabay, waa maxay sababta ay u ooyeeysay, ayna u doonaysay caawimaad?” “Iga raali ohoow, mudane, laakiin waa maxay dambiga ay gashay?”

“Huh?” Ninkii baa bilaabay in uu ka xumaado. “Waa hagaag, haddii ay tahay in aad ogaatid, waxa ay u hanjabtay shaqooyinka cidkasta ee halkan ka shaqaysa.” “Waxay u hanjabtay shaqooyinka cid kasta? Sidee bay taa ku samayn karaysaa? Ayuu Yoonis waydiiyay isaga oo ku celcelinaya.

Isaga oo dib u eegaya su’aashiisa aqoon la’aaneed, kormeerihii ayaa Yoonis u tilmaamay in uu yimaado geedka shaqaaluhu ay ku xoonsan yihiin, ayna mashquulka ku yihiin sidii ay u jari lahaayeen geedka. Isaga oo aad u hanwayn wuxuu yiri, “sida aad ka arkaysid, waxaan nahay shaqaalaha dhirta. Waxaa dhulka dhignaa geedo, iyaga oo qoryo ah, waxaanu ku jarnaa ulahan. Mararka qaarkood boqolaal qof ayaa ka shaqaynaya saacad walba, waxayna dhulka dhigi karaan geedo tira badan in ka yar bil.” Ninkii ayaa riix riixay bishimihiisa, isagoo si taxadar leh iska qaaday wasakhda saarnayd garanka shaadhkiisa quruxda badan oo sida wacan loo jaray. “Haweeneeydaasi waxay timid saakadan halkan si ay u shaqayso iyada oo wadata bir fiiqan oo ku lifaaqan tahay ushaas daab- keed. Waxayna ka caraysiisay dadkii kale ee jaraysay dhirta, waxayna intaas oo dhan ku jartay in ka yar saacad – keli ahaanteed! Ka fikir taa! Waxay khal- khal-gelinaysaa mustaqbalka shaqooyinkayaga, markaa waa in la istaajiyaa.”

Yoonis indhihiisii ayaa soo baxay, wuxuu la yaabay in haweeneeydaa lagu ciqaabayo wax soo saarkeeda. Meeshii uu ka yimid cid waliba waxay isticmaashaa Seef, wuxuu arki jiray iyaga oo ku jara dhirta. Taasina waa sida uu ku helay alwaaxda laga sameeyay doontiisa. “Laakiin, waa wax cusub oo ay dunida u soo bandhigtay!” Yoonis waa uu ka yaabay. “Waxay suurta gal ka dhigaysaa in dadka oo dhan, khaasatan, kuwa ugu xoogga wayn iyo kuwa ugu dhererka badani in ay jaraan dhirta. Miyeeynaa taasi fududaynin, kana dhi- gaynin alwaaxda kuwo jaban iyo iyaga oo fududaynaya alwaaxda heliddooda?”

“Maxaad uga jeeddaa?” ninkii baa yiri isaga oo cadhaysan. “Sidee baa san- ku-neefle ku dhiiri geliyaa firkadda tan oo kale ah?” “Shaqo qiimo badan laguma samayn karayo, haddii qof waliba noola imanaayo fikrad aad u wanaagsan.” “Laakiin, mudane,” ayuu yiri Yoonis, isaga oo isku dayaya in uusan ku xad gudbin” shaqaalahan shaqada wanaagsan waxay haystaan gacmo aad u fiican iyo maskaxdooda. Waxay isticmaali karaan wakhtiga ay dhirta dhulka ku sii daynayaan in ay ku qabtaan waxyaabo kale. Waxayna samayn karaan miisas, armaajooyin, doonyo, ama xitaa aqallo!” “Dhagayso, adigu,” ayuu ninkii yiri, kuna yiri cod laga baqayo “Ujeedada shaqadu waa in la shaqeeyo wakhtiga oo dhan iyo in shaqadu la hubo – ma’aha alaabo cusub.” Codkiisiina waxa uu isu bedalay mid aad u foolxun. “Adigu waxa aad u eg tahay mid ah dhib abuure.”

“Maya. Maya mudane. Uma aan jeedo wax mushkilad ah, mudane. Waan hubaa in aad saxan tahay. Waa hagaag, waan iska tagayaa.” Intaas markuu Yoonis yiri, dib ayuu meeshii uu ka yimid ugu noqday, isaga oo si deg deg ah ugu ordaya waddada, dareemayana in uusan aad ugu faraxsanayn kulankiisii uu kula kulmay dadkaas.

 

Tuduca 3aad

Shamacyo iyo Koodhadh
Yoonis waxa uu baranayaa mamnuucidda iftiinka qorraxda.

Waddadu waa ay sii dheeraatay, wuxuu bartamaha kaga dhacay miyigii dhirta badnaa. Yoonis waxa uu arkay in dhirtu ay ka dhamaanayso geesaha wabiga, wuxuu jaray buundada lugta lagaga gudbo. Wuxuu arkaa aqallo ku yaala dhinaca kale, isaga oo moodaya in cid uun ay joogto halkaas, una sheegi kara meesha uu joogo.

Marka la dhaafana buundada waxa uu kula kulmay haweeneey xambaarsanayd warqado muhiim ah, aadna u badnaa, waxayna ku fadhiday miis dabadiis, oo ku daboolnaa billad yar oo qarinaysa inteeda kale. “Waan ku baryayaa,” ayeey haweeneeydii ku dhawaaqday, iyada oo ruxruxaysa indhaheeda waawayn, wax- ayna soo qabatay Yoonis shaadhkiisa si ay ugu xidho billadda. “Miyaadan saxi- ixayn arjigayga?” “Waa hagaag, ma’aan garanayo,” ayuu Yoonis ku dhawaaqay. “Laakiin, maad ii tilmaami karaysaa dhinaca magaaladu iga xigto?”

Haweeneeydii waxa ay eegtay iyada oo ka shakisan. “Ma dadka jasiirad- dan baad tahay?” Yoonis waa uu joojiyay hadalkiisii, isaga oo xasuusanaya isbedelka codkeeda ka muuqda. “Haa, waxaan ahay dadka deggan jasiiraddan, waxa aana ahay ambad.” Haweeneeydii waa ay qososhay mar labaad. “Wad- dadan ayaa ku gaynaysa magaalada. Laakiin, inta aadan tagin, waxay kugu qaadanaysaa in yar in aad saxiixdid arjigan,” ayeey tiri, “waxa aadna caaw- inaysaa dad faro badan.” “Waa hagaag, haddii ay kuugu fadhido qiimo badan.” Yoonis isaga oo garabkiisa gundhinaya ayuu ka qaaday qalinkeedii, wuuna u saxiixay. Wuxuu dareemay ka xumaansho.

Waxayna ahayd maalin kulul, hawaduna wacan tahay, Yoonis waxaa ka muuqday dhidid, haweeneeyduna waxay ku fadhiday daraasiin dhar ah. Waana meel ku habboon warqado saxiixidda! “Maxaa loo qorayaa arjigan?” ayuu Yoonis waydiiyay. Waxa ayna isu gaysay labadeeda gacmood, lana moodo in ay hees damacsan tahay in ay ku dhawaaqdo. “Kani waa arji lagu badbaadinayo shaqooyinka iyo warshadaha. Waxa aad taageersan tahay shaqooyinka iyo warshadaha, miyeeynaan ahayn?” ayeey ku dhawaaqday. “Dabcan waan ahay,” ayuu yiri Yoonis. Markiiba isaga oo xusuusanaya wixii ku dhacay haweeneeydii uu horay waddada ugula kulmay. Ma uusan doonayn in uu u ekaado in uusan xiisaynayn shaqooyinka shicibka. “Sidee bay tani u caawinaysaa?” ayuu Yoonis waydiiyay. “Golaha Guurtida ayaa badbaadinaya shaqooyinka xaafadayada iyo warshadaha alaabta ay soo saaraan. Alaabta badankooduna waxay nooga timaadaa dibadda. Haddii dad badani ay saxiixaan arjigan, Golaha Guurtida ayaa noo ballan qaaday in ay sharci ka soo saari doonaan, qabanna doonaan wax kasta oo awoodooda ah, iyo sidii ay u mamnuuci lahaayeen alaabta dibadda nooga timaada, waxna u dhimaya alaabta warshadahayaga.”

“Oo maxay tahay warshaddaadu?” ayuu Yoonis waydiiyay. Haweeneey¬dii ayaa kor u dhawaaqday iyada oo aad isula hanwayn, “waxaan metelaa warshadaha sameeya shamacyada iyo koodhadhka. Arjiganina waxa uu ugu yeedhayaa mamnuucidda qorraxda.”

“Qorraxda?” ayuu Yoonis ku celceliyay. “Sidee, uh, maxaad u mamnu- ucaysaa qorraxda?” Waxay eegtay Yoonis, kuna tiri, iyada oo isdifaacaysa, “waan arkaa in aad wax garanaysid, laakiin miyaadan arag qorraxdda waxay wax yeelaysaa warshadaha shamacyada iyo kuwa koodhadhka sameeya. Waad xaqiiqsan kartaa in qorraxdu ay tahay isha kuleeelka iyo nalka, ahna mid jaban. Waa hagaag, kanna ma’aha mid aynu aqbali karayno!”

“Laakiin nalka iyo kuleelka qorraxdu waa mid bilaash ah,” ayuu Yoonis yiri. Haweeneeydii waa ay ka xumaatay hadalkiisaas, “sidaas weeye dhibaatadu, miyaadan arkayn?” waxayna u soo qaadatay loox, iyada oo tusaysa tusaalooyin yar yar. “Aniga oo ugu yeeraya qiimahan aadka u jaban ee shisheeyuhu ay kalifeen, hoosna u dhigaya shaqaalaynta iyo lacagta dadku ku shaqeeyaan ugu yaraan boqolkiiba konton; kuwaasina waa warshadaha aan metelo. Cashuur la saaro ama si toos ah oo looga horyimaado ayaa horumarin karaya sida arrin tahay.”

Yoonis waxa uu iska dhigay arjigeedii. “Laakiin haddii dadku ay ku iib- sadaan shamacyadiina iyo koodhadhkiina lacag badan, nalkooda iyo dabkooda markaas wax u soo haraya lacag yar si ay u iibsadaan alaabe kale, sida hilibka ama caano ama rooti.” “Anigu ma’aan metelo hiliblayaasha, ama caanooleeyda, ama rooti sameeyaasha,” ayeey haweeneeydii tiri. Iyada oo ka dareemaysa Yoo¬nis in uu isbedelay, iskuna dayeeysa in uusan tirtirin saxiixiisa. “Dhab ahaantii waxaad xiisaynaysaa danaha dadka wax iibsada, ee ma aad doonaysid in aad badbaadisid amniga shaqada iyo maalgelinta ganacsatada. Maalin wacan,” ayeey ku tiri, iyada oo soo xiraysa wada hadalkoodii. Yoonis dib ayuu uga is- taagay miiskii, ka dibna si qaboow leh ayuu uga tagay. “Mamnuuc qorraxda?” ayuu iswaydiiyay. “Waaba fikrad waalli ku jirto!” Yoonis waxa uu rajaynayaa in uu la kulmi doono qof aqli dhaama.

 

Tuduca 4aad

Askarta Cuntada
Haweeneey iyo caruurteedii oo sheegaya sheeko oohin leh.

Waddooyinka kalena waxay ku soo dhacaan jidka wasakhda ah, waana mid sii ballaadhan, oo ka mid noqda waddooyinka ugu muhiimsan dalka. Mana aha miyi, Yoonis Maskiin wuxuu soo dhaafay coowskii is haystay iyo beero aad u qaali ah, oo ay ku beernaayeen tufaax iyo khudrado faro badan. Aragga cuntooyinkaas oo dhan waxay Yoonis ka dhigeen mid gaajaysan mar labaad. Wuxuu ku leexday dhinaca waddada xigta aqalka beerta cad, isaga oo rajaynaya in uu heli doono cidda iska leh. Aqalka hortiisana, waxa uu kula kulmay qof dumar ah oo dhalinyara ah iyo saddex ciyaal ah, oo wada ooyaya. “Iga raali noqo,” ayuu ku yiri si ay naxariisi ku jirto. “Wax dhib ah miyaa jira?” Qofkii dumarka ahaa ayaa kor u eegtay, iyada oo ooyeeysa, “Waa odaygayga. Huh, odaygayga,” ayeey tiri. “Waan ogaa maalin maalmahan ka mid ah in ay iskugu biyo shuban doonto sidan. Waa la xiray,” ayeey tiri iyada oo ooyeeysa, “waana Askarta Raashinka!”

“Aad baan uga xumahay in aan maqlo arrinkan, hooyo. Umm, ma wax¬aad tiri, ‘Askarta Raashinka’?” ayuu Yoonis waydiiyay, isaga oo madaxa ka taabanaya mid ka mid ah caruurteeda, tusayana naxariis. “Maxay isaga u xireen?” Haweeneeydii ilkeheedii bay isku qabatay, iyada oo doonaysa in ay joojiso oohinteeda. Kadibna waxay tiri, “Danbigiisu waxa uu ahaa – waa xoogsade, waxa uu soo saarayay raashin aad u faro badan!” Yoonis waa uu ka yaabay. Jasiiraddani waa dhul aad cajiib u ah! “Waaba dambi in la soo saaro raashin badan?” Qofkii haweeneeyda ahayd ayaa hadalkii sii wadatay, “sannadkii hore, Askarta cuntada ayaa u qoray warqad amar ah, una shee- gaya inta raashin ah ee uu soo saari karayo iyo inta uu dadka ka iibin karayo. Waxay noo sheegeen in qiimaha oo hooseeya uu wax u dhimayo beeraleeyda kale. “Waxay qaniintay carabkeeda in yar, ka dibna waa ay sii wadatay, “oday- gaygu waxa uu ahaa beeraleey wanaagsan marka la bar bardhigo beeraleeyda kale oo dhan!”

Markiiba, Yoonis waxa uu maqlay qosol dhaadheer. Waa nin aad u xoog wayn, oo ku soo socda waddada beerta. “Huh! Waxa aan idhi beerta wanaagsani waa ta cidi uun ay leedahay?” Isaga oo ku hindhisoonaya saddexdii caruurta ahayd, oo misna kor u hadlaya waxa uu yiri, “Imminka soo qaado alaabtaada, waana in aad xidhxidhataa, oo aad iskaga tagtaa halkan.”

Ninkii waxa uu soo qabsaday boombale jaranjarada yaalay, wuxuu ku soo tuuray gacmihii Yoonis. “Waan u malaynayaa in ay u baahan tahay caaw- imaad. Ka dhaqaaq halkan imminka aniga ayaa iska leh.” Haweeneeydii kor ayeey u istaagtay, iyada oo indhaheeda laga dareemayo cadho, “odaygaygu waxa uu ahaa beeraleey adiga kaa fiican, waligaana gaari maysid.” “Taasi waa laga doodi karaa,” ayuu ninkii si akhlaakh la’aani ku jirto ku yiri. “Huh, wax soo saarkiisu waxa uu ahaa mid aad u sareeya. Waxa uu ahaa ganacsade maskax wacan, wuxuu ogaa waxa loo baahan yahay, si uu u raali geliyo dadka wax iibsada. Waxa uu ahaa nin cajiib ah! Laakiin waxa uu illaaway mid keliya qiimaha iyo iyada oo uu raali geliyo Golaha Guurtida iyo in uu hirgeliyo amarrada loo xilsaaray Askarta cuntada in ay fuliyaan. Ma uusan faham- sanayn siyaasadda beeraha.” “Waxaad tahay beenaale,” ayeey haweeneeydii ku dhawaaqday. “Mar walbaba waxaad u malaysaa si khaldan, waxaad dhumisaa fertilaasarka iyo midho kasta oo aad beerato, cid doonaysana ma jirto in ay iibsato waxaad beertay. Beertaadu waxay ku fadhidaa dhul fatahaadeed ama carro xun, adigana qiimo kuuguma fadhido, haddii aad ku khasaarto wax wal- bana. Waxa ku siiya waxaaga Golaha Guurtida wixii kaa xumaaday oo dhan.” Yoonis waa uu yaabban yahay, waxa uuna yiri, “Markaa wax faa’iida kuma jirto in aad ahaatid beeraleey wanaagsan?”

“Waaba khalad in aad ahaatid beeraleey wanaagsan,” ayeey tiri haweeneeydii. “Odaygaygu, ma’uusan ahayn isaga oo kale, waana uu diiday in uu la safto Golaha Guurtida, wuxuu soo saari jiray raashin wanaagsan iyo kuwo la iibsan karayo.” Isaga oo ka saaraya heweeneeydii iyo ciyaalkeedii beerta gudaheeda, ninkii waxa uu ku dhawaaqay, “Haa, waxa uu diiday in uu soo saaro inta loo qoondeeyay. Cid beeraleey ah oo ka soo horjeesatay Askarta cuntada oo aan wax laga qaban ma ay jiraan. Imminka iiga baxa beertayda!”

Yoonis waxa uu caawiyay haweeneeydii iyo caruurteedii in ay alaabtooda qaataan, waxay ka dhaqaaqeen beertoodii. Intii aynaan ka tegin meeshii, waa ay yara hakadeen, dib ayeeyna u sii eegeen, si ay mar labaad u eegaan aqalkooda wacnaa. “Imminka maxaa kugu dhici?” ayuu Yoonis waydiiyay. Haweeneey¬dii waxay tiri, “Ma’aan awoodo in aan bixiyo raashinka qaaliga ah ee miyiga wakhtigan aynu ku jirno. Nasiib wanaag, waxaan leeyahay saaxiibo iyo qaraabo aan caawimaad waydiisan karayo. Haddii kale waa in aan tagaa magaalada, oo aan baryaa Golaha Guurtida, si ay ii caawiyaan aniga iyo caruurtayda. Waana jecel yihiin sidan in ay ii caawiyaan. Ina keena caruureey,” ayeey si ay cadho ku jirto ku tidhi, “odayaasha ayaa noo keenay dhibaatadan iyo iyaga oo si fiican wax ula qabanaya ninkaas kharriban. Xoogooduna waxa uu jiraa inta dadku ay ku hoos jiraan iyaga. Shaqada dadka kalena waa saldhigga deeqsinimadooda.” Yoonis waxa uu qabsaday calooshiisa – imminka waxa uu dareemayaa wax yar oo xanuun ah marka loo eego gaajada haysa.

 

Tuduca 5aad

Sheeko Kalluun Oon Caadi Ahayn
Nin kaluumaysta ah oo la qaybsanaya kalluunkiisa yar ee uu soo dabtay.

Yoonis waxa uu ambabixiyay haweeneeydii iyo ciyaalkeedii. Kuwaasoo u socday aqalka qaraabadeeda, una jira waddada hal mayl. Waa ay u mahadnaqeen, waxayna ka codsadeen in uu iska joogo. Laakiin, markii uu arkay sida aqalku u buuxo iyo mashquulnimadooda, Yoonis waxa uu go’aansaday in uu iska sii wato socdaalkiisii.
Qorraxdu waxay noqonaysay mid aad u kululaanaysa markii uu yimid aga- gaarka meesha uu toggu ku yaal. Markii uu cabay wax xoogaa biya ah, Yoonis waxa uu maqlay cod qof u digaya,“ma aan cabbeen haddii aan adiga ahay.”

Yoonis waxa uu eegay dhinacyadiisa wuxuu arkay oday wayn oo ku sii jeeda togga, odaygaasoo masaxanayay xoogaa kalluun ah. Waxaana agtaalay dambiil, aalad, iyo saddex xabbo oo fataariir ah, kuwaasoo ku sii dhacay dhulkii qoyanaa, mid walibana waxay samaysay xariijin dheer. “Kalluunku miyuu wanaagsan yahay?” ayuu Yoonis u waydiiyay si ay akhlaaqi ku dheehan tahay.

Intaanaan uusan isku dayin in uu kor u eego, ninkii baa u jawaabay, “Maya. Intan yar uun baan soo dabtay maantoo dhan.” Markii maqaarkii uu ka saaray, wuxuu kalluunkii korsaaray dab kulul, waa uuna rog-rogay kallu- unkii ku dhexjiray digsiggii yaraa, waxa uun ahaa mid aad u udgoon. Yoonis, isaga ayaaba ah kalluumayste, wuxuuna waydiiyay, “maxaad u isticmaashaa dabista kalluunka?” Markiiba ninkii kor ayuu u eegay Yoonis. “Waxba kama khaldana dabinkayga, wiilkaagan yaroow. Waxaana qabsaday kalluunkii ugu wanaagsanaa ee ku haray haradan.” Yoonis, isagoo dareensan waayo aragni- madda odaygan, kalluumaystaha ah, wuxuu is yiri wax baad ka baran kartaa, haddii aad dhagaysatid wax xoogaa yar. Wuxuuna odaygii kalluumaystaha ahaa uu ku amray Yoonis in uu ag fadhiisto dabka, isaga oo siinaya wax xoogaa kalluun iyo rooti. Yoonis Maskiin waxa uu cunay raashinkii, inkastoo uu aad uga xumaaday inuu raashinkiisa ka qaato. Kadib markii ay dhamaysteen, Yoo¬nis waa uu iska aamusay, odaygiina waxa uu bilaabay in uu hadlo.

“Sannado badan ka hor halkan waxaa laga daban jiray kalluun aad u waa wayn,” ayuu odaygii yiri. “Laakiin intoodii badnayd waa la dabtay. Imminkana kalluunkii yar yaraa baa hadhay.” “Laakiin kuwa yari waa ay korayaan, miy- eeyna ahayn?” ayuu Yoonis waydiiyay. Isaga oo eegaya cawska ka baxaya aga- gaarka u dhow harada, halkaas oo laga yaabo in kalluun badani laga dabankaro. “Maya. Dadka halkan ka kalluumaysta kuwa yar yar ayeey ka dabtaan. Taa keliyana ma’ahan, dadkuna waxay ku tuuraan qashinka haradan meelaheeda ugu shisheeya. Eeg qashinkaa halkaas ka muuqda?” Yoonis Maskiin waa uu la yaabay. “Maxay dadku uga dabtaan kalluunka, haddii ay qashinkana ku daadinayaan haradan?” “Hah, maya,” ayuu yiri odaygii kalluumaystaha ahaa. “Tanina ma’aha haradayda. Waxay ka dhaxaysaa dadka oo dhan – waxayna la mid tahay kaymaha iyo biyaha.” “Markaa kalluunkani waxa uu ka dhaxeeyaa cid walba, xitaa aniga?” ayuu Yoonis waydiiyay, isagoo wax yar ka xun in uu wax ka cuno raashin uusan waxba ku darsan. “Run ma’aha,” ayuu odaygii ku jawaabay. “Waxa ka dhexeeya dadka oo dhan cidna iskama laha – taasina waa inta kalluunka aanaan cidi daban. Markii aan dabtana aniga ayaa iska leh.”
“Ma aan fahmin,” ayuu Yoonis yiri, isagoo yaabban, islana hadlaaya ayuu ku celceliyay, “kalluunku waxa uu ka dhaxeeyaa cid walba, taasoo micnaheedu yahay cidina iskama laha ilaa cidi ka dabato. Kadibna, kalluunka adiga ayaa iska leh? Laakiin miyaad ka shaqaysaa kalluunka ama ma caawisaa si uu u kordho?” “Dabcan maya,” ayuu yiri odaygii. “Maxaan uga shaqaynayaa kallu- unka ma si qof kale ugu yimaado, kadibna uu dabto? Haddii cid kale dabato kalluunka amaba ay qashinka ka buuxiyaan harada, halkaas ayeey ku lumeen shaqadaydii!”

Isaga oo u baroordiiqanaya biyaha, odaygii kalluumaystaha ahaa waxa uu ku daray, “kaalay oo ku fikir, waxaan jeclaa in aan anigu aan iska leeyahay haradan. Kadibna waan ka taxadarayaa kalluunkan. Waana ka shaqayn la- haa haradan sida lo’leeyda, kuwaasoo maamula lo’dooda. Waana xoojin lahaa kalluunka si uu u buurto, waxaana kuu sheegi lahaa kalluun dhintaana ma jireen ama wax qurun ah, imana ay dhaafeen, oo waan hubin lahaa taas…”

“Imminka yaa maamula haradan?” ayuu Yoonis waydiiyay. Wajigii odayga, kalluumaystaha ahaa waa uu isbedelay. “Harada waxaa maamula Golaha Gu- urtida. Afartii sanaba marbaa la doortaa si ay u maamulaan, iyaguna waxay magacaabaan maamule, lagu shaqaaleeyay lacagta canshuurta dadka ay ka aru- uriyaan, taasoo ah lacag aad u faro badan. Maamulaha kalluunkuna waxa uu mas’uul ka yahay in uu eego harada kalluumaysiga badan iyo qashinka lagu tu- uro. Wax lalayaaban waxaa ah saaxiibada Golaha Guurtida oo inta badan waa ay ka kalluumaystaan, wayna ku tuuraan harada wax kasta, kuna sameeyaan wax walba.” Yoonis waa uu aamusay in xoogaa ah, kadibna waxa uu waydi¬iyay, “haradani si wanaagsan ma loo maamulaa?” “Adiguba indhihaaga ku soo arag,” ayuu odaygii waynaa isaga oo joogjoogsanaya ku yiri. “Eeg inta uu le’eg yahay kalluunkayga aan dabtay. Waxay u eg tahay in uu kalluunku uu sii yaraanayo, hadana maamulaha lacagtiisuna waa ay sii badanaysaa.”

 

Tuduca 6aad

Marka Aqalku Uusan Ahayn Hooy
Yoonis waxa uu daawanayaa burburinta aqallada wanaagsan ee Booliqaran.

Markii uu dhamaystay raashinkiisii iyo wadahadalkiisii uu la lahaa kallu-
umaysatada, Yoonis waxa uu iska watay socdaalkiisii, waxa uuna ku sii socday waddadii ilaa uu arkay magaalo yar. Taasoo ku fadhiday dhul ballaaran, waxaana ku yaalay dhawr aqal oo ka samaysnaa looxaan iyo guryo dhaadheer.

Aqalkii ugu horreeyay ee uu booqdo waxa uu noqday mid waxyaabo kala gedisani ay ka socdeen. Waxaa u muuqday kooxo haystay budhadh aad u culus, oo markiiba kala dhigay aqalkii. Yoonis waxa uu aad ula yaabay sida cajiibka leh ee ay shaqadooda u wateen. Kadibna, waxa indhihiisu qabteen haweeneey timaheedu Cirroobeen, oo aan ku faraxsanayn shaqada aqalka ka socotay. Haweeneeydani waxay taagnayd meel aan aqalka aad uga fogayn, iyada oo gacmaheeda aad isugu laabaysa. Hoostana ayeey iskala hadlaysay, intii ay daawanaysay shaqaalaha.

Yoonis waxa uu u tagay haweeneeydii isaga oo taxadaraaya, waxa uuna yidhi, “aqalku uma eka mid aad u wayn amaba ma’aha mid gaboobay. Kumaa iska leh?”

“Taasi waa su’aal aad u wanaagsan!” ayeey haweeneeydii ku jawaabtay isla markiiba. “Waxaan moodayay in aan aqalkan iska leeyahay.” “Waxaad mooday in aad iska leedahay aqalkan? Dhab ahaantii waad og tahay haddii aad iska leedahay,” ayuu Yoonis yidhi.
Salkii aqalka ayaa ruxmay, islamarkiina gidaarka oo dhan ayaa soo dhacay. Haweeneeydii waxay eegtay misna ay si cajiib ah u eegtay boodhkii ka soo duulayay aqalka la dumiyay. “Ma’aha wax sahlan,” ayeey haweeneeydii ku qaylisay. “Lahaanshanimadu micnaheeda waxa weeye ilaalin aad waxaaga ku ilaashatid, sax? Laakiin, cidna halkan waxba ma ilaaliso. Golaha Guurtida mooyaane – markaa waxay yihiin dadka iska leh wax walba. Iyagaana iska leh aqalkan, inkastoon aan anigu dhisay, bixiyayna kharashkiisa oo dhan.”
Iyada oo ka sii xun ayeey iska dhaqaaqday, waxayna kala jeexday war- qad taallay aqalka hortiisa. “Arag ogaysiiskan?” Waa ay tuurtay, kuna tuur- tay dhulka, wayna ku sii tumatay. “Madaxdu waxay ii sheegayaan waxa aan dhisan karayo, sida aan u dhisan karayo, wakhtiga aan dhisayo, iyo waxa aan ku dhisayo. Imminkana waxay ii sheegayaan in dhulka lala simo. Tani ma waxay u eg tahay in aan anigu iska leeyahay? “Waa hagaag,” ayuu Yoonis yidhi. “Miyaadan ku noolayn wakhtigii uu taagnaa?” “Inta aan bixin karayo canshuurta aqalka. Haddii aanaan bixin karayn, madaxda ayaa iga saaraysa markiiba inta aan odhan ‘kan ku xiga’ waxay ula dhaqmaan wax walba si ay iyagu iska leeyihiin.” Haweeneeydii waxay noqotay casaan, waxayna raacisay, “cidna waxba iskama laha. Waayo waxaanu ka kiraysanaa aqallada aanu deg- ganahay dawladda, taasina waxay suurta geli kartaa inta aanu awoodno in aanu iska bixino canshuurta dawladda?” Yoonis waxa uu sii raaciyay, “waana sababta raggaasu ay u baabi’inayaan aqalkaaga?” “Dabcan waan bixiyay can- shuurta la isku habaaray!” Haweeneeydii baa aad u dhawaaqday, “laakiin taas kuma filnayn iyaga. Wakhtigan Golaha Guurtida waxay leeyihiin qorshahayga aqalka ma uusan qancin qorshahooda – Qorshaha Guddiga. Waxayna i siiy- een xoogaa lacag ah, waxayna u arkayeen qiimaha aqalka in uu u dhigmo in- taas. Imminkana waa ay baabi’inayaan, si ay uga dhigaan jardiinooyin. Jardi- inooyinkan waxay dhexda ku yeelanaysaa taalo aad u wanaagsan – taaladaasna waxay u dhisayaan sidii mid iyaga ka mid ah.” “Waa hagaag,. Wax uun ma kaa siiyeen aqalkaaga,” ayuu Yoonis yidhi. Waa uu fikiray in yar, wuxuuna way¬diiyay, “miyaadaan ku faraxsanayn?” Waxay u eegtay si cajiib ah “Haddii aan ku faraxsanahay, ma’aynaan keensadeen ciidanka nabadda, si ay u hubiyaan in aan uga tago aniga oo nabad qaba. Midda kale lacagta aniga la i siiyay waa mid laga soo qaaday deriskayga. Yaa iyaga lacag u celinaya? Lacagtu kama timaado jeebka Golaha Guurtida.

Yoonis waxa uu ruxay madaxiisa, una ruxay si la yaab leh. “Waxa aad tidhi tani waa qorshahooda?” “Haa! Haah! Qorshahooda!” Haweeneeydii waxay tidhi, “qorshaha waxaa iska leh ciddii awood siyaasadeed iska leh. Haddii aan noloshayda kulumiyo raadin awood siyaasadeed, kadibna qorshahayga ayaan ku khasbayaa cid walba. Dabcan, waan xadi karayaa aqallada intii aan dhisi lahaa. Waa arrin aad u fudud!” “Laakiin run ahaantii waxa aad u baahan tahay qorshe si aad u dhistid magaalo, kaasoo si fiican loo darsay?” ayuu Yoonis yidhi, isaga oo raja wayn ku dhalatay. Wuxuuna isku dayay in uu baadigoobo sharraxaad caqli gal ah, oo sharixi karaysa dhibaatadeeda. “Miyeeynaa ahayn in aad aamintid Golaha Guurtida, si ay ula yimaadaan qorshe hufan?” Waxay ruxday gacanteeda, kuna fiiqday dhinaca magaalada. “Tag oo naftaada u soo arag. Jasiiradda Booliqaran waxa ka buuxa qorshooyin aad u kharriban. Kuwa ugu liita waxay yihiin qorshooyinka mashruucyada la dhameeyay! Kuwani waa kuwa sida xun loo dhisay ama aad iyo aad qaali u ah. Laakiin, Golaha Guurtida waa ay ku faraxsan yihiin, maxaa yeelay, saaxiibadood ayaa hela qandaraas kastaba.”

Iyada oo farta ku fiiqaysa Yoonis feedhihiisa, ayeey waxay tidhi, “Waa nacasnimmo in la aaminaa qorshooyinka dadka lagu khasbo. Kuwa adiga xoogga igu maquuniyay ma’ay istaahilaan in aan aamino!” Waxa ayna dib u eegtay aqalka iyada oo odhanaysa, “ima aynaan maqlin aniga markii ugu dambaysay!”

 

Tuduca 7aad

Labadii Carwo Ee Xayawaanka
Dayrkii mataanka ahaa ee beeshu samaysteen waxa ay Yoonis ka dhigtay mid aan aad u dabacsanayn.

Waxa uu ku sii socday waddadii, Yoonis waxaana ka yaabiyay sharciyada Jasiiraddan dhibaatooyinka badan. Dadku kuma aynaan noolaadeen sharciyo aynaan ku faraxsanayn? Waana in halkan uu ka jiraa sabab wacan oo uusan wali ogayn. Waxayna u eg tahay meel aad u wanaagsan oo lagu noolaan karayo; dhulkuna waxa uu u ekaa cagaar, hawaduna waxay ahayd mid wacan oo kulul. Tanina waxay tahay barwaaqo. Yoonis waa uu nastay. Wuxuuna ka nastay socdaalkiisii uu ku dhexmarayay magaaladan.

Markiiba waxa uu soo gaaray waddo labada dhinacba kaga wareegsan yihiin fiilooyin. Fiilooyinka gadaashooda waxaa taagnaa habar dugaag uu aad ula yaabay, midabbo kala duwanna leh – shabeel, dameer-farroow, daanyeerro – badankood lamaba tirinkaro. Fiilooyinka kale gadaashooda ee dhinaca bidixda waxaa tuban rag iyo dumar, dhamaantoodna waxay xiran yihiin shaadhadh iyo surwaallo madoow iyo cadaan xariijimo leh. Labada kooxood ee iska soo horjeedana waxay ahaayeen wax lala yaabo. Wuxuuna arkay nin xirnaa dhar isu eg oo madoow, Yoonis markiiba waa uu u tagay, isagoo waardiyaynayay ganjeellooyinka xiran. “Fadlan mudane,” ayuu ugu yeedhay si ay akhlaaqi ku jirto. “Maad ii sheegi karaysaa waxay gidaarrada dhaadheer dadku ugu jiraan?”
Isagoo aan codkii badalaynin waardiyihii wuxuu ku jawaabay, “fiillooyinka ka soo horjeeda waddada waxay yihiin xarunta xayawaanka.” “Goow.” Ayuu Yoonis yidhi, isagoo oo eegaya koox xayawaan ah isla markaana ruxayey dibabkooda.

Waardiyaha waxaa caada u ahayd in uu caruurta dalxiisgeeyo. Wuxuuna iska sii watay khudbadiisii. “Sida aad arki kartid waxaanu haynaa xayawaan kala gedisan kuna sugan carwada xayawaanka,” ayuu farta ku fiiqay waddada dhinaceeda kale. “Waxaanu haynaa xayawaan laga keenay adduunka oo dhan. Fiillooyinkani waxay dhawrayaan amniga xayawaanka ku nool halkan, dadkuna waa ay baran karayaan, mana hayn karayno xayawaan aan la aqoon, oo meel walba meer meeraya, dadkana waxyeela, lehna dabeecado xun xun.”

“Waaw,” ayuu Yoonis yiri. “Waxay kugu qaadatay lacag aad u badan in aad ku soo wada uruurisid xayawaankan oo dhan, oo aadna ka keentay adduunka intiisa kale, iyo in aad goobtan isugu keentid.”

Waardiyihii wuxuu u dhoola caddeeyay Yoonis, isaga oo ruxaya madaxi- isa. “Ma’aanan bixin lacagta carwada. Cidkasta oo magaalada deggan ayaa bixisay lacagta carwada.” “Cidkasta?” ayuu ku celiyay Yoonis, isaga oo geli- naya jeebkiisa labadiisa gacmood. “Waa hagaag, waxaa jira qaar diiddan mas’uuliyaddooda. Qaarkood waxay yiraahdaan bixin mayno lacagta carwada, danina nooguma jirto bixinteeda. Qaar kalena waa ay diideen, maxaa yee- lay, waxay aaminsan yihiin in xayawaanka lagu sameeyo darraasaad cilmiyeed, iyaga oo deggan deeggaankooda.”

Waardiyihii waxa uu u jeestay dhinaca kale, si uu isugu beego silsiladda ka dambaysa, isaga oo kala dhigaya silsiladdahan ad adag, ee laga galo carwada inteeda kale. “Marka shicibka wadaniyiintu diidaan inay bixiyaan canshuurta carwada xayawaanka, waxaanu ka saarnaa dhulka ay ku nool yihiin, waxaa- nuna keenaa halkan, oo ay nabad ku helaan, kana dambaysa silsiladdahan ad-adag. Dadkaas cajiibka ahna halkaaas ayaa baaris lagu sameeyaa, waana laga mamnuucayaa in ay meelaha iska meermeeraan, iyo si aynaan bulshada wax u yeellin.”

Yoonis aad ayuu ula yaabay, isaga oo isku eegayay laba kooxood oo ka dambeeya gidaarka, Waxa uu iswaydiiyay in uu karo ama kari doono, in uu iska bixiyo lacagta lagu daryeelayo labada carwo iyo mushaharka waardiyaha. Waxa uu sii adkaystay gacantii uu ku haystay gidaarkii carwada xayawaanka, isaga oo si gaar ah u eegaya wajiyada maxaabiista, laga qaaday dharkoodii oo dhan. Kadibna, waxa uu u soo jeestay, si uu u darso wajiga waardiyaha, waxa uuna imminka bilaabay in uu u socdo horay iyo gadaal. Isaga oo horay ugu sii soconaya, Yoonis waxa uu dib u eegay gidaarkii, isaga oo iswaydiinaya cidda samaynaysa dhibaatadda, dadka gudaha ku jira ama dadka dibadda ka jooga silsiladaas.

 

Tuduca 8aad

Shaqaysanayaa Lacag
Yoonis waxa uu baadigoobayaa daabacaad aad muhiim u ah.

Siduu Yoonis u socday waxa uu kor yimid dhagax aad u wayn, lana moodo in uu leeyahay albaabo, kaasoo iska yaalay bannaanka. Dad- kuna waxay fuushanaayeen fardo, waxayna siteen sanduuqyo, iyo dad aad u badnaa oo waday gaadiidyo kala gedisan. Waxayna ku socdeen bar- tamaha magaalada. Yoonis waxa uu ruxay garbihiisa, isaga oo gilgilaya shaadhki- isa ku dhagan iyo surwaalkiisa, wuxuuna u sii dhaqaaqay meeshii dadkii kale ay joogeen.

Gudaha ganjeelladda wuxuu ka maqlay cod aad u dheer, kaasoo ka imanayay dabaqa labaad, ahna aqal aad u wayn oo cas. Dhawaaquna wuxuu u ekaa sida mid madbacadeed. “Dabcan waa wargayska magaalada,” ayuu Yoonis moo- day. “Wanaag! Hadaba waan akhiriyi waxkasta oo ku saabsan Jasiiraddan iyo dadkooda. Dabcan waan heli doonaa, si aan dib ugu noqdo aqalkaygii.”

Waxa uu ku soo wareegay gidaarka aqalka isaga oo raadinaya aqalka meel laga galo, wuxuuna ku dhacay nin iyo haweeneey wada socday, kuwaas oo aad u xarragoonayey, gacmahana is haystay, kana gudbayay waddada. “Waan ka xumahay,” ayuu Yoonis ku raali geliyay. “Waan heli kari waayay halka laga galo daarta wargayska. Ma ii tilmaami kartaa?”
Haweeneeydii waa ay ilka cadaysay intii uu ninku saxayay Yoonis. “Waad khaldan tahay maandhoow. Tani waa xarunta lacagta samaysa, ee ma’aha wargays.”

“Waaw,” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo ka xun. “Waxaan rajaynayay in aan ka heli daabacaad aad u sareeysa.”

“Maxaad aad uga xun tahay?” ayuu ninkii waydiiyay. “Ku faraxsanoow. Xaruntani waa mid aad muhiim u ah, waana mid aad iyo aad uga sarraysa dukaan daabaca wararka. Miyaan taasi sax ahayn, saaxiib?” Ninkii si naxariisi ku jirto ayuu u taabtay gacanta haweeneyda.
“Haa, taasi waa run,” ayeey haweeneeydii tidhi, iyada oo qoslaysa.” Dadkani waxay daabacaan lacag aad u badan, si ay dadka uga farxiyaan.”

“Dabcan tani waa xalkii aan uga tagi lahaa Jasiiraddan,” ayuu Yoonis ku fikiray. “Dabcan sidan wuxuu ku iibsan karaa markab.” “Tani waxay tahay fikrad aad u wanaagsan!” ayuu yiri Yoonis isaga oo faraxsan. “Aniguna waxaan doonayaa in aan noqdo mid faraxsan. Dabcan waan daabacan karaa xoogaa lacag ah iyo.”

“Waaw, maya,” ayuu yidhi ninkii, isaga oo si cad ugu diidaya in Yoonis uu samaysto lacag. Wuxuuna wajiga Yoonis ku hor luxay fartiisa far dhexaad. “Taasi waa mid aan meesha ku jirin. Taasi miyeen ahayn jacayl?”

“Dabcan,” ayeey haweeneeydii ku dartay. “lacag daabacadayaasha oo aan u oggolaan Golaha Guurtida, ma’ay samayn karaan lacag aan ‘saxnayn’, dad- kaasna waxaa lagu tuuraa xabsi. Mana aan u dul qaadano dadka noocan oo kala ah.”

Ninkii waxa uu ruxay madaxiisa. “Marka dadku lacagta suuqa madoow ay samaystaan, lana isticmaalo. Lacagtani waxay ku faaftaa suuqyada, waxayna hoos u dhigtaa qiimaha lacagta qof waliba haysto. Cidkasta oo caydh ah oo ku nool mushahar go’an, sida mushahar caddidan, lacag kayd ah, ama midka la si- iyo qofka shaqada ka fadhiista. Waxay markiiba ka war helayaan in lacagtoodu ay noqotay mid aan qiimo lahayn.”
Yoonis wuxuu isku keenay wajigiisa. Muxuusan fahmin? “Waxaan mooday in aad tidhi daabicidda lacagta badan waxay ka farxisaa dadka.”

“Haa, taasi waa run,” ayeey haweeneeydii ku jawaabtay. “Ayna la socoto…” “.taasi waa lacagta la daabici karo.” Ninkii baa soo dhexgalay intii ay- naan dhamayn. Yoonis oo yaabban, lana yaabsan sida ninka iyo haweeneeydu isu yaqaaneen, waxayna ahaayeen kuwo isu dhamaynaya erayadooda. Ninkii wuxuu soo saaray boorsadiisii, kana soo saaray jeebkiisa, isaga oo tusaya Yoo- nis lacag. Tusayana lacag laga aqbalsan yahay Jasiiraddan ayuu ku daray, “Haddii ay tahay mid la aqbalay, ma’aha mid la ‘iska samaystay’”
“Kadibna waxaa lagu magacaabaa ‘dhaqaale xume’” ayeey la soo booday, si ay ka xafiday buug ay horay u akhrisay. “isticmaalidda lacag aynaan haysan waxay la mid tahay barnaamij aan lacagtiisa loo qoyndayn, iyo qorshe aan aad looga baaraan degin.”
Isaga oo dhigaya boorsadiisa meel shishe, ninkii wuxuu yidhi durbadiiba, “haddii dawladdu ay lacagta soo saarto, dadka daabacayana ma’ay aha tuug.” “Ma’ay aha!” ayeey tidhi. “Run ahaantii, kuwa isticmaala lacagta waxay ka mid yihiin Golaha Guurtida.”
“Haa,” ayuu yiri, “Waxayna yihiin kuwo deegsiyiin ah. Waxayna lacagta u isticmaalaan mashaariic waxtaraya dadka ku dhaqan Jasiiraddan, iyaguna waxay yihiin kuwo naxariis badan oo ay doortaan xilliga doorashada.”

Iyaga oo si toos ah u eegaya Yoonis, waxay labadooduba isku dayeen, “Miyaadan codbixintaada siiseen iyaga?”

Yoonis waa ka fikiray in xoogaa ah. Ninkii iyo haweeneeydii waa ay aa- museen si uu ugu jawaabo. “Su’aal kalena haddii aadan waxba u qaadan,” ayuu ku jawaabay Yoonis. “Maxaa ku dhacaya mushaharka cid walba, lacagta ay kaydsadeen, iyo lacagta ay qaateen marka ay shaqada ka fadhiistaan? Wax- aad horay u tidhi waxay noqdaan kuwo aan qiimo lahayn marka lacag kale la daabaco. Tani miyeen iyana dhicin marka dawladdu ay daabacdo lacag? Tani miyeen cid walba ka farxinayn?”

Ninkii iyo haweeneeydii ayaa is eegay. Ninkii baa yiri, “dabcan mar walba waanu faraxsanahay marka Golaha Guurtidu ay lacag badan kharash gareeyaan. Laakiin, waxaa jira dhibaatooyin faro badan oo loo baahan yahay in la xal- liyo – baahida shaqaalaha, dadka aan waxba haysan, iyo dhibaatada dadka waawayn.”

Haweeneeydiina waxay ku sharaxday, “Golaha Guurtida waxay yihiin kuwo baadigoob ku sameeya saldhigga dhibaatada haysata Jasiiraddan. Waxayna ku sharaxeen dhibaatada nasiib xumo iyo hawo xumo, in ay u sabab yihiin dhibaatooyinka. Haa, nasiib xumo iyo hawo xumo ayaa ugu wacan qiimaha kor u kacaya iyo hoos u dhaca nolosha.”
“Iyo – ,” ninkii ayaa aamusay. “Ha illaawin dadka dibadda ka yimaada.” “Khaasatan dadka dibadda ka yimaada!” ayeey haweeneeydii tidhi. “Jasi- iraddeenna waxaa meel walba kaga yimid cadoow, kuwaas oo isku dayaya in ay baabi’yaan dhaqaalaheenna, iyaga oo isticmaalaya qiime aad u sarreeya alaabta ay iibiyaan. Dhab ahaantii, qiimaha aadka u sarreeya waxay sababi doonaan dhibaatooyin.”

“Ama qiime hooseeya,” ayuu ku daray.

“Waxay mar walbaba isku dayayaan in ay naga iibiyaan cunto iyo dhar aad u hooseeya. Waxaa mahad leh Golaha Guurtida oo si wacan ula xaajooda.” “Bogaadin, Haa! Waxaanuna leenahay Gole maskax wacan oo xalliya wax walba, kana eega waxa annaga noo wanaagsan,” ayeey haweeneeydii tidhi, iyada oo ku jeesanaysa jacaylkeeda waxayna u tilmaantay qorraxda, iyada oo damacsan in ay sii socoto.

“Waa yahay, jacayl. Waxaan filayaa in aad naga raalli ahaan doontid, nin yahoow yar. Waxaanu leenahay ballan, oo aanu la ballansannahay galabta maal-geliye Bangiyeed. Waana nacasnimo haddii aanu tegi wayno iibintiisa cusub ee dhulalka iyo biraha. Nasiib darro, dadka saboolka ee aan helin koror lacageed ma’ay tagi karaan, halka aanu annagu ka helnay! Sax, jacayl?”

Ninkii wuxuu kor u qaaday koofidiisa, haweeneeydiina si akhlaaqi ku jirto ayeey ku soo dhawaysay, labadooduna waxay Yoonis ku yiraahdeen maalin wacan.

 

Tuduca 9aad

Mashiinkii Riyada
Sanduug layaab leh oo dhaliyay mushkilooyin iyo xidhitaankii warshadda.

Yoonis waxa uu ku war wareegay gidaarka ku xiga waddada, isaga oo ka walwalsan sidii uu dib ugu noqon lahaa aqalkiisa. Dabcan waxa jira dekad halkaas ku taallay, oo uu ka ogaan karo marka markab kusoo socdo ama ku soo xidho. Waxa uu yahay qof niyad wanaagsan, daacadna ah, jecelna in uu qabto shaqo kasta.

Markii uu ku fikiray in uu raadsado shaqo, Yoonis waxa uu arkay nin xidhan dhar aad u dhalaalaya, oo indhihiisa soo jiitay. Wuxuuna xidhnaa dhar aad u cas iyo koofiyad aad u sarraysa. Ninku wuxuu isku dayaayay in uu raro mishiin aad u wayn, uuna doonayay in uu ku raro gaadhi faras.

Markii uu indhihiisa ku dhuftay Yoonis, ninkii baa qayliyay, “waryaa, wax- aan ku siinayaa shan shilling, si aad iiga caawisid raridaydan.”

“Shilling?” ayuu ku celiyay Yoonis isaga oo xiisaynaya.

“Lacag, lacagta ka mid ah. Nooca xaanshida lacagta ah. War ma rabtaa mise marabtid?”

“Dabcan,” ayuu Yoonis yidhi, isaga oo aan garanayn wax kale oo uu sameeyo. Mana ahayn shaqo markab, laakiin, dabcan waxa uu shaqaysan karaa xoogaa lacag ah. Teeda kale ninku wuxuu u ekaa wax garad, siin karana talooyin wax ku ool ah. Kadib sidii ay u riixayeen, waxay ku guulaysteen in ay mishiinkii saaraan faraska korkiisa. Yoonis, isaga oo iska tirtiraya dhididkiisa ayuu istaa- gay, oo dib u eegay shaqada culus ee uu qabtay. Sanduuqu waxa uu ahaa mid aad u wayn, kaasoo lagu sameeyay farshaxan aad u sareeyay iyo isaga oo lahaa midab aad u dhalaalayay. Korka sare waxaa kaga yaalay gees aad u waynaa, wuxuuna u ekaa mid waa hore Yoonis uu arkay markii uu joogay dhulkiisa.
“Midab aad u qurux badan.” Ayuu Yoonis yidhi, iyada oo ay ka yaabisay qaabka uu u samaynsan yahay. “Waa maxay geeskaa aadka u wayn ee ku yaala korkeeda?”
“Xagga hore imow, maandhoow, indhahaagana ku arag.” Markiiba Yoonis wuxuu isku qaaday gaari gacankii, isaga oo akhriyaya qoraalka ku qoraa, taasoo loo qoray si dahab la mood ah: “MASHIINKII RIYADA!”

“Mashiinkii riyada?” ayuu Yoonis ku celiyay.

“Ma waxaad u jeeddaa waxay ka dhigtaa riyooyinka dhab?”

“Dabcan waa ay ka dhigi kartaa,” ayuu yiri ninkii dhuubnaa, isaga oo ma- roojinaya musbaarkii ugu dambeeyay, kana soo saaraya xagga dambe ee mashi- inka. Gudahiisana waxaa ku jira warqad kuu sheegaysa sida uu u shaqeeyo. Mana laha meel la qabsado, laakiin wuxuu u eg yahay in la isticmaalo xil- liga guga ah, kaasoo la wareejin karo, si aad u adag, si mashiinku u ciyaaro heellooyin, laxan, iyo codad.
“Waa maxay,” ayaa Yoonis ka soo yeedhay. “Waxba ma’aha aan ka ahayn sanduuqa lagu kaydiyay heesaha qaaraamiga!”

“Maxaad rajaynaysay,” ayuu ninkii yidhi, “khuraafaad haweeneey?”

“Ma’aan garanayo. Waxaan u malaynayaa in ay tahay mid yar, haye, la yaab. Tan kadib, waxay qaadanaysaa arrin aad u qiimo badan in dadka riy- ooyinkooda laga dhigo kuwa run ah.”

Ninkii waxa uu dhigay alaabtii uu siday, wuxuuna u jeestay dhinicii Yoonis. Isaga oo aan waxba u sheegaynin Yoonis ayuu si xun u eegay. “erayooyin ayaan xiisaynayaa saaxiib waxay qaadataa erayo in riyooyinka gaarkood ay ku noqdaan run. Dhibaatadu waxay tahay, ma’aad garanaysid cidda riyoon doonta iyo marka aad wax doonaysid.”
Isaga oo arkay sida uu Yoonis ula yaabay, ninkii waa uu sii watay, “dadku waa ay yaqaanaan riyooyinkooda, sax? Waxa aynaan aqoon sida ay uga dhi- gaan riyooyinkooda run. Sax?”

Yoonis waxa uu ruxay madaxiisa, “waxa aad bixinaysaa lacag, keen furaha, sanduuqan gaboobay waxa uu ciyaaraa sida loo isticmaalo mar walba. Mar walba waa iskumid, mar walbaba waxa jira dad badan oo jecel in ay maqlaan riyooyinkooda.”

“Waa maxay fariintu? Ayuu waydiiyey Yoonis.

“Waa fudutahay. Mashiinka riyada wuxuu dadka u sheegaa in ay ku fikiraan wax kasta oo ay doonayaan in ay helaan, iyo – ” Ninkii dib ayuu u eegay si uu u arko in ay cidi dhagaysanaysay. “Kadibna waa ay u sharaxday dadka riyooda waxay u sharaxdaa riyadooda iyo waxay samayn lahaayeen. Waana in aan ku daraa oo aad ugu sheegtaa si wacan oo iyada qancinaysa.”

“Ma waxaa ujeeddaa dib ayeey u xusuusinaysaa?” ayuu waydiiyay Yoo- nis, indhihiisuna waa ay sii waynaanayeen, “hayaay maya, maya, maya, maya, maya, maya!” ayuu ninkii ku diiday. “Waxa ay u sheegtaa in ay yihiin dad wanaagsan iyo in ay wax wanaagsan waydiistaan?”

“Ma intaa uun baa?” ayuu Yoonis yidhi.

“Waa intaa.”

Kadib intuu aamusay wax yar, ayuu Yoonis waydiiyay, “Markaa kuwan riyadooda maxay waydiistaan?”

Ninkii waxa uu soo saaray qasacad saliid ah, horay ayuuna u sii socday, si uu u mariyo lugaha mashiinka riyada.

“Waa hagaag, waxay ku xidhan tahay halka aan dhigo mishiinka. Inta badan waxaan hordhigaa warshad sida tan oo kale ah.” Wuxuu suulkiisa ku fiiqay, dhinaca aqal labo dabaq ah, kana soo horjeeda waddada. “Mararka qaarkood waxaan hordhigaa aqalka ummadda. Dadku halkan mar walbana waxay rabaan lacag badan. Lacag badani waa arrin wanaagsan, waad la soco- taa, qiimuhuna waa ay sii kordhayaan goor walba.”
“Taas horay ayaan u maqlay,” ayuu Yoonis yidhi.” “Miyeey helaan?” Ninkii dib ayuu u noqday isaga oo masaxaya gacantiisa. “Dadkii riyoonayay waxay soo weerareen Golihii Guurtida waxayna codsadeen sharci khasbaya warshadaha, siinaya shaqaalaha lacag kordhin. Waxayna u doodeen xaquuq- dooda, si warshaddu u siiso wixii ay xaq u leeyihiin.”
“Xaquuq maxay?” ayuu Yoonis yiri. “Sida badbaado. Badbaado badan waa wax wanaagsan waadna og tahay. Markaa shaqaaluhu waxay ku doodeen sharci khasbaya warshadaha si ay u bixiso caymis. Caymis waxtara marka shaqaaluhu ay xanuunsadaan. Caymis waxtara marka shaqaaluhu ay noqdaan shaqo la’aan, xitaa caymis waxtara marka shaqaaluhu uu waayo naftiisa qaaliga.”

“Taasi aad bay u wanaagsan tahay! Ayuu yidhi Yoonis. “Shaqaalahaasi waxay ahaayeen kuwo aad u faraxsan.”

Dib ayuu u jeestay si uu u eego warshadda, wuxuuna aqoonsaday in ay- naan waxba ka socon ka soo horjeedka waddada. Rinji qayirmay ayaa daarta ka dhigay mid la moodo inay gaboowday, mana laha nal ifaya, kana ifaya dariishadaha uraya ee ka muuqda meel walba.

Ninkii wuxuu dhamaystay shaqadiisa, wuxuuna adkeeyay musbaarkii, kuna adkeeyay halkii uu ku jiray. Markii ugu dambaysayna wuxuu nadiifiyay roogii aqalka. Ganacsadihii wuxuu dib ugu soo booday kaariyoonihii, isaga oo eegaya dhinacyadiisa. Yoonis waxa uu u booday hoos, isaga oo ku jeesanaya, “waxaan idhi, waxay ahaayeen kuwo ku faraxsan in ay helaan lacagtaas oo dhan iyo badbaado – iyo mahadcellin. Ma ku siiyeen abaalgud ama raashin aad ku dabaaldegto?”

“Wax u dhoowtoona!” ayuu ninkii yiri. “Waxaan u dhawaaday in la i siiyo daamur iyo baalal. Waxay baabi’in gaareen Mishiinkii Riyada xalay iyaga oo isticmaalaya dhagxaan, bulukeeti iyo wax kasta oo ay ku tuuri kareen. Wax- aad arki kartaa in warshaddoodii ay xidhnayd, waxayna aaminsan yihiin in Mishiinkani wax ku lahaa.”

“Maxay warshaddu u xidhan tahay?”

“Waxay iigu muuqataa in warshaddu aynaan shaqaysan lacag ku filan oo ay ku bixiso mushaharka shaqaalaha, iyo lacag ay ku iibsato caymis.”

“Laakiin, kadib,” ayuu Yoonis yidhi, “taasi micnaheedu waxa uu yahay riyadii ma aynaan noqon run. Haddii warshadda la xidho cid mushahar helaysa ma’ay jirto. Cid helaysa wax macaash ah ma’ay jirto, cid wax heshay ma’ay jirto! Waxaa ugu wacan, waxaad tahay qof aan waxba isku falayn, mudane BIRTUN. Waxaadna ugu yeedhay Mashiinka Riyada.”
“U kaadi saaxiib! Riyadu waxay noqotaa run, waxaan idhi ma’aad ogid marka ay riyadaada dhacayso. Inta badanna waxa dhaca marka warshad laga xidho Booliqaran, riyadu waxay noqotaa mid ka dhaboowda meelaha kale. Warshad baa laga furaa meel kale, sida Ceel Macaan, waxayna qaadanaysaa maalmo yar marka halkan laga tago. Halkaasna waxaa ka jira shaqooyin faro badan iyo nabad aad u wanaagsan. Waa hagaag aniguna waan urursan lacagtayda, kana urursan Mishiinka wixii dhacana waxba igama gelin.”

Yoonis wuxuu mooday wax aad u adag horumarka, isaga oo xaqiiqsaday in uu u ambabixi karo Jasiirad kale – iyo iyada oo ah jasiirad barwaaqaysan. “Halkay bay ku taallaa Ceel Macaan?” ayuu waydiiyay.

“Bariga fog ee innaga shisheeya. Dadka Ceel Macaan waxay leeyihiin war¬shad sida tan oo kale ah, taasoo samaysa dhar iyo waxyaabo la mid ah. Marka qiimaha alaabta warshaddu ay kor u kacdo, warshadahoodu waxay helaan dal- abaad aad u faro badan. Waxayna fahamsan yihiin in ganacsiga badani uu yahay mid cid waliba ay faa’iido ugu jirto – mushahar iyo nabad. Ma aad ‘waydiinsan kartid’ ganacsi kale.”

BIRTUN wuxuu u xidh xidhay Mushiinkii, Riyadu halkan waa mid ka dhacda – ahna kuwo la keeno. Markaa dad kalena waxay ka faa’iidaystaan Riyooyinkooda.”

Wuxuu siiyay Yoonis lacagtii uu shaqaystay, kadibna wuxuu ku booday gaadiidkiisii. Yoonis wuxuu eegay lacagtii la siiyay, kadibna wuxuu ka walwalay in aynaan qiima lahayn. Waxayna la mid tahay lacagtii ninkii iyo haweeneeydu tuseen, kuna tuseen meesha ka soo horjeedda xarunta samaysa lacagaha. “Mu¬dane, BIRTUN! War Mudane BIRTUN!”

“Haa?”

“Maad i siin kartaa lacag ka duwan tan ama nooc kale ah? Waxaan u jeedaa lacag aan qiimaheedu uusan hoos u dhacayn?”

“Tani waa lacagta sharciga ka ah halkan, saaxiib. Waana in aad qaadataa. Ma waxaad u malayn lahayd in aan isticmaali lahaa haddii aan doorasho la- haan lahaa? Waa in aad isticmaashaa markiiba!’ Ninkii wuxuu ku qayliyey dameerkiisa, kadibna waa uu iska tagay.
Yoonis waa ka daba qayliyay, “halkee baad tagaysaa?”

“Halkeey baa tegis leh!”

Mashiinkii Riyada
Sanduug layaab leh oo dhaliyay mushkilooyin iyo xidhitaankii warshadda.

Yoonis waxa uu ku war wareegay gidaarka ku xiga waddada, isaga oo ka walwalsan sidii uu dib ugu noqon lahaa aqalkiisa. Dabcan waxa jira dekad halkaas ku taallay, oo uu ka ogaan karo marka markab kusoo socdo ama ku soo xidho. Waxa uu yahay qof niyad wanaagsan, daacadna ah, jecelna in uu qabto shaqo kasta.

Markii uu ku fikiray in uu raadsado shaqo, Yoonis waxa uu arkay nin xidhan dhar aad u dhalaalaya, oo indhihiisa soo jiitay. Wuxuuna xidhnaa dhar aad u cas iyo koofiyad aad u sarraysa. Ninku wuxuu isku dayaayay in uu raro mishiin aad u wayn, uuna doonayay in uu ku raro gaadhi faras.

Markii uu indhihiisa ku dhuftay Yoonis, ninkii baa qayliyay, “waryaa, wax- aan ku siinayaa shan shilling, si aad iiga caawisid raridaydan.”

“Shilling?” ayuu ku celiyay Yoonis isaga oo xiisaynaya.

“Lacag, lacagta ka mid ah. Nooca xaanshida lacagta ah. War ma rabtaa mise marabtid?”

“Dabcan,” ayuu Yoonis yidhi, isaga oo aan garanayn wax kale oo uu sameeyo. Mana ahayn shaqo markab, laakiin, dabcan waxa uu shaqaysan karaa xoogaa lacag ah. Teeda kale ninku wuxuu u ekaa wax garad, siin karana talooyin wax ku ool ah. Kadib sidii ay u riixayeen, waxay ku guulaysteen in ay mishiinkii saaraan faraska korkiisa. Yoonis, isaga oo iska tirtiraya dhididkiisa ayuu istaa- gay, oo dib u eegay shaqada culus ee uu qabtay. Sanduuqu waxa uu ahaa mid aad u wayn, kaasoo lagu sameeyay farshaxan aad u sareeyay iyo isaga oo lahaa midab aad u dhalaalayay. Korka sare waxaa kaga yaalay gees aad u waynaa, wuxuuna u ekaa mid waa hore Yoonis uu arkay markii uu joogay dhulkiisa.
“Midab aad u qurux badan.” Ayuu Yoonis yidhi, iyada oo ay ka yaabisay qaabka uu u samaynsan yahay. “Waa maxay geeskaa aadka u wayn ee ku yaala korkeeda?”
“Xagga hore imow, maandhoow, indhahaagana ku arag.” Markiiba Yoonis wuxuu isku qaaday gaari gacankii, isaga oo akhriyaya qoraalka ku qoraa, taasoo loo qoray si dahab la mood ah: “MASHIINKII RIYADA!”

“Mashiinkii riyada?” ayuu Yoonis ku celiyay.

“Ma waxaad u jeeddaa waxay ka dhigtaa riyooyinka dhab?”

“Dabcan waa ay ka dhigi kartaa,” ayuu yiri ninkii dhuubnaa, isaga oo ma- roojinaya musbaarkii ugu dambeeyay, kana soo saaraya xagga dambe ee mashi- inka. Gudahiisana waxaa ku jira warqad kuu sheegaysa sida uu u shaqeeyo. Mana laha meel la qabsado, laakiin wuxuu u eg yahay in la isticmaalo xil- liga guga ah, kaasoo la wareejin karo, si aad u adag, si mashiinku u ciyaaro heellooyin, laxan, iyo codad.
“Waa maxay,” ayaa Yoonis ka soo yeedhay. “Waxba ma’aha aan ka ahayn sanduuqa lagu kaydiyay heesaha qaaraamiga!”

“Maxaad rajaynaysay,” ayuu ninkii yidhi, “khuraafaad haweeneey?”

“Ma’aan garanayo. Waxaan u malaynayaa in ay tahay mid yar, haye, la yaab. Tan kadib, waxay qaadanaysaa arrin aad u qiimo badan in dadka riy- ooyinkooda laga dhigo kuwa run ah.”

Ninkii waxa uu dhigay alaabtii uu siday, wuxuuna u jeestay dhinicii Yoonis. Isaga oo aan waxba u sheegaynin Yoonis ayuu si xun u eegay. “erayooyin ayaan xiisaynayaa saaxiib waxay qaadataa erayo in riyooyinka gaarkood ay ku noqdaan run. Dhibaatadu waxay tahay, ma’aad garanaysid cidda riyoon doonta iyo marka aad wax doonaysid.”
Isaga oo arkay sida uu Yoonis ula yaabay, ninkii waa uu sii watay, “dadku waa ay yaqaanaan riyooyinkooda, sax? Waxa aynaan aqoon sida ay uga dhi- gaan riyooyinkooda run. Sax?”

Yoonis waxa uu ruxay madaxiisa, “waxa aad bixinaysaa lacag, keen furaha, sanduuqan gaboobay waxa uu ciyaaraa sida loo isticmaalo mar walba. Mar walba waa iskumid, mar walbaba waxa jira dad badan oo jecel in ay maqlaan riyooyinkooda.”

“Waa maxay fariintu? Ayuu waydiiyey Yoonis.

“Waa fudutahay. Mashiinka riyada wuxuu dadka u sheegaa in ay ku fikiraan wax kasta oo ay doonayaan in ay helaan, iyo – ” Ninkii dib ayuu u eegay si uu u arko in ay cidi dhagaysanaysay. “Kadibna waa ay u sharaxday dadka riyooda waxay u sharaxdaa riyadooda iyo waxay samayn lahaayeen. Waana in aan ku daraa oo aad ugu sheegtaa si wacan oo iyada qancinaysa.”

“Ma waxaa ujeeddaa dib ayeey u xusuusinaysaa?” ayuu waydiiyay Yoo- nis, indhihiisuna waa ay sii waynaanayeen, “hayaay maya, maya, maya, maya, maya, maya!” ayuu ninkii ku diiday. “Waxa ay u sheegtaa in ay yihiin dad wanaagsan iyo in ay wax wanaagsan waydiistaan?”

“Ma intaa uun baa?” ayuu Yoonis yidhi.

“Waa intaa.”

Kadib intuu aamusay wax yar, ayuu Yoonis waydiiyay, “Markaa kuwan riyadooda maxay waydiistaan?”

Ninkii waxa uu soo saaray qasacad saliid ah, horay ayuuna u sii socday, si uu u mariyo lugaha mashiinka riyada.

“Waa hagaag, waxay ku xidhan tahay halka aan dhigo mishiinka. Inta badan waxaan hordhigaa warshad sida tan oo kale ah.” Wuxuu suulkiisa ku fiiqay, dhinaca aqal labo dabaq ah, kana soo horjeeda waddada. “Mararka qaarkood waxaan hordhigaa aqalka ummadda. Dadku halkan mar walbana waxay rabaan lacag badan. Lacag badani waa arrin wanaagsan, waad la soco- taa, qiimuhuna waa ay sii kordhayaan goor walba.”
“Taas horay ayaan u maqlay,” ayuu Yoonis yidhi.” “Miyeey helaan?” Ninkii dib ayuu u noqday isaga oo masaxaya gacantiisa. “Dadkii riyoonayay waxay soo weerareen Golihii Guurtida waxayna codsadeen sharci khasbaya warshadaha, siinaya shaqaalaha lacag kordhin. Waxayna u doodeen xaquuq- dooda, si warshaddu u siiso wixii ay xaq u leeyihiin.”
“Xaquuq maxay?” ayuu Yoonis yiri. “Sida badbaado. Badbaado badan waa wax wanaagsan waadna og tahay. Markaa shaqaaluhu waxay ku doodeen sharci khasbaya warshadaha si ay u bixiso caymis. Caymis waxtara marka shaqaaluhu ay xanuunsadaan. Caymis waxtara marka shaqaaluhu ay noqdaan shaqo la’aan, xitaa caymis waxtara marka shaqaaluhu uu waayo naftiisa qaaliga.”

“Taasi aad bay u wanaagsan tahay! Ayuu yidhi Yoonis. “Shaqaalahaasi waxay ahaayeen kuwo aad u faraxsan.”

Dib ayuu u jeestay si uu u eego warshadda, wuxuuna aqoonsaday in ay- naan waxba ka socon ka soo horjeedka waddada. Rinji qayirmay ayaa daarta ka dhigay mid la moodo inay gaboowday, mana laha nal ifaya, kana ifaya dariishadaha uraya ee ka muuqda meel walba.

Ninkii wuxuu dhamaystay shaqadiisa, wuxuuna adkeeyay musbaarkii, kuna adkeeyay halkii uu ku jiray. Markii ugu dambaysayna wuxuu nadiifiyay roogii aqalka. Ganacsadihii wuxuu dib ugu soo booday kaariyoonihii, isaga oo eegaya dhinacyadiisa. Yoonis waxa uu u booday hoos, isaga oo ku jeesanaya, “waxaan idhi, waxay ahaayeen kuwo ku faraxsan in ay helaan lacagtaas oo dhan iyo badbaado – iyo mahadcellin. Ma ku siiyeen abaalgud ama raashin aad ku dabaaldegto?”

“Wax u dhoowtoona!” ayuu ninkii yiri. “Waxaan u dhawaaday in la i siiyo daamur iyo baalal. Waxay baabi’in gaareen Mishiinkii Riyada xalay iyaga oo isticmaalaya dhagxaan, bulukeeti iyo wax kasta oo ay ku tuuri kareen. Wax- aad arki kartaa in warshaddoodii ay xidhnayd, waxayna aaminsan yihiin in Mishiinkani wax ku lahaa.”

“Maxay warshaddu u xidhan tahay?”

“Waxay iigu muuqataa in warshaddu aynaan shaqaysan lacag ku filan oo ay ku bixiso mushaharka shaqaalaha, iyo lacag ay ku iibsato caymis.”

“Laakiin, kadib,” ayuu Yoonis yidhi, “taasi micnaheedu waxa uu yahay riyadii ma aynaan noqon run. Haddii warshadda la xidho cid mushahar helaysa ma’ay jirto. Cid helaysa wax macaash ah ma’ay jirto, cid wax heshay ma’ay jirto! Waxaa ugu wacan, waxaad tahay qof aan waxba isku falayn, mudane BIRTUN. Waxaadna ugu yeedhay Mashiinka Riyada.”
“U kaadi saaxiib! Riyadu waxay noqotaa run, waxaan idhi ma’aad ogid marka ay riyadaada dhacayso. Inta badanna waxa dhaca marka warshad laga xidho Booliqaran, riyadu waxay noqotaa mid ka dhaboowda meelaha kale. Warshad baa laga furaa meel kale, sida Ceel Macaan, waxayna qaadanaysaa maalmo yar marka halkan laga tago. Halkaasna waxaa ka jira shaqooyin faro badan iyo nabad aad u wanaagsan. Waa hagaag aniguna waan urursan lacagtayda, kana urursan Mishiinka wixii dhacana waxba igama gelin.”

Yoonis wuxuu mooday wax aad u adag horumarka, isaga oo xaqiiqsaday in uu u ambabixi karo Jasiirad kale – iyo iyada oo ah jasiirad barwaaqaysan. “Halkay bay ku taallaa Ceel Macaan?” ayuu waydiiyay.

“Bariga fog ee innaga shisheeya. Dadka Ceel Macaan waxay leeyihiin war¬shad sida tan oo kale ah, taasoo samaysa dhar iyo waxyaabo la mid ah. Marka qiimaha alaabta warshaddu ay kor u kacdo, warshadahoodu waxay helaan dal- abaad aad u faro badan. Waxayna fahamsan yihiin in ganacsiga badani uu yahay mid cid waliba ay faa’iido ugu jirto – mushahar iyo nabad. Ma aad ‘waydiinsan kartid’ ganacsi kale.”

BIRTUN wuxuu u xidh xidhay Mushiinkii, Riyadu halkan waa mid ka dhacda – ahna kuwo la keeno. Markaa dad kalena waxay ka faa’iidaystaan Riyooyinkooda.”

Wuxuu siiyay Yoonis lacagtii uu shaqaystay, kadibna wuxuu ku booday gaadiidkiisii. Yoonis wuxuu eegay lacagtii la siiyay, kadibna wuxuu ka walwalay in aynaan qiima lahayn. Waxayna la mid tahay lacagtii ninkii iyo haweeneeydu tuseen, kuna tuseen meesha ka soo horjeedda xarunta samaysa lacagaha. “Mu¬dane, BIRTUN! War Mudane BIRTUN!”

“Haa?”

“Maad i siin kartaa lacag ka duwan tan ama nooc kale ah? Waxaan u jeedaa lacag aan qiimaheedu uusan hoos u dhacayn?”

“Tani waa lacagta sharciga ka ah halkan, saaxiib. Waana in aad qaadataa. Ma waxaad u malayn lahayd in aan isticmaali lahaa haddii aan doorasho la- haan lahaa? Waa in aad isticmaashaa markiiba!’ Ninkii wuxuu ku qayliyey dameerkiisa, kadibna waa uu iska tagay.
Yoonis waa ka daba qayliyay, “halkee baad tagaysaa?”

“Halkeey baa tegis leh!”

 

Tuduca 10aad

Iibinta Awoodda
Marwo Ashkira waxa ay ku hanuuninaysaa Yoonis in uu ka qaybqaato Siyaasadda.

Haweeneey cod wayn oo furfuran ayaa hoos u eegtay Yoonis intii uu meer meerayay magaaladda, kana fikirayay meesha uu tagayo. Iyadoon hakanaynin ayeey qabsatay gacantiisa midig, waxayna bilooday in ay riix riixdo. “Iska warran? Miyeen ahayn maalin wanaagsan?” ayeey ku tiri cod aad u qurux badan, iyada oo wali tuujinaysa gacantiisa. “Waxaan ahay marwo Ashkira, mudanahaaga Golaha Guurtida, waxaana aad ugu raja way- nahay deeqdaada iyo codkaaga in aad igu taakulayn doontid dib u cararkayga aan ugu tartamayo kursigayga Golaha Guurtida, halkaana aan kugu metelo oo aan halkaas ku soo bandhigo arrimahiina.”

“Waa hagaag?” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo aan garanayn waxa uu ugu jawaabi lahaa hadalkeeda deg dega badan. Waligiina lama uusan kulan qof erayo faro badan mar qudha afkeeda ka soo daynaysa.

“Haa heey,” ayeey ku dartay marwo Ashkira, iyada oo aan dhagaysanayn hadalkiisa. “Waxaan doonayaa in aan ku siiyo lacag, haa heey, haa, waxaan doonayaa in aan lacag ku siiyo waad waydiisan kartaa intan mid ka wanaagsan, baltaana ka warran?”

“Lacag aad iigu siin doontid ka qaybgalkayga iyo cod bixintayda?” ayuu waydiiyay Yoonis isagoo aad u yaaban.

“Dabcan kuma aan siinayo lacag toos ah, taasina waa jabin sharci iyo laalu- ush qaadasho,” ayeey tidhi marwo Ashkira, iyadoo si gaar ah u eegaysa iyo iyada oo garabkiisa sii qabsanaysa. Waxayna ku dartay, “Laakiin waxaan ku siin karaa shay aad u wanaagsan sida lacagta – una dhiganta in badan deeq- daada codeed, taasina waa waxaan kuu samayn doono, taana ka warran?” “Taasi waa wax wanaagsan,” ayuu Yoonis ugu jawaabay, waana uu arkayay in aynaan dhagaysanayn.

“Waa maxay shaqadaadu? Maxaa yeelay haddii aad rabto, waad og tahay, waxaan kuu qaban qaabin karaa caawimaad dawladeed, sida dayn ama shati ama deeq ama canshuurta oo aan kaa yareeyo. Haddii aad doonto wax- aan waxyeeli karaa shirkadaha kula tartamaya aniga oo isticmaalaya sharciga, qawaaniinta, dabagalka joogtada ah, iyo kormeerid sare. Markaa waad arki kartaa ma ay jiraan maalgelin ka wanaagsan – mid la gashado siyaasi. Dabcan waxaad jeceshahay waddo cusub ama Jardiinooyin laga dhiso xafaddaada ama aqal aad u wayn ama.”

“Sug!” ayuu ku soo qayliyay Yoonis, isaga oo isku dayaya in uu joojiyo erayadeeda, “sidee baad igu siin kartaa wax badan, oo ka badan waxaan anigu ku siiyay? Ma waxaad tahay mid aad taajir u ah, deeqsinimana u dheer tahay?” “Aniga, hantiile? Maya!” ayeey tiri mudane marwo Ashkira.

“Ma’aan ihi taajirad, WAA HAGAAG, wali ma’aan ihi. Deeqsiyad? Ha¬gaag, waad odhan kartaa, laakiin ma’aan qorshaysan in aan ku siiyo aniga lacagtayda, dabcan. Maxaa yeelay, waad arki kartaa, waxaan mas’uul ka ahay lacagta dawladda. Waad ogtahay, lacagta lagu soo uruuriyay canshuuraha. Waxaan noqon karaa deeqsi daacad u ah dadka saxda ah.”
Yoonis wali ma uusan fahmin waxay ula jeeday. “Laakiin, haddii aad iib- satid codkayga, miyeen taasi la mid ahayn, hagaag, laaluush?”

Marwo Ashkira wajigeeda waxa ka muuqday isla wayni. “Waxaan adiga ku ahaanayaa daacad, saaxiibkaygii qaaliga ahaayoow.” Iyada oo dhigaysa gacma- heeda garabkiisa, waxayna aad ugu soo riixday dhinaceeda. “Waa laaluush, laakiin waa sharci marka siyaasiyiintu ay isticmaalaan dadka lacagtooda, intii uu isticmaali lahaa lacagtiisa ama lacagteeda. Sida caadada ah waa sharci darro in aad adigu ku deeqdo lacag, taasoo aad ugu deeqdid arrimo siyaasadeed, had- diise aad ugu yeedho deeq olole siyaasadeed’. Kadib waxay noqonaysaa caadi. Laakiin, xitaa, haddii aadan ku faraxsanayn in aad si toosa aad ii siiso, waxaad iila hadli kartaa saaxiibadaa ama tolkaa, ama dadka aad wada shaqaysaan in ay lacag iigu deeqaan, ama maalgelin dhaqaale, ama aad si wacan aad iila xaa- jootid, ama qaraabadeey imminka ama mar kale, iyaga oo ku metalaya adiga.” Waxayna sii daysay neef durbadiiba. “Imminka ma fahantay?”

Yoonis waxa uu gilgilay madaxiisa, “wali ma’aan arko faraqa u dhexeeya. Waxaana u jeedaa, waxay iigu muuqataa laaluushsiinta dadka codkooda iyo wax isdhaafsigu waa laaluush gadasho sideey doonto ha ahaatee ama ciddii doonto ha iska lahaato lacagta. Wax qiimana magacu kuma fadhiyo haddii ficilku uu isku mid yahay.”

Marwo Ashkira waxay ku qososhay Yoonis, iyada oo isku dayeeysa in ay qanciso. “Saaxiibkaygii qaaliga ahaayoow, ee qaaliga ahaayoow, waa in aad soo dabacdaa. Magacu waa wax walba. Waa maxay magacaagu? Wali cidi ma kuu sheegtay in aad leedahay fikrado aad u sarreeya? Meel dheer ayaad gaari kartaa haddii aad u cararto xafiis dawladeed, haddii aad ku darsatid dabacsanaan. Dabcan waxaan kuu raadin karaa meel fiican xafiiskayga marka doorashadaydu dhamaato. Soo dhawoow, wax uun baad doonaysaa?”

Yoonis waxa uu wali ku jiraa baadigoobkiisii hore, wuxuuna isku dayay in uu sii waydiiyo sharaxaad kale. “Maxaad ka helaysaa marka aad bixinaysid lacagta canshuur bixiyayaasha?”

“Aad iyo aad baan ugu riyaaqayaa in aan helo codkaaga…”

“Waa hagaag, qaybi waxay tahay kharashkayga. Waxa kale oo la ii ballan- qaaday kharashkayga marka aan shaqada ka fadhiisto, laakiin inteeda badan waxay i siinaysaa aqoonsi, ama aaminaad ama caanimo ama jacayl ama qushu- ucid ama meel aan ka galo sooyaalka – intaas oo dhan iyo in ka badan oo codeed!” ayeey raacisay marwo Ashkira, “codku waa awood, wax kale ma jiro aan ka helo aan ahayn in aan awood ku yeesho nolosha dadka, xorriyadda, hantida cid waliba leedahay ee ku sugan jasiiraddan. Maad qiyaasi kartaa inta qof ee aniga i taageeri kartaa – aniga i siin kara taageero buuxda, mid weyn iyo mid yar? Dhinacaygana canshuuraha yar iyo qawaaniintu waxay yihiin fursad aan wax ku bixiyo. Dhibaata kastana mid yar iyo mid weynba oo aan ka jawaabo waxay i siinaysaa awood badan. Waxaan karaa in aan go’aamiyo wixii aan doono. Ilaa iyo intii aan ahaa ciyaal waxaan ku raja waynaa in aan noqdo qof mas’uul ah. Adiguna waad kari kartaa!”

Yoonis kama uusan helin sida ay garbihiisa u qabsatay. Wuxuuna isku dayay in uu ka hoos baxo, kana dhex duso gacmaheeda, laakiin marwo Ashkira waxay si aad ah u qabsatay farihiisa.

“Dabcan,” ayuu yidhi Yoonis, “Waxay tahay heshiis adiga iyo saaxiibadaa si aad idiinku wanaagsan, laakiin dadka kale miyeeynaan ka xumaan in lacagtooda loo isticmaalo in lagu iibsado codadka dadka, taageerid iyo awood?”

“Dabcan,” ayeey tidhi, iyada oo kor u qaadaysa gadhkeeda. “Markan waxaan noqday hogaamiyaha dib u habaynta.” Iyada oo ugu dambayntii sii daynaysa gacanta Yoonis, marwo Ashkira waxay xoog u tuurtay gacmaheeda, iyada oo hawada ku sii tuuraysa. “Sanado badan waxaan qoray sharciyo cusub si aan lacagta uga qaado siyaasiyiinta. Mar walbana waxaan odhan jiray waa dhibaato gaamurtay, wax taageerana kama aan helin dadka codka bixiya, aniga oo isku dayayay in aan isbedel sameeyo.” In yar bay aamustay, waana ay sii- waday, “nasiib wanaag anigu mar walba waan aqaanaa si aan uga war wareego sharciga mar haddii ay jiraan taageero qiimo leh oo wax lagu bedeli karo.” Marwo Ashkira waxay si aad ah u eegtay mar labaad Yoonis, iyada oo si gooni ah uga boganaysa sida uu u eg yahay. “Cid taano ku siinaysa si aad cid u taageerto ma jirto, maxaa yeelay adiga wali ma aad haysatid taageero aad wax ku iibsatid. Waana mid sidaas u toosan, miyaadan arkaynin? Laakiin wajigaagan maskiinimadu ka muuqato iyo taageeradayda, dhar cusub iyo timo si aad u sarraysa loo jaray, waxaan laba jibaar ka dhigayaa sharciga khuseeya codbixiyayaasha cusub. Kadib toban ama labaatan sano oo aqooneed-waa hagaag, ma’ay jiraan wax hortaagan waxyaabaha dhici kara! Soo booqo Go¬laha Guurtida, waana eegayaa waxaan kuu qaban karayo.” Markii ay marwo Ashkira ay intaa tidhi waxay indhaheeda ku dhufatay koox shaqaala ah oo baadigoobaya aqal sii baaba’ayay oo ah warshad dayacan, kana soo horjeeda waddada. Markiiba xiisaheedii Yoonis hoos ayuu u dhacay, waxayna isku day- day in ay horay u sii socoto, iyada oo baadigoobaysa wax cusub.

“Isticmaalidda lacagta dadka kale waxay tahay wax arbushid,” ayuu yiri Yoonis, isaga oo hel helaya erayooyinkii uu damacsanaa in uu yiraahdo, marki- iba dhagaheedii baa xiiso hor leh bilaabay, marwo Ashkira waa ay istaagtay, dib ayeeyna mar qudha u soo talaabsatay. “Ma waxaad tidhi ‘arbushid’? Yaa! Waxay dhab ahaantii iila eg tahay cunug yar oo nac nac laga qaatay. Waxa dadku aynaan i siin, waan ka daynsadaa. Waad aragtaa, wakhti fog baan tegi lahaa, si wanaagsana waa la ii xasuusan lahaa marka caruurtoodu ay helaan masruufkooda.”

 

Tuduca 11aad

Hadhacaan Rayiislayaasha Kulmista ah
Yoonis waxa uu baranayaa cabsida dhabta ah ee ay keentay kororka dambiyada.

ADDADA ku xigta Yoonis waxa uu ku arkay nin askari ah, kaasoo ku fadhiyay dhagax korkiisa, wuxuuna akhrinayay wargays. Waana ku iaamyay anagax KorKiisa, wuxuuna aKnnnayay wargays. waana nin gaaban, kamana uusan waynayn Yoonis. Yoonis oo sidiisaba lagu soo barbaariyay in uu tixgeliyo ciidanka nabadsugidda ayaa aqoonsaday dharka qiimaha badan ee ninkan dhalinyarada ahi uu xidhan yahay. Waana dhar isu wada eg oo midabkiisu yahay madoow iyo qori dhalaalaya oo uu ku sitay garabkiisa. Dabcan waxa uu askariga waydiin karaa sida lagu tagi karo dekedda. Askarigu waxa uu ku mashquulsanaa wargayskiisa. Kadibna Yoonis waxa uu ka eegay korka warka madaxdiisa, “AQALKA ODAYAASHA WAXAY ANSIXIYEEN DILIDDA RAYIISLAYAASHA DAMBIILAYAASHA AH!” “Dilid rayislayaasha?” ayuu yidhi Yoonis isaga oo yaaban.
Askarigiina waxa uu eegay Yoonis. “Iga raali ahoow,” ayuu yidhi Yoonis, “uma aan jeedo in aan ku mashquuliyo, laakiin waa la yaabay warka madaxdi- isa. Taasi ma si khalad ah ayaa loo daabacay warkan ku saabsan ciqaabidda rayislayaasha?”
“Waa hagaag, bal aynu eegno.”
“Gudigga odayaasha waxay imminka ansixiyeen dilidda dambiilayaasha lagu helo iyaga oo timo jaraya warqad sharci la’aan, oo maxaad taa ka khaldan oo aad kala yaaban tahay?”
“Taasi miyeen ahayn ciqaab aad u culus marka dambiga loo eego? Ayuu Yoonis waydiiyay isaga oo taxadarsan.
“Ma’aha mid adag,” ayuu askarigii ku jawaabay. “Dilmadu waa ta keliya ee ay dadku sharciga kaga baqi karaan – si kastaba dambigu ha u sahlanaadee.” Indhihii Yoonis waa ay sii waynaadeen. “Timajare uma aad disheen, maxaa yeelay ma haysto warqaddii sharciga ee uu timaha ku jari lahaa?”
“Dabcan kuma aanu dili lahayn,” ayuu askarigii yidhi, isaga oo taataa- banaya qoriqiisa, si aad u adagna gacantiisa ugu xajinaya.” Inkastoo inta badan aan taas la isla gaarin.”
“Waa maxay?”
“Waa hagaag, dambi kasta waxa loo arkaa mid muhiim oo loo baahan ya- hay in laga hortago. Taa micnaheeduna waxa weeye ciqaabtu waa ay korodhaa marka uu qofku ka hor yimaado sharciyada. Markaa, tusaale ahaan, haddii cidi ay damacdo in ay jarto timo iyada oo aan haysan warqaddii sharciga, markaa waxaa lagu xukumayaa ganaax. Haddii ay diidaana in ay bixiyaan ganaaxa ama ay sii wadaan timo jariddooda, kadib dambiilayaasha waa la xi- rayaa, waxaana loo taxaabayaa xabsiga. Iyo wixii la mid ah,” ayuu ninkii ku yidhi cod aad u qaboow, “haddii ay ka horyimaadaan xidhista, kadib dambi- ilayaashan waa in lagu xukumaa ciqaab u qalanta dambiyadooda.” Wajigiisa ayaa sii madoobaaday, isuna yimid.
“Waxaana dhici karta in la toogto. Ka hor imaadkooduna haddii uu kordho,

iyana waxa kordhaysa xoogga lagaga hortagayo.”
Hadalkiisii baa dawikhiyay Yoonis. “Markaa waxa ka dambeeya sharci kasta waa dilmo? Isaga oo wali rajo ku jirto, waxa uu ku sii daray, “markaa xuku- umaddu waxay dilmada u qoondaynaysaa dambiyada ugu xun xun – sida qof dilista iyo kufsashada!”
“Ma’aha mar walba,” ayuu yidhi askarigii, “sharcigu waxa uu sugaa ilaal- inta qawaaniinta iyo ganacsiga dadka ay leeyihiin – ka dhaxeeya. Ururro faro badan oo iskaashatooyin ah ayaa xubnahooda ku badbaadiya haysashada war- qad sharci. Nijaaradda, Dhakhaatiirta, Qasabadleeyda, Xisaabiyayaasha, Bu- likeetileeyda, iyo Sharciyaqaannada – adigu magacoow gidigood oo dhan ma ay jecla dadka sharci darada ku shaqaysta.”
“Sidee bay warqadda sharcigu u ilaalinaysaa?” ayuu Yoonis waydiiyay.
“Waxaa la cayimayaa tirada warqadda sharciga iyo iyada oo la adkaynayo, lana xakimaynayo ka mid noqoshada ururrada farsamayaqaaniinta. Tanina waxay ka hortagaysaa ganacsiga aan sharciga ahayn, kuna shaqaysta fikrado cusub, xiisa badana u haya sidii ay ugu shaqaysan lahaayeen ama wax ku iibin lahaa qiimo aad u hooseeya. Kuwan oo kalena waxay wax yeelaan takhasuska shaqo.”
Yoonis ma uusan qancin hadana waa uu sii watay, “warqaddan sharciga ahi ma badbaadinaysaa dadka wax iibsada?”
“Waa hagaag, haye, taasi waa waxay ku sheegeen maqaalkii,” ayuu yidhi ninkii askariga ahaa, isaga oo dib u eegaya bogga wararka.
“Warqadda sharcigu waxay siisaa ururadda wax soo saara awood ay ku difaacaan dadka wax iibsada, si ay uga ilaaliyaan go’aamo badan iyo in ay wax kala doortaan. Waxayna tidhaahdaa in ururrada wax soo saara ay yihiin kuwo u wanaagsan dadka wax iibsada. Markaas muhiim ma’aha in ay wax kala doortaan.” Isaga oo shafkiisa taabanaya ayuu misna raaciyay, “waxayna hirgeliyaan in ay sii jiraan awoodda ururrada wax soo saara.”
“Marka dad gaar ah ay awood u leeyihiin in ay iyagu uun wax soo saaraan, tani miyeey wanaagsan tahay?” ayuu Yoonis waydiiyay.
Ninkii askariga ahaa waxa uu hoos u dhigay wargayskii mar labaad.
“Ma’aan garanayo, waxa keliya oo aan raacaa waa amarka la isiiyo. Mararka qaarkoodna waan hirgeliyaa sharciyada dadka gaarka ah ee awood keli ahaa- need u leh in ay wax soo saaraan, mararka kalena waxa la igu yidhaahdaa iska daa.”
“Markaa tee baa saxan? In dad gaar ah awood la siiyo iyo in tartan uu jiro?”
Ninkii askariga ahaa ayaa gundhiyay garabkiisa. “Taasi aniga ma’aha in aan go’aamiyo. Aqalka Golaha Guurtida ayaa og tan wanaagsan iyo tan aan wanaagsanayn. Golaha ayaa ii sheega halka aan ku fiiqayo qorigayga.”
Isaga oo eegaya Yoonis, ninkii askariga ahaa waxa uu isku dayay in uu qanciyo Yoonis. “Waxba halayaabin saaxiib. Inta badan dilistayadu waa mid iskaba yar. Cidna ma jecla in ay ka hadasho. In yar uun baa isku daya in ay ka hor yimaadaan, maadaama aanu barno sidii ay mudeec ugu ahaan lahaayeen golaha.”
“Wali ma’aad isticmaashay qorigaaga?” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo eegaya bustooladdiisa.
“Dadka sharciyada jabiya?” ayuu yidhi ninkii askariga ahaa, isaga oo rux ruxaya qorigiisa, ayuu waxa uu mar qudha gacantiisa saaray tumuujadkii. “mar qudha.” Waxa uu kala dhigay bistooladdii, isaga oo meel walba ka ee- gaya, hadana waa uu isku xidhay, isaga oo amaanaya. “Tik-noolijiyadda ugu wanaagsan ayaa laga helaa jasiiraddan. Golahuna waxay naga caawiyaan sidii aanu u fulin lahayn shaqadayada. Haa heey, aniga iyo qoriganba waxaa nalagu dhaariyay sidii aanu u difaaci lahayn nolosha, xorriyadda, iyo hantida jasiirad- dan. Waxaadna odhan kartaa in aanu si wacan u wada shaqayno.”
“Goormaad isticmaashay?” ayuu Yoonis waydiiyay.
“Waa wax lagu qoslo in aad i waydiisid? Ayuu yidhi ninkii askariga ahaa, isaga oo wajigiisa isu keenaya. “Sannad dhan oo aan shaqaynayay ayaanaan isticmaalin ilaa iyo saaka. Haweeneey ayaa iswaashay waxayna biloowday in ay u hanjabto koox aqal burburinaysa. Waxayna tidhi wax la xiriira waxaan qaadanayaa aqalkayga. Haa heey, waa ri’dii isnuugtay oo kale.”
Yoonis wadnihiisii baa ruxmay naxdin awgeed. Toloow ma haweeneeydii uu horay ula kulmay miyaa?
Ninkii askariga ahaa ma uusan fahmin walwalka ka muuqda wajigga Yoonis, ninkii askariga ahaa waa uu sii watay, “waxaa la iigu yeedhay in aan la hadlo haweeneeyda, si ay u fuliso sharciga. Warqadaheeduna waxay ahaayeen kuwo aan dhamaystirnayn – Aqalkana waxa la go’aamiyay in laga dhigo jardiinada marwo Ashkira.”
“Waan isku dayay in aan la hadlo. Waxaan u sheegayna in haddii ay soo baxdo iyada oo nabad ah in la xiri doono bilo yar. Laakiin ay aniga ii hanjabtay, iguna tidhi iiga tag aqalka, markaas waxaa caddaatay in ay diidayso in la xidho. Bal eeg maskaxda haweeneeydaa!”
“Haye,” ayuu yidhi Yoonis.
“Maskax maxay ah?”
In xoogaa ah ayeey aamusnaayeen. Ninkii askariga ahaa waxa uu wax u akhrinayay si aad u hoosaysa, halka uu Yoonis ka istaagay, isaga oo lugahiisa dhagax ku taab taabanaya. Kadibna, waxa uu waydiiyay, “cidi ma iibsan kartaa qori la mid ah qorigaaga?”
Isaga oo rogaya qorigiisa, ninkii askariga ahaa wuxuu ku jawaabay, “intii aad nooshahay ma’aad iibsan kartid. Cidbaa wax ku dhacayaan.”

 

Tuduca 12aad

Dagaaladii Maktabadaha
Nin iyo naag ku dagaalamaya qiimaha buugaagta.

Arrimihii kale gedisnaa ee ka socday waddooyinka ayaa sii kordhay, Yoonis Maskiin waxa uu ku sii socday bartamaha magaalada. Dad xidhnaa dhar aad u sarreeya ayaa waddada daadsanaa, kuwaasoo ku xoonsanaa dhinacyada waddooyinka. Si deg deg ah isaga oo jaraya bartamaha jardiinada, Yoonis waxa uu la kulmay nin aad u wayn iyo gabadh, kuwaasoo aad iyo aad isugu qaylinayey. Waxayna u ekaayeen kuwo diidan in ay fikrad- dooda bedelaan iyo iyaga oo aad u qaylinayey, ayeey misna gacmahooda cirka ku tuureen, iyaga oo kor u boodboodaya, aadna u caraysan. Markiiba waxa uu ku soo biiray dad tiro yar oo waddada marayey, oo u hakaday si ay u arkaan waxa kallifay dagaalkan.
Markii askarigii yimid si uu u kala saaro, Yoonis waxa uu ku sii jeestay haweeneeydii ku xigtay, isaga oo waydiinaya, “maxay isugu caraysan yihiin?” Haweeneeydii waxay ku jawaabtay, “labadani waxay is haysteen sannado faro badan, murankooduna waxa uu ku salaysan yahay buugaagta taala mak- tabadda. Ninku mar walba waxa uu ka cawdaa buugaag faro badan, wuxuuna yiraahdaa waa kuwo ku daafad ah, oo ay ka buuxdo anshax-xumo iyo kuwo aan sharaf lahayn. Wuxuuna doonayaa in buugaagtaas la tuuro, lana gubo. Iyaduna waxay ugu jawaabtaa, kuna tiraahdaa nacas madax adag.”
“Iyo iyada oo doonaysa in ay akhriso buugaagtaas?” ayuu Yoonis oo ka qaybqaadanaya sheekadoodii yidhi.
“Waa hagaag, sidaas ma’ahan? Ayuu yidhi qof kale oo ka mid ahaa dadkii waddada dhinac taagnaa, ahna nin aad u dheer, kaasoo gacanta haystay inan yar. “Cabashadeedu waa mid la mid ah tiisa – inkastoo ay ku wajahan tahay buugaag kala gedisan, waxayna ku doodaysaa in buugaag badan oo yaala mak- tabadda ay yihiin kuwo liddi ku ah dumarka iyo kuwo ay isirtakoornimo ku gaamurtay.”
“Aabe, Aabe, waa maxay ‘liddinimadeedu’?” ayeey ku dooday gabadhii yarayd, iyada oo soo jiidaysa surwaalkiisa.
“Bal u kaadi in yar, gacaliso. Waxaan lahaa,” ninkii hadalkiisii buu sii watay, “haweeneeydu waxay ku adkaysanaysaa in kuwo liddiga ku ah dumarka iyo kuwa isirtakoornimo ku jirto banaanka loo tuuro iyo iyada oo doonaysa in buugaagta ay rabto loo soo iibiyo maktabadda.”
Askarigii waxa uu soo xidhay labadoodii dagaalamayey. Waxayna ku jiiday- een dhulka. Yoonis oo ka yaaban ayaa madaxiisa ruxay isaga oo leh, “waxaan filayaa in askarigu uu xidhay labadoodaba maxaa yeelay waxay ahaayeen kuwo aad iyo aad isugu qaylinayey.”
“Ma’aynaan ahayn,” ayeey tidhi haweeneeydii iyada oo qoslaysa. “Labadooduba waa la xidhay maxaa yeelay waxay diideen in ay bixiyaan canshuurtii maktabadda. Aniga oo tixraacaya sharciga kaasoo sheegaya in cid waliba looga baahan yahay in ay wax ka bixiso lacagta ku baxda buugaagta, haddii ay jecel yihiin iyo haddii kaleba.”
“Ma runbaa?” ayuu yidhi Yoonis. “Muxuu askarigu ugu oggolaan waayey in ay haystaan lacagtooda, si ay u taageeraan maktabadaha dookhooda? Sidaa daraadeed, waxay bixinayaa oo keliya waxay jecel yihiin.”
“Laakiin gabadhaydu ma’ay awooddo in ay aado maktabadda,” ayuu yidhi ninkii isagoo siinaya gabadhiisa yar nacnac aad u wayn oo hadda isugu jirra casaan iyo cadaan.
“Halkaas ku jooji, mudane,” ayeey tidhi haweeneeydii iyada oo si ay diid- nimo ku jirto ku eegaysaa nacnaca.
“Miyeeynaan cuntada muhiim u ahayn gabadhaadu sida yaamiska?” “Maxaad ula jeedaa?” ayuu ninkii ku jawaabay, isaga oo in yar yara difaa- caya nacnicii. Gabadhiisuna waxay iska wasakhaysay dharkii ay xidhnayd.
In yar bay haweeneeydii aamustay, iyada oo aad u fikiraysa. “Wakhti aad u fog waxaanu la xiriirnay maktabaddo aad u faro badan. Dadkuna waxay lacag siin jireen maktabadda ay ka helaan. Waa ayna bixin jireen lacag aad u yar si ay uga mid noqdaan sannadkiiba mar, cid diiddayna ma’ayn jirin. Maktabaduhuna waxay ku tartami jireen sidii ay xubno u heli lahaayeen, oo ay isku dayi jireen in ay helaan buugaagta ugu wanaagsan iyo shaqaale shaqo wacan. Iyo iyaga oo furi jiray wakhtiyo aad u wanaagsan, kana furi jiray meelo ku habboon. Qaarkood xitaa waxay lahaayeen dad aqalkaaga kuugi keenaya iyo kuwo kaasii qaadaya buugaagta. Marka dadku ay kala doortaan waxay doonayaan iyo maktabadda ay ka mid noqonayaan, xiisaha ay akhriska u qabaan ayaa sii kordhaya. Waana arrin mid wada loo qadarin jiray – wuxuuna ahaa mid ka sarreeya nacnaca!”
Waxa kale oo ay ku dartay, “kadib, Golaha Guurtida ayaa yidhi mak- tabaddu waxa uu ahaa mid muhiimad gaar ah ugu fadhiya bulshada. Dadkuna ma’aha in lacag laga qaado marka ay isticmaalayaan. Markaas golahu waxa uu dhisay laabereeriyo aad u waa wayn, dadkuna ay ku isticmaalaan lacag la’aan. Saddex qof oo shaqaala ahna waa la shaqaaleeyey si ay u qabtaan shaqadii uu qof keliya uu qaban jiray. Wakhtigii la furi jiray waa la xakimay, laakiin golaha laabereerigu waxay ahaayeen kuwo aad caan u ah maxaa yeelay dadku lacag la’aan bay ku geli jireen. Muddo kadib maktabadaha waxay waayeen dad wax ku akhrista. Tanina waxay keentay in dad badan ay noqdaan shaqo la’aan.” “Guurtidu waxay ka dhigeen maktabadaha lacag la’aan.” Ayuu Yoonis ku celiyey. “Laakiin waxaan filayaa in aad tidhi qof waliba waa in uu bixiyaa canshuurta laabereeriga?”
“Taasi waa dhab. Laakiin waa caado in loogu yeedho golaha ayaa fududeeyey ‘lacag la’aan’ inkastoo dadka khasab looga dhigay in ay ku bixiyaan. Waa mid aad u horumarsan,” ayeey tidhi.
Ninkii dheeraa waa uu ka soo horjeestay ka mid noqoshada maktabadda. Waligeey ma’aan maqal tan oo kale!
“Dabcan maya,” ayeey haweeneeydii ku soo noqotay. “Golaha laabereerigu waxay dhisnaayeen wakhti aad u dheer oo aadan wax kale ku fikiri karin.” “Imminka, bal u kaadi!” ayuu ninkii yidhi. “Ma waxaad ka soo horjeedaa canshuurta laabereeriga? Haddii Guurtidu ay qabanayaan shaqo waa in dadka xoog lacagta looga soo qaadaa.”
“Lama qadarinayo haddii xoog lagu soo qaado,” ayeey tidhi haweeneeydii. “Cid waliba ma ay oga waxa u wanaagsan. Dadka intooda badana ma’ay awoodaan,” ayuu ninkii ku dhawaaqay. “Dadka aqoonta leh ayaa og in bu- ugaagta bilaashka ahi ay dhisaan bulsho xor ah. Canshuurtana waa la wada qaybsaday si qof waliba u bixiyo qaybtiisa. Dadka kalena waxay doonayaan in
ay ku kor noolaadaan dadka kale!”
“Waxaa jira dad faro badan oo doonaya in dadka kale ka faa’iidaystaan canshuurtaada laabereeriga,” ayeey haweeneeydii ku celisey. “Dadka isticmaala maktabadda iyo kuwa laga cayimay canshuuraha, waxay ku dul nool yihiin dadka kale. Sidee baa taasi cadaalad u tahay? Yaad u malaynaysaa in ay ku leeyihiin awood Golaha Guurtida: Dadka taajiriinta ee Golaha Guurtida saaxiibada la ah ama dadka saboolka ee aan awood u lahayn in ay buug soo kiraystaan?”
Isaga oo riixaya gabadhiisa ka dambaysay ninkii waxa uu ku celiyey, “mak- tabad noocma ah ayaad rabtaa? Ma waxaad doonaysaa in aad kala dooratid laabereeriyada liddiga ku ah dadka qaarkiis?”
“Kama aad carari kartid liddinimo!” Haweeneeydii baa ku dhawaaqday, iyada oo ku soo dhawaanaysa wajigiisa. “Maxaad u malaynaysaa in labadaas ruux ku dagaalamayaan mar koodii hore?
Ma waxaad doonaysaa in nacasyada ka midka ah golaha ay kuu go’aamiyaan waxaad neceb tahay?”
“Hadaba waa ayo nacasyadan?” ayuu ninkii dib u waydiiyey, isaga oo ka daba tagaya haweeneeydii. “Haddii aadan jeclayn maad isaga tagtid Jasiirad- dan!”
“Akhlaaqdaada xun ee aan daacadda ahayn!’ ayeey haweeyneedii ku celisay. Ilaa iyo imminka labadoodu waa ay isku qaylinayeen gabadha yarna waa ay ooyeeysay. Markiiba qof meesha joogay ayaa cagahiisa wax ka dayey si uu ugu yeedho askarta. Yoonis xoog buu labadooddiiba ku dhaafay, isaga oo go’aansaday in uu baadigoobo meel uu qaxooti ku ahaado, kana heli karo nabad iyo meel sideedaba daba hadalku uu ku yar yahay, una dhow maktabad.

 

Tuduca 13aad

Waxba Ma’ahan
Bakhtiyanasiib xalinaya dhibaatooyinka naqshadeeyaha.

AQALKA ku heeraarsan maktabadda waxa uu yahay labo dabaq haddii uu ugu yaraado, waxaana lagu xardhay dhagxaan qurux badan. Wax- aase iska soo buuxshay dad aad u faro badan, kuwaasoo ku xoonsan albaabka laga galo. Dadkii baa ku sii yaacay, iyaga oo iska ilaalilanaya in ay ka qaybqaataan iska horimaadka ka socday dhulka ka dambeeya ee lahaa jardiinooyinka. Yoonis waxa uu ku biiray kooxdii, waxa uu akhriyey isaga oo si gaar ah u xiisaynaya warqadda ku xardhan midabka dahabka, kana koraysa albaabka, “MAKTABADA DADWAYNAHA EE MARWO ASHKIRA.”
Dadka xagga dambe safka kaga jiray waxay sii eegayeen dadka ka horreeyay, oo iyaga in badan ka horreeyey. Waxayna ahaayeen kuwo aad u qaylinayey. “Wanaag,” ayeey dadka qaar si hoos ah u odhanayeen. “layaab,” ayeey dadka intiis kalena ay lahaayeen.
Yoonis Maskiin oo ah wiil jalaqsan oo firfircooni u dheer tahay, ayaa isku sii qaaday dadkii, markaasu dhaafay oo horyimid qofkii hor fadhiyey miiskii maktabadda, lagana galayey maktabaddii. “Maxay dadkani u arkaan wanaag iyo layaab?” ayuu waydiiyey ninkii hor fadhiyey miiska laabereeriga laga galo.
“hahahha!” aad buu ula yaabay ninkii laabereeriga ka shaqaynayey. “Fadlan hoos u dhig codkaaga.” Ninkii wuxuu kor u qaaday warqado badan oo ay qo- raallo ku qornaayeen, isaga oo dhigaya hortiisa, una dhigaya si ay naxariisi ku jirto. Waxa uu u soo jaleecsaday horay, isaga oo eegaya Yoonis, kuna eegaya muraayadahiisa indhaha. “Kuwani waa Guddiga Horumarinta Suugaanta.”
“Ma sidaasaa,” ayuu Yoonis yidhi, kuna yidhi cod yara hoose. Isaga oo kala bixinaya qoortiisa, si uu wax u arko, ayuu yidhi, “Waan jecelahay suugaanta aadka u sarraysa, laakiin meeday? Waan filayaa in ay tahay mid aad u yar.”
“Waxay ku xidhan tahay,” ayuu markiiba la soo booday shaqaalihii mak¬tabadda. “Dadka qaarkii waxay odhanayaan waa mid qaaliya. Tani waa qoraal qurux badan. Waa magac ‘Iska ilaali Duulista.'”
“Laakiin waxba ma’aan arko,” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo bedelaya wajigi- isa, eegayana gidaarka cad ee ka korreeya halka laga soo galo.
“Waa sidaas. Miyeeynaan aad u sarayn? Ninkii maktabadda ka shaqay- nayay waxa uu eegay qolkii bannaanaa, isaga oo la moodo in uu riyoonayo. “Wax la mid ah ma jiraan niyadda bini aadamka iyo jihaadka noloshooda, taa- soo ku tusinaysa ogaanshaha qof waliba dareensan yahay marka la barbardhigo aqoonta aynu u leenahay jiritaanka dhabta ah ee uu sankuneefle og yahay lana xiriirta nolosha aadamaha. Cidna halkan diyaar uma aha in qof waliba uu gaaro awoodiisa uu ku soo bandhigayo fikirka maskaxdiisa.”

 

Tuduca 14aad

Danta Gaarka Ah
Yoonis waxa uu arkay dabaal dag ciyaareed oo xiisa geliyay dhamaan ciyaartooyda.

Cirkii baa waxaa narivey caad Yoonis Maskiin waxa 1111 istaagay iaranteen, qorraxdiina ay soo baxday. Dad aad iyo aad u badan ayaa xagiisa isku soo qaaday, halkii uu ka joogay faras magaalka, halkaas oo teendho ay ku taalay, kana dambaysay maktabadda. Xiisihii uu u qabay dhulkiisana waxa uu ku ilooway farxadda xafladdan ballaadhan awgeed.
Iyada oo ay cajibisay nalka, aragtidiisa dadka kale gedisan, iyo dhawaaqyada codka dheer, Yoonis waxa uu soo indha-indheeyey teendhadii cajiibka badnayd. Qoraal far qurux badani ku qoran tahay ayuu akhriyey: “CAASIMADDA DABAAL DEGGA: KAN DANTA GAARKA AH.”
Haweeneey xidhnayd dhar casaan iyo madoow leh ayaa mar qura ka soo dhexbaxday dadkii faras magaalka ku xoonsanaa, iyada oo ku qaylinaysa: “Maqla, maqla. Wanaaga nolosha awgeed, horay u soo socda, kuna soo socda Danta Gaarka Ah.” Waxay aragtay Yoonis, isagoo indhihiisu ay aad u foojig- naayeen, aadna u furnaayeen, kana muuqdeen layaab badan, ayeey soo qabatay gacantiisa. “Cid waliba guul bay joogtaa, inankaaga yaroow.”
“Immisa ayeey tahay qimaheedu? Ayuu waydiiyey Yoonis.
“Waxaad keentaa 10 shillin oo keliya, kadibna la tag shay aad u sarreeya!” ayeey ku jawaabtay. Haweeneeydii waxay ruxday kabaheeda dheeraa iyada oo u baaqaysa dadkii ku xoonsanaa faras magaalka. “Maqal, maqal. Danta Gaarka Ah waxay kaa dhigaysaa hantiile wayn!”
Isaga oo aan haysan lacag aad u badan, Yoonis waxa uu sugay intii hawee- neeydu ay mashquul ku noqonayso dadka kale, kadibna waxa uu ku soo waree- gay teendhada xaqeeda dambe. Wuxuuna bilaabay in uu iska qaado dhinacyada teendhada, si uu u galo gudaheeda. Waxa uu daawaday iyada oo dadka ku hog- gaaminaysa kuraastii dadka loogu tala galay, lana iska soo horjeediyey. Toban dadkii ka tirsanaa ayaa is tubay, iyaga oo ka dambeeyey kuraastooda. Nalalkii waa la yareeyey, durbaannadii ayaa bilaamay, mar qudha ayeey xafladii bi- laabatay. Halkii ugu wanaagsanayd waxaa ka soo baxay nin xidhnaa dhar isku joog ah oo midabkiisu yahay madoow iyo koofiyad xardhan. Hoos ayuu u dhigay isaga oo eegaya teendhada gudaheeda.
“Habeen wanaagsan,” ayuu yidhi ninkii. “Waxaan ahay siyaasi gaamuray! Caawa toban idinka mid ihi waxay yeelanayaan nasiib wanaagsan, waxay ku guulaysan doonaan ciyaartan heerka sare. Dhammaantiina waxaad ka tagi doontaa idinka oo ka faraxsan markii aad horay u soo gasheen. Fadlan fad- hiista.” Intaa markii uu yidhi, waxa uu ruxay gacmihiisa, isaga oo u tagaya cid walba oo ku dhex jirta gudaha. Waxa uuna ka soo qaaday qof walba hal shillin. Dayn ma jirto.
Ninkii wuu qoslay. Wuxuuna ku dhawaaqay, “Imminka waxaad arkaysaa
sida laguugu abaalgudo.” Islamarkiina waxa uu riday shan shillin, isaga oo ku tuuraya qof dadkii ka mid ahaa. Qofkii nasiibka badnaa kor ayuu u dhawaaqay, isaga oo kor u bood boodaya, farxad badanina ka muuqato.
“Ma tihid kan keliya ee guulaystay,” ayuu ku dhawaaqay ninkii. Taasina way dhacday. Toban jeer ninkii waxa uu isku sii qaaday bartamaha teendhada, isaga oo soo uruurinaya hal shillin, kana soo uruurinaya dadkii. Markasta oo uu ku noqdaba, waxa uu ridaa shan shillin, isaga oo ku tuuraya dhabta qof ka mid ah dadkii fadhiyey, isaga oo ay ka muuqatay farxad iyo reen reen.
Markii qayladdii istaagtay, dadkiina bilaabeen in ay iska tagaan, Yoonis waxa uu isku sii qaaday xaga hore ee teendhada, si uu u arko in cid waliba ay ku faraxsanayd iyo in kale. Haweeneeyda xidhnayd dharka cas iyo kan madoow ayaa haysay marada ku oodnayd albaabka teendhada. Kor bayna u haysaa maradii. Waxay joojisay mid ka mid ahaa dadkii, iyada oo waydiinaysa: “wakhti fiican ma qaadatay?”
“Dabcan!” ayuu ninkii yidhi, isaga oo ku dhawaaqaya. “Waxay ahayd mid aad u wacan!”
“Ma aan sugi karo si aan ugu sheego asxaabtayda,” ayuu mid kale yidhi. “Waxaa laga yaabaa in aan mar kale aan soo noqdo.”
Hadana mid kale oo faraxsan ayaa ku daray, “Haa, haa. Cid waliba waxay heshay 5 shillin!”
Yoonis waxa uu si gaar ah u eegayey kooxdii ilaa intii ay ka libdhayeen. Haweeneey xidhnayd dhar ku dhagan ayaa siyaasigii firfircoonaa ku soo jeesa- tay, kaasoo markaas dadka ku lahaa nabadgelyo, ayeey waxay tidhi, “Haa, waxaan nahay dad aad u faraxsan. Waxaanu helnay 50 shillin dhamaantayo waanu faraxsanahay! Waxaan rajaynaynaa sannadka dambe in aan waydiisan doono Golaha Guurtida in ay ansixiyaan sharci u oggolaanaya in cid waliba ay ciyaarto ciyaartan heerka sare ah!”

Muddo yar kadib nin cadhaysan ayaa xaga dambe Yoonis kaga yimid isaga oo qabsanaya garabka shaadhkiisa. “U kaadi, dibjiryahoow. Waan ku arkayey markii aad ka soo galaysay xaga dambe. Waxaad mooday in aad bilaash ku soo gali kartid, miyaad moodey?”
“Waan ka xumahey,” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo isku dayaya in uu ka baxsado ninkii gacantiisa ka hayey. “Ma aan ogayn in lacag la bixinayo, si loo daawado. Haweeneeydaasna waxay iiga dhigtay in aan foojignaado – mana aan haysan wax lacag ah oo aan iskaga bixiyo, markaas…”
Haweeneeydii iyada oo ku soo jeesanaysa Yoonis, ayeey biloowday in ay qayliso, “wax lacag ah ma jirto?” Kadib, durbadiiba wajigeedii wuu isbede- lay waxayna biloowday in ay qososho. “Iska sii daa,” ayeey tidhi. “Waa wiil wanaagsan. Miyaad jeclaatay barnaamijkii, miyaad?
“Dabcan haa, hooyo!” ayuu Yoonis yidhi, isaga oo madaxiisa ruxaya.
“Waa hagaag, sidee baad ku doonaysaa in aad lacag ku shaqaysatid?” Ama waa sidan, codkeedii wuxuu isu bedelay mid laga baqo, “ama waxaan kuu gudbinayaa guddiga nabad gelyada.”
“Waa hagaag – taasi waa mid wanaagsan,” ayuu yidhi Yoonis, durbadiiba. “Maxaad iga doonaysaa in aan sameeyo?”
“Waa mid fudud,” ayeey ku jawaabtay, af macaan ayeey imminka biloow¬day. “Waxaad dhex socotaa teendhooyinka dhexdooda wakhtigu markuu yahay fiidkii, qaybi warqadahan, una sheeg dadka in ay wakhti fiican qaadan doon- aan. Kani waa hal shillin, mid kale waad shaqaysan doontaa, oo aad ka qaadan doontaa qof kasta hal shillin marka ay gudaha soo galaan, kaasoo sita warqadda aad siisay. Imminka orod oo wax soo samee, hana iga caraysiin.”
Markii uu bilaabay in uu warqadihii xambaarto, oo uu dhaqaaqo, ayeey tidhi, “waxaa kaloo jirta, marka barnaamijka caawa uu dhamaado, waxaan gudbinayaa warbixintaydii ee ku saabsanayd intii aad u shaqaysatay. Waxaana samaynayaa berito aroortii. Adiguna waa in aad ka bixisaa canshuur lacagta aad shaqaysatay.”
“Canshuur?” ayuu Yoonis ku celiyey. “Oo maxaan u bixinayaa?”
“Golaha Guurtidu waxay rabaan qaar ka mid ah lacagta aad shaqaysatay.”
Yoonis waxa uu ku daray, “Waxaan ku raja waynahey in aan aad u shaqayn lahaa haddii aan ogaa in aadan war bixin ka diyaariseen lacagta aan shaqaystay. Waxaa dhici lahayd in aan laba jibaar aan u shaqayn lahaa.”
“Golaha Guurtidu waa ay ka warhaysaa in dadku ay la dhuuntaan canshuur- tooda, waxayna leeyihiin dad u soo basaasa, si gaar ahna uga warhaya. Taasina waxay noqon kartaa dhibaato faro badan – waxaana dhici karta in ganacsiga nalaga xidho,” ayeey haweeneydii tidhi. “Markaa waxba ha ka cabanin. Waa in aan dhamaanteen ka mas’uul noqonaa dambiyadeena.”
“Dambiyadeena?” ayuu ku celiyey.
“Waa waree, haa heey. Canshuurtu waxay keentaa ciqaab. Canshuurta sigaarka laga qaado waxay ciqaabtaa kan caba sigaarka, canshuurta kham- riga laga qaadana waxay ciqaabtaa kan caba khamriga, canshuuridda lacagta dadku shaqaysto waxay ciqaabtaa dadka shaqeeya.” Haweeneeydii waxay ku soo tuuray gacanteedii, iyada oo leh, “Caafimaad wanaagsan iyo kala dambayn. Imminka iska tag, soco, wiilyahoow!”
“Sideen waxba u ahayn farshaxanku?”
Yoonis waxa uu ruxay madaxiisa, isaga oo la yaabay arrintan, ayuu waydi- iyey kuna yidhi cod aad daciif u ah, “sidaas daraadeed tani waa waxba? Sideen waxba ku ahayn farshaxan?”
“Waxa sababay taasi waxay tahay tan baabi’inaysa farshaxanka kana dhi- gaysa mid loo wada dhan yahay. Guddiga Horumarinta Farshaxanka waxay maamulaan bakhtiya nasiib, oo ay iyagu soo dooraan bakhtiya nasiibkan,” ayuu yidhi ninkii ka shaqaynayay maktabadda.
“Bakhtiya nasiib – si loo doorto farshaxanka?” ayuu Yoonis waydiiyey, isaga oo aad ula yaaban. “Maxaa sababay bakhtiya nasiibkan?”
“Guddi mar la doortay oo ka mid ah Golaha Fanka iyo Farshaxanka ayaa go’aamiyey,” ayuu ninkii ku jawaabay. “Markii ugu horaysay golaha waxaa lagu eedeeyey in ay iyagu dooranayaan dookhooda amaba kuwo asxaabtooda. Markii xigayna waxaa lagu eedeeyey faaf-reebid ku saabsan farshaxanka ay- naan jeclayn. Maadaama shicibku ay bixiyaan canshuuro, dadku waxay ka soo horjeesteen dadka aqoonta dheeraadka leh.”
“Ka waran haddii la sameeyo gole kale?” ayuu soo jeediyey Yoonis.
“Waa waree, haa heey, waanu isku daynay taas marar faro badan la sameeyo. Laakiin kuwa aan ku jirin golahan marnaba lama heshiin kuwa ku jira golahan. Sidaa daraadeed ugu dambayntii waa la iska dhaafay talladii oo dhan. Cid waliba waa ay ku raacday in bakhtiya nasiibku uu yahay habka keliya ee wax lagu xulo. Qofkastana waa uu ka soo qaybgali kartaa tartanka – cid waliba waa ay ka soo qaybgashay! Golaha Guurtida ayaa go’aamiyey waxa la helayo. ‘iska ilaali Dulimaadka’ ayaa ku guulaystay tartankii saaka.”
Yoonis ayaa soo dhexgalay, “laakiin maa loo oggolaado in cid waliba ay iib- sato farshaxanka, inta la canshuurayo dadka si ay u iibsadaan bakhtiya nasiib? Kadibna cid waliba waa ay ka dooran karaan waxay rabaan.”
“Maxay!” Ninkii ka shaqaynayay maktabaddii ayaa la soo booday. “Dadka qaar baan iibsanayn, waa kuwa iimaanka xune. Dadka kalena waxay leeyihiin dookh xun. Maya, Guurtidu waxay muujiyeen taageeradooda ay u hayaan fanka iyo farshaxanka!” Kuna soo noqo “iska ilaali Dulidda,” ninkii ka shaqay¬nayay maktabadda waxa uu is dhaafiyey labadiisa gacmood, waxaana ka muuq- day caro wajigiisa. “doorasho wacan, miyaadan ku raacsanayn? Madhnaashuhu sinama uma wanaagsana maktabadaha, waxayna ka dhigtaa albaabadiisa mid madhan. Haddii aan ku sii daro,” waa uu sii watay, “cidna kama soo hor- jeesan karto wanaaga farshaxanka ama sida hufan ee loo qoray. Mana ka soo horjeesanayso cidna – miyeey?”

 

Tuduca 15aad

Adeer Samta
Yoonis waxa uu soo ogaaday micnigga cusub ee dhaqankii hore.

Magaaladii waxay isu bedeshay mid xasiloon. Haweeneeydiina waxay siisay Yoonis in ka badan konton shillin ka qaybqaadashadiisii uu kaga qaybqaatay qaybintii warqadaha. Aad iyo aad bay ugu faraxday in ay aragto ruux aad iyo aad u jecel shaqada, kaasoo tixgelin dheeraad ah siiyey shaqadiisa. Tanina waxay sababtay in ay ka codsato in uu soo noqdo habeen dambe, si uu mar labaad u shaqeeyo. Yoonis wuu ku raacay in uu ku soo noqdo maalin kale haddii uu karo. Kadibna, waa uu iskaga tagay, si uu u raadsado meel uu si fiican u seexdo. Mana uusan garanayn wuxuu sameeyo. Sidaa daraadeed, waxa uu meermeeray bartamaha magaalada. Sidii uu u taagnaa gidaarka hoostiisa, waxaa ka horyimid Oday wayn – oo xidhan shaadh, kaasoo hor istaagay Yoonis Maskiin. Odayga wayni wuxuu mudh ka soo yidhi aqalkiisa oo u dhow aqalka dulsaaran waddada.
Yoonis, isaga oo xiisa gaara sii siinaya ayuu waydiiyey, “maxaad baadi- goobaysaa?”
“Aqalka korkiisa,” ayuu cod aad u hooseeya ku yidhi, isaga oo sii tilmaa- maya mugdiga. “Ma aad aragtaa ninka xidhan dharka cas, cad, iyo kan buluuga ah? Boorsadiisa waa ay sii buurnaanaysaa mar kasta uu booqdo aqal cusub.” Yoonis waxa uu eegay dhinacii uu ninku u tilmaamay. Waxaa uga muuqday aqallada qaarkood muuqaal si fiican loo arki karayn.
“Maxaa ugu wacan, runtii,” ayuu ku dhawaaqay. “Waan arkaa isaga. Max¬aad kor ugu qaylin la’dahay oo aad dadka ugu sheegi la’dahay cidda deggan?” “Hah, ma’aan samaynayo taas,” ayuu ninkii waynaa ku dhawaaqay.
“Adeer Samta waa mid caro badan dadkana ula xaajooda si aad u liidata iyo cidkasta oo uu la laxaajoodo.”
“Miyaad garanaysaa?” ayuu waydiiyeyYoonis. “Laakiin.”
“Shhhh! Aad ha u qaylin,” ayuu ninkii yidhi, isaga oo ku sii xoojinaya fartiisa bishimihiisa. “Adeer Samta waxa uu booqdaa dadka qaylada badan. Dadka badankiisu waxay iska dhigaan inay jiifaan, isagoo xitaa inta badan ku xadgudba xorriyadda shicibka, iskana soo gala aqalladooda.”
Isaga oo iskudayaya in uu is xakameeyo, Yoonis waxa uu isu badiyey dhinaca uu ninku ka xigay. “Ma’aan fahmin maxaa sababay in uu qof waliba uu xidho indhihiisa, mararka aqalladooda la soo galo?”
“Dadku waa ay aamuseen caawa oo ay taariikhdu tahay bishii Abriilyo,” ayuu ninkii waynaa ku sharaxay.
“Haddii kale waxay wax u dhimaysaa fasaxyadooda, oo wax yeelaysaa marka uu fasaxoodu uu u bilaamayo ee uu Adeer Samta uu ka soo noqdo alaabtiisa khaasatan tan caruurta yari ay jecel yihiin si uu u geeyo aqal walba.” “Hah,” ayuu yidhi Yoonis isaga oo yara faraxsan. “Markaa Adeer Samta dib ayuu u bixinayaa wax walba?”
“Maya! Laakiin dadka way jecel yihiin in ay u qaataan. Waxaan isku dayey in aan soo jeedo, si aan ula socdo waxa uu qaaday iyo waxa uu soo celiyey.
Waa mid aan ka helo, ayaad odhan kartaa. Xisaabtayduna, Adeer Samta inta badan isaga ayaa kaydsada, oo meel dhigta iyo isaga oo u kala qaybiya aqalo badan oo ay asxaabtiisu ay deggan tahay. Laakiin,” ayuu yidhi ninkii waynaa, isaga oo isku qabtay gacantiisa cadhana ka muuqatay, “Adeer Samta waa mid taxadar badan, oo cid walba in yar siiya, si uu uga farxiyo. Tanina waxay ka dhigtaa cid walba mid seexday ilaa iyo Bisha Abriilyo ee soo socota, marka uu soo noqdo, si uu u qaato wuxuu doonayo.”
“Ma aan fahmin,” ayuu Yoonis yidhi. “Maxay dadku u soo jeedi la’ yihiin, una sheegi la’ yihiin tuugga, oo ay u ilaashan la’ yihiin hantidooda? Kadibna ay u iibsan la’yihiin wax kasta oo ay doonayaan, oo ay u siiyaan cidkasta oo ay doonayaan”
Odaygii waynaa waxa uu ruxay madaxiisa, isaga oo la yaaban Yoonis fahmi la’aantiisa.
“Adeer Samta waxaa ku hamiya cid walba oo yar. Dhab ahaantii, waalidi- intuna waxay bareen caruurtooda in alaabta ay ku ciyaaraan oo ay si lama filaan ah ay samada uga timid, cidna aynaan waxba ugu fadhiyin.” Markii uu ka bogtay sidii xumayd ee uu u eegay Yoonis, ayuu ninkii waynaa yidhi, “Wax- aad u eg tahay in aadan faraxsanayn maanta. Bal gudaha soo gal oo dareen kulaylka, ninkaaga yaroow. Miyaad u baahan tahay meel aad seexatid caawa?” Yoonis waa uu soo dhaweeyey seexashadii lagu martiqaaday. Ninkii waynaa waxa uu baray Yoonis xaaskiisa, markiiba waxay Yoonis u keentay bakeeri ka buuxay jokolaad kulul iyo saxan ay ku jireen buskud, markiiba daalkii baa ka ba’ay, Yoonis waxa uu isku kala bixiyey kursigii ay qoyskani ay sameeyeen, kana sameeyeen buste iyo barkimo. Ninkii waynaana waxa uu sitay sigaarka baybka lagu cabo, isaga oo dib u fadhiisanaya, horay iyo gadaalna u ruxruxaya kursigiisa.
Markii uu si fiican u nastay Yoonis, waxa uu waydiiyey, “sidee bay dhaqan kani ku bilaamay?”
“Waxaanu horay u lahaan jirnay fasax loo yaqaanay ‘Ciid,’ waana wakhti aad u wanaagsan sannad walba. Waana fasax diimeed oo la isi siiyo hadiyado. Waa hagaag, cid waliba waa ay ka heshaa, oo waa ay jeceshay. Waxayna sababtay in Golaha Guurtida ay go’aamiyaan in ay tahay fasax aad iyo aad muhiim u ah. Waa ayna la wareegeen si ay u maamulaan.” Codkiisii baa sii yaraaday, wuxuuna muujiyey in uu ka xun yahay. “Marka hore, waxyaabaha la xiriira diinta waa in la mamnuucaa. Guurtidu si sharciyan ah ayeey ku bedeleen magacii fasaxa in uu noqdo ‘Ciid Wayn.’ Hadiyadihii dadku isa siin jireen magaceedii waxaa loo bedelay ‘Adeer Samta’ iyo in qofka canshuurta soo qaadaya uu xidho dhar gaar ah.”
Ninkii waynaa waa uu aamusay, si uu u liqo candhuuftiisa, una calaashado tubaakadiisa. Waa uu sii watay, “Ciida wayn canshuurteeda waa in imminka la gudbiyaa foomamkeeda waana in loo gudbiyaa xafiiska rajada wanaagsan. Xafiiska rajada wanaagsan ayaa go’aaminaya lacagta looga baahan yahay can- shuur bixiye kasta, waxaana la isticmaalayaa xisaab ay soo dejiyeen Guurtidu. Waxaad imminka indhahaaga ku aragtay canshuur bixintii Abriilyo.”
“Marka xiga waxaa iminaya xafiiska anshi-xumada iyo wanaagga, kaasoo ay u shaqeeyaan dad aad u fara badan, oo wax xisaabiya, waxna baadha, si ay u imtixaamaan kuwa mudan in ay helaan hadiyad bisha Diseembar.”
“Ugu dambayntii Gudoomiyaha saxa hadiyadda inta ay la’aan karayso, midabkeeda iyo sida ay u ekaan karto ayaa go’aamiya hadiyadda dadka la si- inayo wuxuuna bixiyaa cida la siinayo inay dhisaan warshado haddii ay aamin- san yihiin, ayna taageersan yihiin siyaasada Golaha Guurtida. Cid waliba, iyada oo aan la takoorin, inay helaan inta ay dawladdu u qoondaysay oo ay ku sharxi karaan aqalladooda. Habeenka ‘Ciida’, dadka oo dhan ayaa la isugu yeedhaa, si ay u qaadaan heesaha xafladan ku habboon.”
Ilaa hadda, halgamahan yar ee daalan, markiiba wuu gam’ay. Odaygii waynaa waxa uu kor ugu qaaday bustihii, oo uu korkiisa ku daday. Isaga iyo xaaskiisa waxay cod aad u yar ugu sheegeen Yoonis, oo ay ku yidhaahdeen, “Ciid Wanaagsan!”

 

Tuduca 16aad

Diin iyo Bakayle Dib loo booqday
Ayeeyadii sheekadeedu aan sidaas caanka u ahayn.

Yoonis waxa uu maskaxdiisa ka saari la’ yahay haweeneeydii u ahayd madaxa xafladaha dadka danta gaarka ah ku shirkoobay. Waxayna siin jirtay lacag, hadana waa ay ka qaadataa islamarkiiba. Hadana, markasta iyo had iyo jeer gacanta ayeey u gelisaa, misna waa ay ka dhufsataa. Durbadiiba, Yoonis Maskiin waxa uu la soo toosay amakaab iyo layaab, isaga oo xusuustay in laga doonayo in uu canshuur ka bixiyo lacagtii uu shaqaystay.
Odayga wayn waxa uu kala jar jarayey roodhi, isaga oo ka dhigdhigayey qayb qayb aad u yar yar, doonayeyna in uu u isticmaalo guraac ahaan, markii gabadha yar ee caatada ahi ay si farxadi ku dheehan tahay u soo gashay qolkii. Odaygii waynaa waxa uu u sheegay Yoonis in ay tahay gabadhii uu awoowga u ahaa, oo uu yidhi magaceedanna waxa la yiraahdaa, Ladan, taasoo booqasho gaaban ugu timid, joogina doonta dhawr cisho. Markiiba Yoonis quraacdiisii ayuu wax ka siiyey gabadhii yarayd. Gabadhii yaraydna farxad bay la bood- booday, iyada oo isku dayeeysa in ay kor u qaado iskaalshaheeda. “Awoowe, fadlan ii akhri sheekaddii mar kale,” ayeey ka codsatay.
“Kee, awoowe?”
“Tii aan sida gaarka u jeclaa, tii diin diinka iyo bakaylaha. Sawirradu aad bay u qurux badnaayeen,” ayeey Ladan tidhi.
“Waa wanaagsan, taasina waa hagaag,” ayeey tidhi ayeeyadeed, iyada oo soo qaadaysa buug armaajada jikada dhexdeeda yaalay, oo ay sideedaba ay si fudud ku gaadhi karto. Waxay soo agfadhiisatay gabadhii yarayd, Ladan, iyada oo ku biloowday, “Beribbaa waxaa jiray.,”
“Maya, maya, ayeeyo, ‘wakhti aad u fog.,” ayeey gabadhii la soo booday. Ayeeyadeed waa ay iska qososhay, oo ay sii wadatay. “Wakhti aad u dheer, oo fog, waxaa jiray diin diin la odhan jiray Raage iyo bakayle la odhan jiray Wardheere. Waxay ahaayeen kuwo warqadaha dadka qaybiya, oo ka baayac mushtara, oo xayawaanka kale warqadaha ugu geeya aqalladooda. Maalin maalmaha ka mid ah, Raage, oo sidiisaba dhagahiisu ay ka xoog badan yi- hiin lugahiisa ayaa waxa uu maqlay deriskiisa oo ammaanaya Wardheere, kuna ammaanaya in uu yahay mid markiiba is deg deg ah warqadaha u qaybiya. Wuxuuna ku qaybin karaa wakhti aad u yar halka kuwa kale ay ku qaadato maalmo. Isaga oo Raage dhuuxaya arrintan ayuu u soo dhawaaday, kana qay- bgalaya sheekadooda.
“Bakayle,” ayaa yidhi Raage waa mid aad u gaabiya. ‘Todobaad keliya ayaan waxaan ku heli karaa dad aad u faro badan. Waxaana ahey qof sumcad leh, oo ay macaamishayduna ay i qadariyaan.’
“Wardheere waxa uu bilaabay tartan. ‘sharaftaada? Haa heey! Waxa dadku ay ku fikiraan ma’aha waxaad ku tashan kartid,’ Bakaylihii waa uu soo jeestay, ‘si kastaba ha ahaatee, waan kula tartamayaa!’
Deriskii oo dhami waxay yiraahdeen diin diinka gaabiya ma’aha mid tar- tami kara. Hadana, si ay u caddeeyaan dhammaantood waxay ku heshiiy-
een in ay iyaga noqdaa guddigii go’aamin lahayd cidda tartankan ku guu- laysata todobaadkan. Isla markiiba Wardheere wuxuu u diyaar garoobay tar- tankii, halka Raage uu wali iska fadhiistay, oo uu iska fadhiyey wakhti aad u dheer. Markii ugu dambaysaynna waa uu soo jeestay, isaga oo ka sii dhaqaaqay goobtii.
“Wardheere waxa uu markiiba meel walba ku dhejiyey ogaysiis oo uu ku leeyahay waxaan dhimayaa qiimaha xitaa in ka badan badh – in ka sii yar inta Raage uu ku iibiyo. Warqado qaybintu waxay noqonaysaa maalintii labo jeer imminka wixii ka dambeeya, xitaa sabtida, axada iyo maalmaha fasaxa. Isla markiiba bakaylihii waxa uu isku sii qaaday xaafadihii oo dhan, isaga oo riixaya gambaleelka aqal kasta, markiiba waxaa farta laga saaray warqadihii laga iibsaday tigidhadoodii iyo alaabo kale, xitaa waa uu miisaamayey, isaga oo xitaa xidh xidhayey markiiba. Lacag aad u yar ayuu ku ballan qaaday in ay bixindoonaan mar walba maalin kasta ama habeen walba. Waxa uu intaa ku darsaday isaga oo tusaya daacadnimo, waji furran, oo uusan wax lacag ah ku iibinayn. In uu noqon doono mid shaqadiisu dheelitiran, wax abuurid badan, iyo isaga oo ah mid si wacan idiinku soo dhawaynaya. Bakaylihii markiiba macaamiishiisii ayaa sii badatay, oo korodhay.
“Cid wali aragtay diin diinkiina ma jirto. Dhammaadkii todobaadka, xoogaa guul ayaa u soo hoyatay, Wardheere, markaasuu isku sii qaaday deriskiisa, si uu ula kulmo, kalana hadlo tartankoodii. Aad buu u yaabay markii uu arkay diin diinkii oo ka soo hormaray, oo sugaya. ‘Iga raali ahow, Wardheere,’ ayuu yidhi diin diinkii, isaga oo ku leh cod aad daciif u ah. ‘ Intii aad ku sii cararaysay aqallada xaafaddeena, waxaan keliya oo aan awooday in aan warqaddan ciddi lahayd aan u geeyo.’ Raage waxa uu Wardheere u dhiibay warqad iyo qalin, isaga oo ku daraya, ‘Fadlan saxiix halkan.’
“‘Kani waa maxay?’ ayuu Wardheere waydiiyey.
“‘Boqorkeenna ayaa ii magacaabay aniga oo ah diin diin in aan noqdo madaxa Boostooyinka Guud, wuxuuna ii oggolaaday in aan anigu ka ganacsado warqadaha qaybintooda wadanka oo dhan. Waan ka xumahey bakayle, laakiin waa in aad joojisaa warqado qaybintaada.’
“‘Laakiin taasi ma suurto geli karto!’ ayuu yidhi Wardheere, isaga oo dhulka la dhacaya cagahiisa caro awgeed. ‘Tani caddaalad ma’aha!’
“‘ Tani waa waxa uu boqorku yidhi,” ayuu diin diinkii ku jawaabay. ‘Ma’aha caddaalad in dadkiisu qaarna ay helaan shaqo wacan, qaarka kalena aynaan helin. Markaa aniga ayuu si gaar ah ii siiyey awood ganacsi oo ballaadhan, si cid waliba ay u hesho shaqo isku mid ah.’
“Aad iyo aad buu u cadhooday Wardheere isaga oo ku leh diin diinkii, ‘sidee buu tan kaaga oggolaaday? Maxaad u oggolaatay?’
“Diin diinkii si fudud kuma uu qoslin, laakiin waxa uu maamulay in uu in yar kala qaado afkiisa. ‘Waxaan boqorka u oggolaaday in uu warqadahiisa oo dhan uu lacag la’aan ku dirsan doono. Dabcan, waxaan kaloo xusuusiyey in uu ka war heli doono wax yaabaha dadka kale qoreen, sida kuwa ay qoreen dadka mucaaradka ah, oo ay warqaduhu ku jiraan gacmo la isku hubo, oo daacad kuu ah. Haddii ay warqaddi iga lunto, oo ay igaga lunto halkan iyo halkaas, waa hagaag waa kuma cidda soo dacwoonaysa?’
“‘Laakiin inta badan waxaad lumisaa lacag marka aad warqadaha aad qay- binayso!’ ayuu yidhi bakaylihii.
‘Waa kuma cidda bixinaysa taas?’
“‘Boqorku waxa uu samaynayaa qiimaha si aan macaash fiican aan u sameeyo.
Haddii dadku ay joojiyaan in ay dirsadaan warqadaha canshuurta ayaan ka helayaa qasaarahayga. Muddo ka dibna cidiba ma xusuusan doonto in aan lahaa cid ila tartanta.’ Ayeeyo waxay eegtay kor, iyada oo ku daraysa, waa ‘DHAMMAAD.’
“Waa maxay u jeedadda sheekada,” ay ayeeyo akhrisay,” Taas micnaheedu miyaa mar kasta oo aad la ku lantid dhibaato, waxaad u yeedhanaysaa dawladda.”
Gabadhii yarayd, Ladan ayaa ku celisay, “Taas micnaheedu miyaa mar kasta oo aad la kulantid dhibaato waxaad u yeedhanaysaa dawladda. Ayeeyo tan waan xusuusan doonaa.”
“Maya, ayeeyo, taasi waa ta keliya ee buuggu leeyahay. Waxaa habboon in aad baadigoobtid sida wanaagsan ee ay tahay.”
“Ayeeyo?”
“Hee, ayeeyo?”
“Xayawaanku ma hadli karaan?”
“Kuma hadli karaan luuqadeena, ayeeyo. Sheekadani waa sheeko baralleey, aan run ahayn ama sheekoxariir.”
Yoonis waxa uu dhamaystay raashinkiisa, isaga oo mahad u celinaya reerka, sida wacan ee ay u soo dhaweeyeen. “Waxaad u qaadataa in aan nahey awoow- gaa iyo ayeeyadaa oo kale, haddii aad waligaa aad wax u baahato,” ayuu yidhi odaygii, isaga oo tusaya Yoonis albaabka. Dhamaantood waxay u soo baxeen banaanka si ay u macsalaameeyaan Yoonis Maskiin.

 

Tuduca 17aad

Guddiga Dheefshiidka
Y oonis waxaa looga dhigay madaxa nafaqooyinka.
YADA oo ay maskaxdiisu ku cusub tahay sheekadda bakaylaha, Yoo-
nis Maskiin waxa uu waydiiyey sida lagu tago bartamaha magaalada. Haweeneeydii waynayd waxay gacanteeda saartay garabkiisa, lana dar
daarantay, “Fadlan, Yoonis Maskiin, cidna ha u sheegin raashinkii aanu ku si- inay. Ma’aanu haysano warqad ogolaansho.”
“Maxay?” ayuu Yoonis yidhi. “Oo ma waxaad u baahan tahay ogolaasho in aad raashin ku bixisaan?”
“Magaaladdan, haa, ” ayeey ayeeyadii ku jawaabtay. Waxayna raacisay, waxayba noo keeni kartaa dhibaato haddii dawladdu ay ka war hesho-In aan raashin bixinay ogolaansho la’aan.”
“Oo maxaa ogolaashaha looga baahan yahay?”
“Waxaa looga baahan yahay cid walba oo raashin isticmaasha. Berri hore dadka magaaladdu waxay raashinkoodda ka iibsan jireen kuwa wadadda wax ku iibiya, dukaamadda xaafadaha ku yaalla, makhaayadaha dadka lacagta lehi ay wax ka cunaan, ama waxay raashinka ka soo iibsadaan dukaamadda, iyaga oo si sharci ugu karsadda raashinka aqaladoodda. Golaha Guurtidda ayaa ku doodaya in aynaan aqligal ahayn in dadka qaarkii ay cunaan raashin wanaagsan. Sidaa daraadeed, waxay sameeyeen sharciyo si cid waliba uga cunto kafateerooyinka, iyaga oo aan bixinayn wax lacag ah.”
“Dabcan, ma’aha lacag la’aan,” ayuu awoowgii yidhi, isaga oo soo saaraya boorsadiisa, iyo isaga oo sii rux ruxaya boorsadiisa yar, sankana ka saar saaraya Yoonis Maskiin.
“Qiimaha raashinka hadda ayuu ugu qaalisan yahay, cidina kuma bixiso albaabka horteeedda. Adeer Samta ayaa ka bixiya canshuurteena. Maadaama kafateeriyadda siyaasadda la siiyey lacagteedda, dad aad u faro badan ayaa joojiyey in ay raashinka ka soo iibsadaan dukaamadda caadiga ah, kuwaa- soo ay qiime kale ka bixinayaan. Dad aad u yar ayaa bixin kara kharashka makhaayadaha iyo iyaga oo dukaanaddii kalena ay lacagta kor u qaadaan. Qaarkood waa ay badbaadeen, sida kuwa dadka haystay lacagta, iyo macaami- ishooddu ay cunaan raashin gaar ah, maxaa yeelay, diintoodda awgeed, laakiin intii badnayd waxay xidheen dukaanadooddii.”
“Maxaa kalifay in cid waliba bixiso lacag kale haddiiba ay ka helli karaan kafeteeriyadda siyaasadda, kuna helli karaan lacag la’aan?” ayuu iswaydiiyey Yoonis.
Awoowihii ayaa qoslay. “Maxaa yeelay, siyaasiintii baa xumaaday – raashin kariyaasha, raashinkii, jawigii – bal adigu magacoow! Shaqaalaha aan si fiican u aqoon cuno karinta shaqooyinkoodda lagama caydhiyo, ururadoodduna waa kuwo aad u awood badan. Inta badana raashin kariyaha shaqadiisa si fiican u qabsadda lama abaal mariyo, maxaa yeelay, kuwo aan aqoon sida raashinka loo kariyo ayaa ka xumaadda, niyad fiicana mahayaan, raashinkuna waa xun yahay, raashinka la kariyana waxaa go’aamiya Golaha Raashinka.”
“Taasina waa qayb ka mid ah dhibaatooyinka,” ayuu yidhi awoowe. “Waxay isku dayaan in ay raalli geliyaan saaxiibadood, waligoodna ma dhargayaan. Waxaa wacnayd in aad aragtid dagaalka loogu jiro roodhidda iyo bataatiga. Roodhidda iyo bataatiga dagaalkoodda maalin walba iyo maalin kasta muddo imminka ku dhoow dhawr iyo tobon sannadood. Muddo kadibna kooxdda baas- tadda u ololeeysa ayaa abaabulay sidii wax loo tari lahaa dadka ka ganacsada bariiska iyo baastada. Taana maskaxda ku hay? Ayuu yidhi isaga oo madaxa uruxaya xaaskiisa.” Goorma ayeey ahayd markii kooxda jecel baastada ay ku guulaystaan in ay dadkooda ku darsadaan golaha maamulka, taasina waxay ahayd markii noogu dambaysay ee aanu maqalno arrimaha ku saabsan rootiga iyo bataatiga.”
Ladan ayaa qososhay, kana hoos qososhay ayeeydeed, waxayna fadhiday garabkeeda, Ladana waxaa sankeeda ka soo fuulfuulayey qoyaan, markaaseey isku yaraatay. “Ma jecli baastada, ayeeyo.”
“Waa in aad cuntaa ayeeyo, haddii kale kooxda nafaqada ayaa ku daba joogaysa.”
“Kooxda nafaqada?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“shhh!” ayuu awoowihii yidhi, isaga oo bishimihiisa gacantiisa saaraya. Waxa uu iska eegay garabkiisa, kadibna dhinaca waddada, si uu u arko in cid ay daawanayso. “Kuwa iska daaya raashinka waxay inta badan ku dambeeyaan gacanta kooxaha nafaqada. Caruurtuna waxay ugu yeedhaan kuwii nafaqada. Nafaqadu waxay si gaar ah u waardiyeeyaan dadka aan wakhtiga raashinka aan immaan, iyaga oo baadigooba cidda iman waysa. Dadka raashinka diida waxaa loo taxaabaa xabsiga iyo iyaga oo markaas raashinka xoog lagu cunsiiyo.”
Ladan ayaa ku dhawaaqday, “Laakiinse miyeynaan aqalkeenna raashinka ku cuni karayn? Raashinka ay ayeeyo kariso ayaa ugu wanaagsan.”
“Ayeeyo ma’aha mid la ogol yahay,” ayeey tidhi ayeeyo, iyada oo madaxa u salaaxaysa Ladan.
“Dad qaar ah ayuun baa leh ogolaasho gaar ah, laakiin ayeeyo iyo anigu awood uma lihin, tababar gaarna ma lihin, mana awoodi karno kushiin wayn oo ay u baahan yihiin, na loogana baahan yahay haddii aan dalbano. Bal eeg, Ladan, siyaasiyiintu waxay aaminsan yihiin in ay iyagu kaaga wanaagsan yihiin naftaada adiga.”
“Ogoow,” ayeey ayeeyo ku dartay, “Labadayaduba waa in aanu shaqayno si aanu canshuurta u bixino lagu samaynayo waxaan oo dhan.”
Awoowihii waxa uu xajistay kursigiisa, isaga oo isla hadlaya, hadalkana ku rafanaya, “Waxay noo sheegayaan in aan imminka haysanno raashin aad u yar, marka loo eego taariikhdeenna, inkastoo dadka badhkii ay gaajo wada hayso. Qorshihii hore ee ahaa in dadka saboolka la siiyo raashin nafaqa leh, wuxuu ku dhamaaday in dadka saboolka ahi ay qabsato nafaqa daro. Qaarkood waxay ka go’een raashinkii, waxayna u eg yihiin qoryo. Inkastoo raashinkoodu uu yahay bilaash. Tan ugu darran waxaa biibitada siyaasada waalay boobkii iyo budhcaddii, cid aammin ku qabtana ma jirto.”
“Awoowe, jooji!” ayeey tidhi, iyada oo arkaysay walwalka ka muuqda Yoonis wajigiisa. “Aad iyo aad buu u baqayaa marka uu tago biibitada siyaasada. Waxaad soo qaadataa cadayntaada si aad u tustid dadka raashinka qaybiya, ee albaabka taagan. Wax walibana waa ay kuu hagaagayaan.”
“Waad ku mahadsan tahay walwelkaaga, ayeeyo,” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo is leh toloow sidee bay caddayntu u eg tahay iyo sida uu raashinku uu u helli karo isaga oo aan lahayn warqada caddaynta.
“Maad ii ogolaan kartaa haddii aan xoogaa rooti ah aan sii qaato intaan tegin?”
“‘Dabcan ayeeyo.’ Qaado intaad rabto.” Waxay dib ugu noqotay madbakhii waxayna la soo noqotay dhowr midh oo rooti ah oo ku duubban warqad nadiif ah. Waxayna iska eegtay labadda dhinac si ay iskaga eegto haddii deriskeedu ay eegayeen, kadibna iyada oo faraxsan ayeey gacanta ka saartay Yoonis, oo misna tidhi, “Si gaar ah nafta u ilaali. Waxaan xan ku maqlayaa in qofkii raashinka noo keeni jiray in ay ciidamadda nabadda ee raashinku ay xidheen. La soco cidna ha tusin roodhidan, haye dheh?”
“Waa yahay. Waadna ku mahadsan tahay wax walba.” Isaga oo ku sii leh nabadgelyo, Yoonis Maskiin waxa uu u soo baxay banaanka iyo waddada, isaga oo dareensan, garwaaqsanayana in uu jasiiraddan la yaabka leh uu ka helay aqal
– guri.

 

Tuduca 18aad

“Waxaad Isiisaa Waxaad Soo Dhaaftay Ama Mustaqbalkaaga!”
Tuug ayaa ka xaday Yoonis lacagtiisii waxa uuna ugu deeqay talo.

XARUNTA Golaha Guurtida waxay ku taalaa waddada ku beegan biyaasada. Yoonis Maskiin wuxuu is yidhi qaado waddada ugu dhow, wadiiqo yar oo ay xidheen baakadooyin iyo qashin fara badan. Horay ayuu u sii socday isaga oo isku dayaya in uu is iloowsiiyo dareen aan sidaas u sii fiicnayn markii uu iskaga tegay waddadii dadku ay ku xoon sanaayeen.
Markiiba Yoonis Maskiin waxa uu dareemay gacan dhuuntiisa haysa iyo qori lagaga hayo feedhihiisa.
“Ii sheeg taariikhdaada ama mustaqbalkaaga!”
“Maxay?”ayuu Yoonis yidhi, isaga oo baqaya. “Maxaad uga jeedaa?”
“Waad imaqashay – lacagtaada ama naftaadda,” ayuu tuugii ku celiyey, isaga oo qorigii ku sii riixaya. Yoonis wax kale oo uu sameeyo ayuu garan waayey markaasuu markiiba waxa uu soo qabtay boorsadiisa oo ay ku jireen lacagtii uu soo shaqaystay – lacagtiisa.
“Intani waa inta aan haysto iyo aniga oo layga baahan yahay in aan badh ahaan aan ku bixiyo canshuur,” ayuu Yoonis ku baryootamay, isaga oo si tax- adar dheeri ku jiro ku qarinaya wax-xoogaagii roodhida ahayd oo ay ayeeyo soo siisay. “Fadlan badh aniga iiga tag.”
Tuuggii waa uu u dabciyey Yoonis. Mana uu arki karayn wajigiisa uu garinayay, wuxuuna ku garinayay koofiyadiisa uu markaas xidhnaa. Cod aad u hooseeya oo aan naxariis lahayn ayuu ku yidhi, isaga oo qoslaya. “Haddii aad kala qaybinaysid lacagtaada, waxaa habboon in aad gabi ahaan aad bixisid, oo aadan waxba siin canshuur qaadaha.”
“Sababtu waa maxay?” ayuu waydiiyay, isaga oo lacagta gacmahiisa u sii gelinaya. “Haddii aad lacagta aad aniga i siiso,” ayuu yidhi tuugii, isaga oo lacagtii sii gashanaya jeebkiisa, “kadibna anigu waan iska tagayaa, oo ammaan baan ku siinayaa. Laakiin, inta aad ka dhimanayso, canshuur qaaduhu wuxuu kaa qaadanayaa lacagtaada, wixii aad shaqaysatay, wuxuuna isku dayayaa in uu xakameeyo wax kasta oo ku saabsan nolosha mustaqbalkaaga. Waxa uu si fudud u isticmaalayaa lacagta aad sannad shaqaysatay maalin keliya!”
Yoonis waa fajacay. “Laakiin miyeen Golaha Guurtidu aynaan samayn waxyaabo badan oo dadka u fiican, iyada oo isticmaalaysa lacagta ay dadka ka soo uruurisay?”
“Dabcan,” ayuu yidhi. “Dadka qaar baa noqday hantiile. Laakiin, haddii bixinta canshuuruhu ay fiican tahay, muxuu uusan canshuur uruuriyuhu uu adiga kaaga dhaadhicin la’yahay faa’iidadaada, oo uusan kuugu ogolayn in aad adigu iskaa u bixisid?”
Yoonis wuxuu is yidhi. “Mindhaa qancintu waxay qaadanaysaa wakhti iyo shaqo aad u badan?”
“Sax,” ayuu yidhi tuugii “taasina waa arrin dhib badan. Wakhti badan in-
aguma qaadanayso qoriga!” ayuu kaga yaabiyay Yoonis, isaga oo is kor saaraya labadiisa gacmood. “Halkaas waxaan qabaa in aadan u tagi karayn canshuur qaadaha markiiba. Laakiin, waxaad igu kordhisay fikrad cusub.”
Wuxuu ag fadhiistay Yoonis oo aan dhaqaaqi karayn. “Waad la socotaa, soo ma ogid?” ayuu yidhi tuugii. “Siyaasaddu waa arrin isbedel leh. Dadka badankoodu waxay ku fikiraan inay tahay caadi, in been la sheego, in wax la xado, ama in wax la dilo. Ma’aha daris wanaag – haddii aysan siyaasiyiintu samayn arrimo la halmaama dhaqan xumo. Haa, siyaasaddu waxay suurta ge- lisaa, dadka inoogu wanaagsan in ay been sheegaan, oo wax xadaan, xitaa inay mararka qaarkood wax dilaan mararka qaarkood. Iyo iyaga oo wali dareemi karaya inay sameeyaan wax wanaagsan.”
Si in la moodo in uu shaxdhigayo ayuu tuugii soo jeediyay.
“Waxaan u baahanahay in yar oo dambi dhaaf ah in aan iskaga tirtiro dambiyadeena – Iyo in aan isku dayo.” Waa uu isku yaryaraaday, hadana, waa uu yara fikiray wakhti yar.
“Waxaan u malaynayaa in aan soo booqan doono haweeneey marwo Ashkira.” Wuxuu ruxay lugtiisa, isaga oo iskaga tagaya tuugii. Yoonis Maskiin waa uu sii eegayay ilaa uu tuugii ka sii libdhayay.
Waddaduna waxay ahayd mid buuq yar. Yoonis waxa uu ka sii fikiray waxii uu tuugu uu ku yidhi, isaga oo la xarbiyaya koodhkii lagu xidhay. Wakhtigan xaadirka waxa uu yahay caawimo la’aan, haddii uusan cidi u soo gurman. “’Ii Sheeg taariikhdaada ama mustaqbalkaaga!’ Muxuu uga jeeday? Waan gartay!” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo is gedgedinaya.
“Lacagtayda, hantidayda waa qayb ka mid ah taariikhdayda – waa mid ku saabsan noloshaydii. Haddii uu qaatay lacagtaydda, waa in aan shaqaddii aan dib u qabtaa mar kale si aan u shaqaysto mar labaad. Haddii uu i dilli lahaa taasi micnaheedu waxay tahay nololi ma jirto, mustaqbalna ma jiro. Inkastoo uu i xidhxidhay, igana qaaday xorriyadaydda, iyo xornimadayda!”
Yoonis waxa uu iswaydiiyay askarigii ka tirsanaa ciidamada nabadda ee uu horay ula kulmay maalin ka hor.
“Meeyay ninkaasi marka aan u baahnahay!”
Fikradda ah in uu mar labaad dib ugu noqdo carwadii uu horay uga soo shaqaystay si uu u soo shaqaysto lacag mar labaad ayaa ka cadhaysiisay Yoonis haddii uu soo shagaystana lacagtiisa waa in uu dhigtaa markan, waxa uu ku fikiray in uu canshuur qaaduhu uu ku leeyahay wax lacag ah! “Sidaadaraadeed nolosha, xorriyadda, iyo hantida dhamaantood waxay ka mid yihiin jiritaankayga, waxa keliya oo kala gedisan waa wakhtiga – mustqabalka, wakhtiga xaadirka ah, iyo kan la soo dhaafay, tuugaasina wuxuu cabsi badan geliyay qaybta iigu muhiimsan xaqayga, si uu u hello qaybta ugu sahlan, una hantiyo lacagta aan anigu soo shaqaystay!”
Markiiba galuus mid ka mid ah galuusyada koodhkiisa ayaa furmay. “Xan uun badanaa!”
Yoonis wuxuu joojiyay wax walba oo uu samaynayay, isaga oo u kaadinaya xoogaa, kana fikiraya arrimahiisa isku qoofilan. Wuxuu is yidhi, “ma’aan ogayn sida ay u wanaagsan tahay in aad xor tahay – Ilaa iyo hadda ka horoow.”

 

Tuduca 19aad

Dawladaha Iyo Suuqa Ganacsiga
Caanooleey ka sheekaynaya ka qayb qaadashada xulashada dawladda.

Yoonis Maskiin waa uu iska ilooway in uu is xoreeyo markii uu maqlay cod daciif ah, kana imanaya dhamaadka waddada. “Moo-o-o,” cod hoose oo lo’eed. Koortii qoorteeda ku xidhnayd waxay ku dhawaaqday cod gaaban, haddana iyada oo sii soconaysa. Markiiba waxaan soo maray sac kale oo ka yimid wadiiqada kale, waxaana mudh ka soo yidhi oday wayn.
“Halkan kaalay, sacyahoow nacaska ah,” ayuu ku heesay xoole ilaaliyihii.
Yoonis wuxuu ruxay garabkiisa, wuxuuna ku soo dhawaaday si uu uga qaado baako agtiisa taalay markii hore. Odaygii waynaa wuxuu soo durdurk- aba.
“Yaa halkaas jooga?” Isaga oo arkaya Yoonis, wuxuuna u soo jeestay dhinici- isa si uu uga jaro xadhiga.
Yoonis wuu farxay. “Waa la i xaday. I caawi si aan xadhiga uga baxo!”
Odaygii waynaa wuxuu jeebkiisa ka soo saaray mindi si uu Yoonis xadhiga uga jaro. “Waad mahadsan tahay, mudane,” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo xoq xoqanaya gacmihiisa yara xanuunaya, si ay xiiso gaar ah ay ku jirto ayuu Odaygii sheekadii ugu sheegay.
“Koow,” ayuu yidhi Odaygii waynaa, isaga oo ruxaya madaxiisa. “Waa in aad iska ilaalisaa cid walba maal mahan dambe. Ma’aan imaadeen magaalada haddii aan filayn in aan ka helaayo macaawino dawlada.”
“Ma u malaynaysaa in dawladu ay i siin doonto lacagtii la iga xaday?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Ma’aan hubo, laakiin waa isku dayi karaysaa. Dabcan waxaa dhici karaysa in nasiibkaagu ka wanaagsanaan karayo kayga,” ayuu ku soo jawaabay Odaygii reer miyiga ahaa. Wajigiisuna wuxuu u ekaa qof aad iyo aad u wayn. Wuxuuna xidhnaa dhar iyo kabo duug ah.
Yoonis wuxuu dareemay soo dhawayn markii uu arkay sida tooska ah ee uu ula hadlay.
“Waa maxay dawlada iyo suuqa ganacsiga? Ma tahay meel xoolaha lagu iibiyo?” ayuu Yoonis waydiiyay Odaygii waynaa, oo uu isku yaraaday “taasina waa midda aan u immi in aan ogaado,” ayuu yidhi xoola dhaqatadii. “Waxay kaloo tahay carwo kale gedisan oo kale. Sartu waxay ka qurux badan tahay Bangi, kana wayn wax kasta oo aan horay u arkay. Gudahana waxaa ku jira shaqaale badan oo dawlada u haya shaqooyin kala nooc ah, kuwaasoo loogu talagalay in ay wax ka qabtaa arrimaha wadaniyiinta.”
“Koow” ayuu yidhi Yoonis. “Dawlad noocma ah ayeey doonayaan in ay dadka ka iibiyaan? Ninkii xoola dhaqatada ahaa wuxuu xoqday qoortiisa, isaga oo leh, “Halkaas waxaa jooga nin isigu yeedha ‘hanti wadaag’ wuxuu sheegay dawladan saca kale in ay iga qaadayso sacayga si ay u siiso saca kale deriskayga. Wax dan ah oo aan ka leeyahay ma’ay jirto. Uma aan baahni dawlad sacayga siisa deriskayga-mar hadaan anigu u baahnahay sacayga.”
“Markaas waxaa jiray mid ‘hantiwadaaga’ ah kaasoo xidhnaa kabo waa wayn. Wuxuu ahaa mid furfuran iyo isaga oo salaan gacmahayga kala daalay, kuna dheehan tahay saaxiibtinimo sare, odhanayana sida uu uga fikirayo dana- hayga iyo wanaagayga. Aad buu u wanaagsanaa intii uusan igu odhan dawladi- isu waxay qaadanaysaa labadayda sac. Wuxuu ku andacooday inay caddaalad tahay maxaa yeelay, cid walba ayaa lahaanaysa lo’daada iyo isaga oo i siin doona xoogaa caana ah marka uu u maleeyo in aan u baahnahay. Iyo isaga oo ku andacooday in aan ku heesi doono heesaha xisbiga.”
“Taasina waxaan filayaa inay tahay hees!” ayuu Yoonis yidhi.
“Wax tixgellin ah oo aan u hayey ma’ay jirin maalintaas kadib. Waxaana ogaaday in uu isagu qaadanayo wax walba. Kadib waxaan meermeerayey xafi- isyada dhexdooda, markaasaan waxaa la kulmay ‘fashiiste’” Odaygii waynaa waa uu aamusay si uu saciisa wasakhda lugta ka gashay uga saaro.
“Kan fashiistaha ah wuxuu ahaa mid af macaan, oo fikrado wanaagsan heli ogaa, oo wuxuu la mid ahaa kuwii kale. Wuxuu yidhi, “wuxuu iga qaadanayaa labadayda sac, wuxuuna iga iibinayaa qayb ka mid ah caanaheeda.” Waxaan idhi, “‘maxay?’ In aan lacag kugu siiyo caanaha sacaaga?”
Kadibna waa uu ii hanjabay, isaga oo leh waa ku tooganayaa, haddii aan salaamin calankiisa saxa ah hadda iyo mar walba.”
“Koow” ayuu yidhi Yoonis.
“Waxaan hubaa in aad goobtaa aad iskaga soo carartay.”
“Markii hore waan qaadi karayay lugtayda, kuwan halkan ‘shaqaalaha’ ayaa ila hadlay, oo igu yidhi dawladani waxay rabtaa inay iga qaaddo lo’dayda, mid ay dilaan si ay u dhellitiraan tirada caanaha, si ay haddii ay doonaan ay caanaha qaar u dhimaan. Hadda nacaskee baa arrintaas raaci kara, oo samayn kara arrintan oo kale?”
“Waxay u eg tahay cajiib,” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo ruxaya madaxiisa “ma go’aansatay dawladii aad qaadan lahayd?”
“Uma aan malaynayo aniga wakhtigaa,” ayuu ninkii xoola dhaqatada ahaa yidhi.
“Yaa u baahan? Intii ay dawladii maamuli lahayd arrimahayga, waxaan go’aan saday in aan lo’dayda geeyo suuqa lo’da halkaas oo aan iska iibin karo, oo aan ku soo iibsan karo dibi.”

 

Tuduca 20aad

Xirfadda Adduunka Ugu Da’da Wayn
Shisheeye u akhrinaya Yoonis mustaqbalkiisa.

SHEEKADII uu u sheegay ninkii reer baadiyaha ahaa, waxay Yoonis Maskiin ku reebtay la yaab aad u faro badan. Jasiirad noocee ah ($m ayeey tahay? Waxay ula muuqatay dawlad baaxad ballaadhan. Wux- uuna isku dayay in uu iska dhaqaaqo. Wuxuuna baadigoobay haddii ay jiraan cid garan karta aqalkiisa, oo u fidin kara caawimaad, si ay u soo tusaan. Waxa uu heli karaa cid ka caawisa sidii uu u heli lahaa lacagtiisa. Sidaa daraadeed, waxa uu isku sii daayay bartamaha magaalada. Wuxuuna raacay tilmaantii ninkii beeralayda ahaa.
“Kama amban kartid,” ayuu yidhi ninkii xoolo dhaqatada ahaa markiibana waxa uu dabagalay xoolihiisii.
“Waa magaalo dhexdeed. Waana halka ugu wayn magaalada.” Waddadii waxay ku riday meel wareeg ah oo dhismo waa wayn, kana soo horjeeda aqalka quruxda badan. Aqalkan weyn hortiisa waxaa ku qoran erayo si aad iyo aad u sarraysa loo xardhay. Albaabka laga galo aqalka weyna waxaa ku qornaa: “Aqalka lagu caabudo Eebe.”
Yoonis waxa uu isku qaaday jaranjarada aqalkan wayn, wuxuuna durbadi- iba uu istaagay dhexbartanka aqalkii, isaga oo indhihiisa si fiican ugu eegaya nalka. Waxaana hortiisa ka muuqday qol aad u wayn, saqafkiisuna uu aad iyo aad u fogaa, nalkuna ma wada iftiiminayn. Waxaa u muuqday kabo faro badan iyo calamo lagu sharaxay meel walba. Waxa kaloo dadku ay ku xoonsanaayeen miisas ay horfadhiyeen dad, dadka u yeedhayay, una qaybinayay warqado ay ku qornaayeen qoraallo.
Dhinaca ugu shisheeyana waxaa ka muuqday albaab wayn, oo ka samaysan maar, oo aad iyo aad u qurux badan, hoostana ka dhalaalaya. Yoonis waxa uu bilaabay in uu ku socdo aqalka gudihiisa, isaga oo isku dayaya in uu iska ilaaliyo kooxaha u ololeeya dawlada. Isaga oo aan dhamayn jaranjarooyinkii ayeey haweeneey weyn ka hortimid Yoonis Maskiin. Haweeneeydaas waxay xidhnayd dahab ku sharaxan qoorteeda iyo dhagaheeda; dahabkaasoo aad iyo aad u waaweynaa.
“Ma doonaysaa in aad ogaatid mustaqbalkaaga, ninkaaga yaroow” ayeey tidhi, iyada oo ku soo dhawaanaysa. Yoonis markiiba waxa uu eegay jeebki- isa, isaga oo eegaya haweeneeyda sida quruxda badan u labisan iyadoo ku xaragoonaysa dhago dhalaalaya. “Waxaan haystaa hadiyaddii mustaqbalka. Dabcan waxaad jeceshahay in aad ogaatid waxa soo socda berito.”
“Ma doonaysaa in aad ogaato mustaqbalkaaga, ninyahoow yar.”
“Ma arki kartaa waxa soo socda?” ayuu waydiiyay Yoonis, isaga oo dib u istaagaya, iskuna dayaya in uusan ku xadgudbin. Wuxuuna haweeneeydan u arkayay mid wax abuuri karta. Si gaar ahna waa uu uga shakisnaa.
“Waa hagaag,” ayeey ku jawaabtay iyada oo indhaheeduna ay ka muuqdeen kalsooni dheeraad ah. “Waxaan bartaa faalka, kadibna waan ku dhawaaqaa, sheegasho, sheegid iyo aaminaad wax kasta oo aan sheego waxay noqdaan run.
Haa. Haa, shaqadaydu waa shaqada adduunka ugu da’da wayn.”
“Sida ay cajiibka u tahay,” ayuu yidhi Yoonis. “Ma waxaad isticmaashaa sheey wareega ama caleenta shaaha ama.”
“Maya, maya!” ayeey haweeneeydii la soo baaday, iyada oo hindhisaysa. “Aqoon aad u sarraysa ayaan leeyahay. Waxaan isticmaalaa xisaab iyo isugayn.” Iyada oo si gaar ah u eegaysay, ayeey raacisay. “Dhaqaalahaaga ayeey ku xidhan tahay.”
“Cajiib. Dhaqaale-yaqaan,” ayuu ku celiyay isaga oo ku leh cod aad daciif u ah, erayadiisana sii jiid-jiidaya. “Waan ka xumahay, mar dhawayd ayaa la i xaday, wax lacag ahna ma’aan haysto.
Waa ay ka xumaatay, islamarkiibana waxay u sii jeesatay macaamiisheedii kale.
“Fadlan hooyo, ma ii sheegi kartaa mid keliya,” ayuu Yoonis ka codsaday, “inkastoon aanaan haysan wax lacag ah oo aan ku siiyo?”
“Waa hagaag?” ayeey haweenaydii tidhi iyadoo cadho badani ka muuqdo codkeeda.
“Goorma ayeey dadku kuu yimaadaan oo ay taladaada soo doontaan?” Waxa ay iska eegtay dhinacyada, meel kasta, iyadoo hadana eegaysa in ay cid uun maqashay hadalkooda. Lana moodo in ay sir wayn u sheegayso mukulaal aan cidna waxba yeelayn, ayeey si hoos-hoose wax ugu sheegtay, “Maxaa yeelay, ma aad haysatid lacag aad i siisid, waxaan ku daymin karaa sir yar. Dadku waa ay ii yimaadaan mar walba oo ay doonayaan in ay helaan war wacan oo ku saabsan mustaqbalkooda. Haddii uu yahay war run ah ama wanaagsan ama been ah ama xun – waana mid farxad gelisa dadkaas marka ay wax ka ogaadaan arrimaha ku saabsan mustaqbalkooda.”
“Shaqadaada kuwee baa inta badan isticmaala?” ayuu waydiiyay Yoonis. “Golaha Guurtida ayaa ah macaamiishayda,” ayeey haweeneeydii ku jawaab- tay. “Odayaasha lacag fiican bay i siiyaan – dabcan, lacagta dadka kale. Kadibna, waxay u isticmaalaan khudbadahooda si ay u sii isticmaalaan lacag kale oo faro badan si ay ugu diyaar garoobaan jiilaalka dheer ee soo socda. Waa mid noo shaqaysa annaga oo dhan.”
“Goow!” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo gacantiisa saaraya daankiisa, aadna ula yaabban. “Taasi waa mas’uuliyad culus. Sidee bay runta ugu dhawaanayaan saadaashaada ku saabsan mustaqbalkooda?”
“Waad layaabaysaa dadka yar ee taas i waydiisa,” ayeey ku jawaabtay dhaqaale yaqaantii. Waa ay welweshay, hadana waxa ay si taxadar leh ay- eey indhaha uga eegtay. “Waxaad ku heli kartaa saadaal run ah adiga oo tuurta madax iyo xarash. Waa adiga oo kor u tuuraya taano, waana mid cid waliba ay si aad u fudud u samayn karto, laakiin wax faa’iida ah cidna kama heli karto. Kumana beeri karto dadka welwel xooggan ama kama dhigi karto kuwo faraxsan – farxad hor leh siisa, kaamana dhigi karto maalqabeen, oo kamaba dhigi karto odayaasha kuwo awood badan. Markaa waad arki kartaa, waa in aan la imaadaa saadaal aad u qiimo badan, aad u sarraysa ama waxay helayaan qof kale oo shaqadaas u qabta.”

 

Tuduca 21aad

Soosaaridda Kabaha Dusha Ka Xiran-Buudhka
Shaqaale dawladeed oo qabtay shir isgaarsiineed soona bandhigay barnaamijka cusub ee kabaha.

ANI waxa uu yahay kursigii awoodda,” ayuu yidhi Yoonis Maskiin, is- aga oo naftiisa la hadlaya, oo misna la yaabban quruxda aqallada sida wacan loo xardhay ee hadda sida wanaagsan loo dhisay. “Maxaa yee- lay, lacag faro badan ayaa kaga baxday dhisiddoodii in ay dhisaan aqalladan!”
Albaab aad iyo aad u wayn oo midab qurux badan ayaa si aad ah u fu- ran; Yoonis Maskiin waa uu arkaa golaha mada-daallada dadku ay buuxsheen. Dadkuna ay tuban yihiin meel walba, horay iyo gadaal; Yoonis Maskiin si fiican buu wax kasta u arkaa. Koox qaylo iyo saxan badan, oo isugu jirta dumar iyo rag, oo xidhnaa dhar si aad u sarraysa loo tolay, oo misna afuufayey sigaar kiisa ugu qaalisan, uguna tayada badan ayaa dadka intiisa kale ka muuqday. Waa ay iska sii wateen sigaar cabistoodii iyo iyaga oo dadka intiisa kale ee isugu soo baxay golaha murtida iyo mada-daallada ku afuufayey sigaar.
Yoonis waa uu soo dhawaaday. Wuxuuna u soo dhawaaday nin ka mid ahaa dadkii isugu soo baxay golaha murtida iyo mada-daallada oo gacmihiisa, tan bidix qalin ku haystay, tiisa midigna xaanshiyo ku sitay, ayaa ku qayliyey dadkii kale, “Mudane, kii qiimaha iyo qaayaha badnaayoow oday Wadacas, mudane, ma runbaa in aad hadda aad qalinka ku duugteen in aad lacag siisaa kabo soo saarayaasha in aysan kabo soo saarin?”
“ah-h-h. Haa, waa mid dhab ah, oo la hubo in ay run tahay,” ayuu oday Wadacas ku jawaabay, isaga oo si wacan oo xarako ku jirto madaxa u ruxaya. Wuxuuna u hadlayey si jiljileec ka muuqdo, waxaana la moodayey in uu jiifo.
“Tani miyeen ahayn arrin aan horay loo arag, oo samaynaysa dhaqan cusub oo aan horay loo aqoon?” ayuu ninkii waydiiyay, isaga oo si diidmo ah ka muuqato u ruxaya madaxiisa.
Odayga weyni inta badan ma ruxo madixiisa, “uh, haa, tani waa arrin cusub.”
Haweeneey u istaagtay in ay waydiiso su’aasha koowaad ayaa hadalkiisa ka soo dhexgashay intii uusan dhamaysan hadalkiisii, “tani ma markii ugu
horaysay ee taariikhda Booliqaran in kabo sameeyayaasha la siiyo lacag aysan shaqaysan?”
“Haa,” ayuu yidhi Wadacas, waxaan aaminsanahay in ay taasi tahay mid sax ah.”
Qof ayaa xagga dambe ka qayliyey, “Miyeey kula tahay in barnaamijkani uu kor u qaadayo qiimaha kabaha sida – kabo, buudh, dacas iyo wixii la mid ah?”
“Hah, haa hagaag – ma ku soo celin kartaa su’aashaada?”
Cod kale ayaa kor u dhawaaqay, “Kor ma u qaadaysaa lacagta kabaha lagu iibsado?”
“Haa, kor ayeey u qaadaysaa dhaqaalaha kaba sameeyayaasha,” ayuu ku jawaabay mudanihii mudnaanta weyn lahaa, si xoog ku jirana isu ruxay. “Waanu
ku raja waynahay in aanu samayno wax kasta oo aanu ku taageeri karayno kaba sameeyayaasha.”
Yoonis waxaa la xusuusiyey haweenaydii laga saaray beerteedii ay carru- urteedu kula noolaayeen. Nasiibdarro, waa uu soo xasuustay, “intee bay ku iibsan doontaa kabo imminka iyo wixii ka dambeeya!”
Kadibna qof gaaban oo dadka badankiisu uusan arag, ayaa qayliyey, isaga oo taagan safka hore, “ma sheegi kartaa waxa uu ahaan doono barnaamijkaaga sannadka soo socda?”
Wadacas hadalkiibaa ku adkaaday, “wah, hmm, maxaad tidhi?” “Barnaamijkaaga. Muxuu yahay qorshahaaga sannadka soo socda?” ayuu ku waydiiyey cod aan ixtiraam ku jirin.
“Dabcan,” ayuu yidhi kii qiimaha iyo mudnaanta badnaayoow, isaga oo sii cabaya sigaarkiisa si deg deg waalani ku jirto. “uh, wah, huh. Wah. Hagaag, waxaan aaminsanahay, ayna habboon tahay in aan wakhtigan qaaliga ah aan idiinku soo bandhigo war saxaafadeedkan in aan idiin sheego in aan damac- sanahay in aanu qof kasta oo ku nool jasiiradda Booliqaran in uusan waxba soo saarin, maxaa yeelay, annaga ayaa lacagtooda siin doona.”
“Ma runbaa in aad hadda aad saxiixday sharci cusub?”
Dadkii oo dhan ayaa hadalkii ka soo bixi waayey, dadkoo dhan. “Cid walba?” “Ma aha kaftan?” “Wow, waxaa ku bixi doona lacag aad u faro badan.” “Laakiin ma shaqayn doontaa?”
“Shaqayn” ayuu yidhi Oday Wadacas, isaga oo si cajiib ah isu ruxruxaya. “Ma ka joojin doontaa dadka in ay wax soo saaraan?”
“Waxaanu horay u samaynay mashruuc tijaabo ah oo ay samaysay ururkayagu wakhti aad u dheer,” ayuu yidhi Odaygii, kuna yidhi cod faan weyni ka muuqdo. “Intaas oo dhan, xilligaas dheerna waxba ma’aanu soo saarin.”
Islamarkaasna, qof ayaa dhabarka Oday Wadacas kaga yimid, oo markiiba sheegay in ay intaas ku eg tahay war saxaafadeedkii Oday Wadacas oo uu dhammaaday. Koox badan oo wariyeyaal ah ayaa mid mid iskaga dhexbaxay dadkii joogay golaha murtida iyo mada-daallada. Yoonis oo markiiba dareemay in uusan u muuqan Wadacas si cidi ula baxsatay oo kale. Aqalkiina nalkii baa loo damiyay, Wadacasna waa uu iska tagay.

 

Tuduca 22aad

Sacab Garaacayaasha
Qabanqaabiye ayaa waraysanaya madaxa doorashada iyo hogaamiye xisbi siyaasadeed.

Halkii ay dadku ku xoonsanaayeen ayaa nal lagu ifiyey, dadkiina waxay billaabeen in ay dhawaaqaan. Qof ayaa billaabay sacab tumid, dadka intiisa kalena waa ay ku soo biireen. Qolkii ayaa waxaa ku soo kordhay dad faro badan. Ugu dambayntiina waxaa dadkii soo hor istaagay mid leh timo dhaldhalaalaya. Wuxuuna xidhnaa koodh la moodo in uu ka weyn yahay. Waana nin qosol badan, Yoonis Maskiin isagoo kale horay uma uusan arag. Ninkii dadkii buu salaamay, isaga oo ku celcelinaya misna salaan degdeg ku jiro kala daalaya dadkii qolka ku xoonsanaa.
“Soo dhawoow, soo dhawoow, soo dhawoow! Waxa aan ahay fanaankii Axmed yare, aad iyo aad baan ugu faraxsanahay sida wacan ee aad noogu timaadeen maanta, una soo buuxiseen qolkan. Waxa aanu idiin haynaa bar- naamij aad u sareeya. Muddo yar kadib, waanu idinla hadli doonaa – waad garateen – musharaxii!” Dumarkii tubnaa xaga dambe ayaa billaabay in ay kor u qaadaan qacmahooda, iyaga oo xoog u ruxaya, qolkii dadkii ku jiray oo dhana waxay bilaabeen in ay sacabka tumaan.
“Waad mahadsan tahay. Waad mahadsan tahay – Aad iyo aad baad u ma¬hadsan tahay. Marka hore, waxa aan idiin hayaa arrin aad, aad, aad iyo aad aad u xiisaynaysaan. Waxa inala jooga Guddoomiyaha Guddiga Dooroshooyinka ee Booliqaran, oo halkan marti inoogu ah si uu inoogu sharaxo qawaaniinta cusub ee la xiriira arrimaha doorashooyinka, ee aynu indhawaydba maqlay- nay.” Markii uu intaas yidhi, ayuu waxa uu u sii jeestay, isaga oo dib ugu fiiqaya gacantiisa maslaxa, ayuu ku dhawaaqay, “Maad soo dhawaynaysaa fad- lan dhamaantii dhakhtar Faroow Macalin!”
Dadkii waxay bilaabeen in ay si cajiib ah sacabka u tumaan, iyaga oo qayli- naya, foorinaya, tanina ay tahay mid ka keentay farxad. Fanaankii Axmed yare waxa uu salaamay, oo uu si xoogan u ruxay gacantii Dhakhtar Macalin, una sheegay dadkii in ay dhagaystaan. “Waa hagaag, hagaag, dhakhtar Macalin dad badan oo ku taageera ayaa samaysatay sannado badan.”
“Waad mahadsan tahay Axmed yare,” ayeey tidhi. Dhakhtar Macalin waxay xidhnayd dhar xariir ah, oo isku joog midabkiisu yahay cagaar, si wa- cana u soo saaray quruxdeedii. “Waxaan odhan karaa farxaddu waa 5.3” “Haye, waryaa, tan waan ku raacay,” ayuu yidhi. Maslixii waxay ku sii daayeen qoraa dadkii ka wada qoslisay, waxayna qoslayeey wakhti aad u dheer. “Maxaad uga jeedaa ‘5.3 xiiso leh’?” ayuu waydiiyay Axmed yare.
“Hagaag,” ayeey tidhi dhakhtar Macalin, “Halkan waxaa ku sidaa sacab tume dadka ka qosliya, oo aan inta badan aan sito. Waxa uuna ii sheegaa intee bay dadku ii riyaaqayaan, inta uu le’eg yahay.”
“Taasi waa mid cajiib ah, miyeen ahayn dadku?” dadkii qolka ku jiray mar kale ayeey sacabkii tumeen, oo ku celceliyeen. Markii uu saxankii sii yaraaday, dhakhtar Macalin waa ay sii wadatay, “taasi waa 2.6.”
“Cajiib!” ayuu yidhi. “Maxaa ku samaynaysaa sacab tumid sheegaha? Ma waxaad u isticmaalaysaa doorashadda soo socota?”
Taasi waa sax, Axmed yare. Haddii aanu nahay Guddiga Dooroshooyinka ee Booliqaran waxaa aanu istusnay in tirinta coddadka keliya aynaan ku filnayn doorashooyinka. Ma aha oo keliya tirada ama tiro cida go’aamin qawaaniinta dadku ku dhaqmayaan, awoodda, hoddantinimmadda, iyo xuquuqdda shicibka. Waxa kale oo aanu istusnay in la tiriyo farxadoodda.”
“Waa arrin cajiib ah!” ayuu ku dhawaaqay Axmed yare. Dadkii dhana sacabkii ayeey tumeen.
“4.3,” ayuu Dhakhtar Macalin ku yidhi cod aad daciif u ah.
“Sidee baad sidan u samaynaysaa, dhakhtar?”
Kor ayeey u ruxday salxaanyadeedii, kana sarreeya okiyaallaha ay xidhnayd, markaaseey markii ugu horaysay biloowday in ay qososho. “Kani waa markii ugu horaysay ee loo isticmaallo doorashadan sacab tume sheegaya dadka sida ay ugu qushuuceen musharaxooda. Intii ay buuxin lahaayeen warqad, ay cod- kooda ku dhiibtaan, codbixiyayaashu waxay istaagayaan qol yar, marka magaca qofka loo yeedho waa in uu tummaa sacab. Sacabkiisa ayaa la qiimaynayaa” “Sidee bay u arkaan musharaxiintu habkan cusub ee wax loo dooranayo?” ayuu waydiiyey Axmed yare.
“Waa ay jecel yihiin, Axmed yare. Waxa ay u eg tahay in ay xitaa taageer- ayaashooduna ay u diyaar garooween isbedelkan cusub. Waxa ay wakhti badan ku lumin jireen sida ay u isticmaalayaan lacagta dadka kale sida kuwa taageer- ayaashooda, waana ay fududahay sidii aqalka dhulka loola simi lahaa.”
“Waa hagaag, aad iyo aad ayaad ugu mahadsan tahay imaatinkaaga maanta iyo sida wacan ee aad noogu sheegtay waxa soo socda. Naga mid noqo oo noo immo mar kale, soo nooma imman doontid? Marwooyin iyo Mudanayaal, aynu dhagaysanno Dhakhtar Faroow Macalin!”
Markii sacabkii sii yaraadeen, marti soo dhawee-yihii ayaa misna gacantii ku fiiqay dadkii xage dambe tubnaa. “Hadda waxaan soo gaarnay wakhtigii aad wada sugayseen. Haa, kani waa musharaxii Madaxeey oo indhawaydba mashquul ku ahaa musharaxnimadiisa, wakhtina noo helay – waa kan! Aynu dhagaysanno!” Musharax Madaxeey oo qiiro ku jirto, ciyaaryahanimo ka muuqato ayuu dadkii hortooda yimid, isagoo haddana labadiisa gacmood kor u ruxrux- aya, oo u wada baaqaya dadkoo dhan. Yoonis Maskiin waxa uu u qaatay in ninkani leeyahay ilkihii ugu cad caddaa ee uu waligii arko. “Mahadsannid, Axmed yare. Tani aniga waxay ii ugu fadhidaa muhiimad weyn in aan idinla joogo wakhtigan dhamaantii oo dhan.” “Imminka Madaxeey waa in aad noo sheegtaa sheekada ka dambaysa sheekada culus-weyn. Waad ka yaabsatay cid walba iyo adiga oo mar walba lagugu soo qaato warka madaxdiisa iyo wararka ugu muhiimsan, uguna akhriska badan ee laga heli karo Jasiiraddan muddo ka badan toban sanno. Haddaba maxaad samaysaa?”
“Markiiba waxaad taabatay qodobadii ugu muhiimsanaa, wah, Axmed yare? Aad baan u jeclahay barnaamijkaaga sidaas iyo adigaba! Waad aragtaa, waan dareemay kharashka faraha badan ee ku baxa musharaxnimada xafiisyadda siyaasadda sannadahan dambe. Sidaa darteed, waxaan go’aansaday in aan wax ka qabto arrintan. Si xoogan ayaan u aaminsanahay in cod bixiye-yaasha Jasiiraddan in ay mudan yihiin in wax weyn oo wax ku ool ah loo qabto. Tanina waxay ka dambaysay markii aan bilaabay Xisbiga Guud.”
“Xisbiga Guud! Waxay ahayd fikrad muhiim ah! Iyo adiga oo wax ka bedelay magacaaga gaar ahaaneed, soo sidaas ma’ahan?”
“Taasi waa run, Axmed yare. Magacayga runta ah waa Tixsi San kataabte, mana aan noqdeen musharaxaha dadka haddii aan doonayn in aan wax la qabto dadkaaga…” Qof kasta waa uu qoslay. Sidoo kale, waxaa ka loo qoslay Axmed yare iyo Madaxeey.
“Laakiin dhab ahaantii, Axmed yare” Madaxeey waa uu sii watay, “Waa in aad dad badan soo jiidan kartid haddii aad doonaysid taageerro!”
“Sidee baad u gudbinaysaa barnaamijkaaga oo aad dadka u gaarsiinaysaa, Madaxeey?”
“Xisbiga Guud waxa uu soo bandhigi doonaa qoraalo, badhammo iyo qo- raalo xayaysiis ah oo laga heli karo meel walba. Waxaanu rajaynaynaa in aanu dhino kharashka tartanka doorashada badh ama nus.”
Waxaa hadalkii ka soo dhexgalay Axmed yare, “laakiin miyaad go’aan sateen arrimaha aad doonaysaan in aad ku tartantaan?”
“Dabcan, sida Xisbiyada kale,” ayuu yidhi Madaxeey. Waxa uu gacantiisa geliyey jeebkiisa, kana soo saaray xoogaa warqado cad cad oo aan waxba ku qorayn. “Tanni waa warqadayada cad ee aanu ugu talagalnay barnaamijka dambiyadda cad ee aanu ugu talagalnay barnaamijka saboolnimada.”
“Laakiin, Madaxeey waxba kuma qorna warqadahan,” ayuu yidhi Axmed yare, isaga oo si cajiib ah u eegaya. Warqadaha cad cad waxay ahaayeen warqado cad cad.
“Taasi waa tan ugu wanaagsan, Axmed yare. Miyaadan arag? Maxaa wakhtiga iskaga luminayaa in aan dadka wax u ballanqaado? Maxaan ugu oggolaan waayey in cod bixiye-yaasha aan u oggolaado in ay iyagu buuxshaan warqadahaas? Ballanqaadku iyo waxqabadku waxay la mid noqonayaan sidii hore oo kale, sidan waxaanu ku kaydsanaynaa kharashka daabacaada.”
“Sidee taasi ku suurto gelaysaa xariif yahoow! Halka musharaxiinta kale ay ka hadlayaan hoos u dhigidda kharashka tartanka, adigu wax baad ka qabatay. Waa hagaag, wakhtigayaga waa uu sii dhamaanayaa. Maad noo soo koobi kartaa waxa uu Xisbigiinu u taagan yahay?”
“Dabcan Axmed yare. Waanu gaar siinay jasiiraddan idilkeed. Halku dhi- gayaga Xisbiga Guud waa, “waxaanu aaminsanahay waxaad aaminsan tahay!” “Waad ku mahadsan tahay, Madaxeey. Marwooyin iyo Mudanayaal, ma u sacab tumi kartaan, mid sarraysa 5.5 tartankaas xamaasadda leh, musharaxa Madaxeey!”

 

Tuduca 23aad

Iyadoo Loo Eegayo Baahida
Yoonis waxa uu fiirinayaa qalin jabin iskuul iyo tartankii macsalaamaynta.

Cod muusik oo xooggan oo aad u sarreeya iyo durbaanno si aad ah loo tummayo ayaa durbadiiba aamusiiyey, kuna kalifay dadkii faraha badnaa in ay aamusaan oo ay markiiba bilaabeen in ay dhagaystaan. Xiriiriyihii Axmed yare waxa uu kor u qaaday gacantiisa isaga oo ku sii fiiqay dadkii badnaa, “waalidiinta isu soo baxayoo wax badan baad sugayseen tar- tanka maanta. Caruurtiina socodkoodii dheeraa ee lugaynta ayaa maanta la soo gabagabaynayaa, oo dhammaaday. Waa qalin jabintii xeeladda ciyaarta!” Qalabkii laga tumayey sawaxanka muusikada ayaa buuxiyay golihii iyo iyada oo la furay albaabkii dambe. Waxaa soo dhexmarid bilaabay ardaydii iyagoo xidhan dharkii qalin jabinta oo aad loo xardhay – hagaajiyay. Dadkii markiiba waxa ay bilaabeen sacab garaacid, iyaga oo aad iyo aad sacabka u garaacayay, kana muuqday farxad iyo raynrayn.
Yoonis Maskiin waxa uu cod aad daciif u ah kula hadlay haweeneey taag- nayd agtiisa, kuna xigtay, “waa maxay qalin jabinta xeeladda ciyaarta?”
Iyada oo madaxeeda in yar u jeedinaysa dhinaciisa ayeey ku jawaabtay, “kani waa tartanka dhallinyarada golaha ardayda.” In yar bay aamustay si ay u dhagaysato ogaysiiskii, haddana waa ay sii waday, iyada oo isku dayaysa in la maqlo. “Waa dabaal degga marka qof uu dhamaysto waxbarashadiisa. Ilaa iyo hadda dugsigu waxa uu u taagnaa shaqo badan iyo baadigoob aqooneed. Caawa waxaynu xusaynaa dadaalka iyo shaqada aadka u sarraysa ee ay ardaydeenu muujiyeen. Hadiyada ugu sarraysa wali lama bixin. Waana abaalmarinta ugu sarraysa uu helayo ardayga ugu sarreeya ardayda qalin jabinaysa.”
Yoonis isaga oo xagga hore eegaya ayuu wuxuu mooday in uu arkay qof uu garanayo. “Waa kuma qofkaas nabdaaminaya ardayda marka ay horay u soo dhaqaaqaan?”
“Maxay, taasi waa marwo Ashkira. Ma waxaad ka baratay wargayska? Waxay la hadlaysaa ardayda qalin jabinaysa. Waxayna ku hadlaysaa maca- gaca Golaha Guurtida, boqorrada siyaasadda ku caan baxday, waa marti aad muhiim u ah, markasta waa ay noo timaadana, waa ay jeceshahay sumcada iyo faanka. Waa haweeneey caan ka ah jasiiraddan. Markaas waa qofka ku habboon in ay la hadasho ardayda qalin jabinaysa.”
“Sidee baa loo ciyaaraa xeelada ciyaarta? Ayuu waydiiyay Yoonis.
“Waxay u shaqaysaa sidan ayeey tidhi haweeneeydii, iyada oo tuutuujinaysa labadiisa dhagood. “Marwo Ashkira waxay la hadashaa ardayda, iyada oo u jeedisa khudbad dheer, oo si fiican loo soo diyaariyay. Ardayduna waa ay qortaan khudbadeeda, waxayna la barbardhigaan wixii ay soo barteen, iyaga oo ka eegaya wixii iska horimaanaya ee aan la xiriirin noloshooda iyo wixii ay soo barteen. Ardayga si aad u sarrayso u dhagaysta khudbaddeeda, oo misna ka soo saara iska horimaadka ugu xooggan ayaa ku guulaysanaya hadiyada ugu saraysa, marwo Ashkira waa ay biloowday, aynu dhagaysano.”
“…sidaa, waa aynu baranay qiimaha ay leedahay xorriyada,” ayeey ku biloow- day marwo Ashkira.
“Waa aynu ognahay sida xorriyada iyo mas’uuliyadda shaqsiga la siiyo ay kor u qaadayso koritaanka qofka. Dadku sidoodaba ilaa iyo Xaawo iyo Aadan waxay doonayeen xorriyadooda. Wax lagu farxo miyeen ahayn in aan ku nool nahay jasiirad xor ah.”
Haweeneeydii waxay farta ku fiiqday ardaydii ka dambaysay marwo Ashkira. “bal eeg sida ay u qorayaan, oo uu xiisuhu ugu jiro. Haa, qodobo badan ayeey qorayaan!”
“Miyeey marwo Ashkira u sheegtay ardayda wax aan dugsiga loogu dhigin? ayuu waydiiyay Yoonis.
Haweeneeydii waxay si ay xiiso gaar ah ku jirto ku tidhi. “xorriyad baan haysanaa? Aan caqli gal ahayn. Dugsigu waa khasab. Caruurtu waa lagu jajuubaa in ay tagaan, cid walbana waa lagu khasbaa in ay bixiyaa lacagteeda. Hadda aamusnaan!”
“.iyo anaga oo aad u nasiib badan, kuna faraxsan in aanu leenahay dugsi- gan aadka u sarreeya, khaasatan marka dhaqaalaheena laga dayrinayo oo ay nooga dayrinayaan aqoonyahannada dhaqaalaha,” ayeey tidhi marwo Ashkira. “Macalimiinteenu waxay baraan ardaydeena akhlaaq wanaagsan, oo mudan ku dayasho, una gogol xaaraysa in ay maraan waddo toosan, taasoo lagu gaarayo barwaaqo iyo dimoqraadiyad, kuna salaysan aqoon iyo run sheegid joogta ah.” Haweeneeydii taagnayd meel u dhow Yoonis ayaa qabsatay garanka Yoonis iyada oo aad u faraxsan. Waxay tidhi iyada oo shigshigaysa, “gabadhaydu waa ardayada seddexaad marka aad ka soo biloowdo midigta ee safka labaad. Waa taas wax qoraysa; waa ay qortay qodobadaas oo dhan, waan hubaa.”
“Maan fahmin,” ayuu waydiiyey Yoonis. “qodobadee?”
“Dugsiyada ugu wanaagsan? Waa ay adag tahay in lala barbardhigo dugsi kale. Marwo Ashkira caruurteeda waxay u dirtay baadiye is ay casharo ugu soo dhigtaan. Macalin aad u sarreeya? Wakaas! Ardayda waxaa looga baahan yahay in ay u fadhiistaa si ay akhlaaqi ku jirto, oo ay amarka qaataan muddo dhan labo iyo toban sanno, mana helaan waxaan abaal marin ka ahayn iyo iyaga oo ku gudba imtixaanaadkooda. Haddii macallimiintu ay ahaan lahaay- een ardayda oo kale, oo heli laahaayeen waxa ay ardaydu helaan, oo aan heleen mushaharkooda, waxay ugu yeedhi lahaayeen addoonsi! ‘u gogol xaaraya di¬moqraadiyad?’ Sidaas ma’ahan! Tusaalaha lagu bixiyey casharka waa mid ku salaysan keli xukumid.”
Marwo Ashkira waxay hoos u dhigtay madaxeed iyada oo ku dartay tixgellin dheeraad ah, “.imminka waxaad gaadheen guushii idiinku wayneed intii aad ku sugnaydeen jasiiraddan. Qofkasta oo inaga mid ahi waxa uu gaaray xoogaa guul ah. Waa aynu ogsoonahay in tartan culus ah uu jiro iyo dad ah bilaa naxariis, waa ayna adag tahay maalmahan in meel dheer oo muhiim ah uu qof waliba uu gaaro. Anaga tan inoogu muhiimsan waa in aan wax weyn hurnaa, oo ku deeqnaa si dadka kale ay inala qaybsadaan. Wax u hurnaa kuwo inaga liita, iyo kuwa u baahan caawimaada iyo taageerida.”
Haweeneeydii aad iyo aad ayeey u faraxday. “Fiiri ardaydaasi waa ay iska tageene! Soo wax lala yaabo ma’ahan labadan sawir ee kala gedisan! ‘isku dayo weyn’? ‘Hurid’? Dugsiga waxaa lagu baraa in ay ahaadaan kuwii ugu wanaagsanaa, gaaraan halka ugu sarraysa. Iyo marwo Ashkira, nafteeda ma’ahan mid caajisad ah. Waa mid qaylo dheer, oo baahi badan iyo iyada oo damiir la’aan ah. Waxay ku gaadhay halka ay joogto khiyaamo kasta oo
sankuneefle ku fikiri karo. Ardaydani waa ay og yihiin halkan kuma aysan soo gaarin in ay u qishaan arday aan shaqaysan ee waxay ku soo gaareen shaqo wacan iyo adkaysi xooggan.”
“Yoonis ma uusan garan tan. “Ma waxaad uga jeedaa in arday dugsiga dhigata waxaa lagu dhiiri geliyaa in ay shaqsiyan u dadaalaan, oo ay shaqo wacan shaqaystaan. Hadda marka ay qalin jabinayaana marwo Ashkira waxay u sheegtaa in wax badan u huraan dadka kale?”
“Imminka waad fahamtay,”ayeey haweeneeydii ku jawaabtay. “Marwo Ashkira waxay ku hanuunisaa in ay sameeyaa ardayda arrimo aan ka shaqayn karayn adduunka ay ku nool yihiin. Marka aad ka eegtid qofkasta kartidiisa iyo baahidiisa. Taasi waa arrimaha mustaqbalka.”
“Miyeen isku dayi karin in ay sameeyaan waxa ay afka ka yidhaahdaa, oo ay baraan inta aynaan qalin jabin iyo marka ay dhamaystaan waxbarashadooda?” ayuu waydiiyey Yoonis.
“Maamulku waa uu ka shaqaynayaa arrintaas,“ ayeey tidhi haweeneeydii. “Dugsiyadu waxay u shaqeeyaan si aad u sarraysa, oo habkii hore oo kale ah, kaasoo dhiirigeliya shaqo badan iyo aqoon sare. Sannadka soo socda waxay doonayaan in ay sameeyaan in ay wax ka bedelaan habka loo saxo imtix- aanaadka. Waxay qorshaysanayaan in ay isticmaalaan gunooyin iyo abaal- marino u diyaar garaynaysa ardayda xaqiiqada dhabta ah ee ka jirta adduunka ka baxsan waxbarashada iyo dugsiyada. Imtixaanaadka waxaa lagu qiimay- nayaa baahi ee looma eegayo waxa uu ardaygu shaqaystay. Ardayda ugu liidata waxa ay helayaan qiimaynta ugu sarraysa iyo iyada oo ardayda ugu sidata la siin doona qiimaynta ugu hoosaysa. Guud ahaan, kuwo ugu liita ayaa u baa- han in la siiyo qiimaynta ugu sarraysa iyo dhiiri gelin in ka badan ardayda ugu sidata.”
Isaga oo ruxaya madaxiisa, Yoonis waxa uu ku celiyay erayadeedii si uu u hubiyo in uu si sax ah u maqlay, “Ardayda ugu liidata waxay helayaa qi- imaynta ugu sarraysa iyo iyada oo ardayda ugu sidata ay helayaan qiimaynta ugu hoosaysa?”
“Taasi waa sax,” ayeey ruxday madaxeeda.
“Laakiin maxaa ku dhici doona shaqooyinka ardayda wanaagsan? Miyeen cid waliba noqon mid baahi badan iyo kuwo aan waxba isku dayin?”
“Waxaa muhiim ah ayeey aaminsa tahay marwo Ashkira, in ay arrintani tahay mid aqli weyn ka dambeeyo oo kuna salaysan mabda’a caawimo insaaninimo- samafal guud. Ardayda ugu wanaagsan waxay baranayaa in ay noqdaa kuwo wax weyn u hura ardayda kale, iyo iyada kuwo ugu liitana la barayo carabka ku adkaynta. Maamulada dugsiyadana waxa lagu wargeliyey in ay qorshahan oo kale ay u isticmaalaan macalimiinta wax ka dhiga dugsiyada.”
“Sidee bay macalimiintu arrintan u arkaan?”ayuu waydiiyay Yoonis. “Qaarkood waa ay jecel yihiin, kuwo kalena waa ay neceb yihiin. Gabad- hayda ayaa ii sheegtay macalimiinta wanaagsani waxay ku hanjabaan in ay macalinimada iskaga tegi doonaan haddii qorshahani uu hirgello. Ka duwan ardayda, macalimiintu wali waxay haystaan in ay kala doortaa – hadda.”

 

Tuduca 24aad

Mushaaharadii Dambiilayaasha
Kooxo dib uga xumaaday dhibabka shaqooyinkoodu gaysteen.

Yoonis waa uu iskaga tagay dadkii aadka u dabaal degayey ee ay wajiyadoodu ka muuqatay farxad iyo raynrayn, isaga oo dhexmushaaxaya wadiiqo aan sidaasba uga fogayn dadkii dabaal degayay. Halka ugu shishaysa waddada waxaa fadhiyay dad ku fadhiyay kursi dheer oo isku dhaganaa lahaana lugo maar ah. Dambiilayaashani ma waxay sugayaan maxka- mad? Dabcan maamulayaashan ku sugan halkan ayaa kari kara in ay la keenaan lacagtii ay xadeen.
Dhinaca bidix ee kursiga waxaa ku yaalay far weyn oo ku qornaa, “Xarunta Shaqada Adag.” Dhinaca ugu shisheeyana waxaa tubnaa waardiyayaal xidhnaa dhar isku midab ah oo si hoose u wada hadlayay, oo aan danba ka lahayn maxaabiistii ay ilaalinayeen. Silsiladaha culayska badan ee ka samaysan bir- maar ah oo lugahooda ku xidhnaa ayaa sugayay in aanayn cararin amaba baxsan karin.
Yoonis waxa uu isku dayay in uu u dhawaado maxbuuska u dhawaa, wiil yar oo da’diisu ku dhow dahay toban sanno jir, oo aanba u ekayn dambiile. “Maxaad halkan u joogtaa?” ayuu waydiiyay Yoonis, kuna waydiiyay si ay naxariisi ku jirto.
Wiilkii yaraa kor ayuu u eegay Yoonis, isaga oo misna eegaya ilaaliyaashii intii uusan ka jawaabin su’aasha uu Yoonis waydiiyay, “waan shaqaynayey.”
“Shaqo noocee ah ayaa dhibkaan oo dhan kuu keenay? Ayuu Yoonis way- diiyay inankii yaraa, isaga oo indhihiisii ku sii eegaya.
“Waxaan rastaynayay badeecooyin dukaanka alaabta badeecooyinka Jaa- mac,” ayuu inankii yaraa ku jawaabay. Waxa uu doonayay in uu yiraahdo wax kale, waa uu jogjoogsaday, haddana waxa uu eegay nin agtiisa fadhiyay oo timo ciro faro badan lahaa.
“Waa shaqaaleeyay,” ayuu yidhi Jamaac.Waa nin dhexdhexaad ah, oo aan sidaas u waynayn, oo leh cod aad u weyn. Ganacsadahani wali waxa uu xiran yahay calaamada lagu yaqaan ganacsigiisa iyo silsilad adag oo kula xidhnayd wiilka yar. “Wiilka yari waxa uu doonayaa in uu koro, oo uu noqdo sida aabihiis oo kale, kaasoo ah madaxa warshad yar. Taasi ma’ahan wax caadi ah, waad odhan kartaa. Laakiin warshadaas waa la xidhay aabihiisna waa ay ku adkaatay in uu helo shaqo. Markaa waxaan is idhi wiilku haduu shaqeeyo reerkooda ayeey u wanaagsan tahay. Runta aan kuu sheegee, anigana waa ayba ii fiicnayn. Bakhaarada waawayn ayaa ila tartamayay waana u baahnaa shaqaale jaban. Waa hagaag, taasi waa ay dhamaatay imminka.” Ayuu yidhi ninkii, iyada oo cadho badanina ka muuqato wajigiisa.
Wiilkii yaraa ayaa bilaabay in uu hadlo, “Dugsiga lacag laguma siinayo in aad wax akhriso, oo aad ka shaqayso xisaabtaada. Jaamac waa uu sameeyaa. Waxaan qaban jiray xisaabinta alaabta ku jirta bakhaarka – iyo Jaamac oo ii ballan qaaday haddii aan si wacan u shaqeeyo in aan dalabaadka aan samayn doono. Sidaa daraadeed waxaan bilaabay in aan akhriyo ogaysiisyada iyo war-
gaysyada ganacsiga. Waxaanba la kulmay dad faro badan oo aan ku ekayn caruurta dugsiga dhigata. Jaamacna waa uu i dalacsiiyay, iyo isaga oo ka caaw- inaya aabahay kirada aqalka – xitaa waxaan shaqaystay xoogaa aan bushkuleeti ku iibsado. Imminka waa anigaa la i qabtay,” codkiisiina waa uu sii daciifay, “iyo aniga oo aaminsan in aan dib wax u qabsan karayo – i citiqaad.”
“Farsamayn-aaminid ma ahan wax xun, marka aad xor u tahay ikhtiyaarkaaga, aadna u madax bannaan tahay,” ayuu yidhi ninkii weynaa ee xooga bad- naa, kaasoo xambaarsanaa dambiil ay ka buuxaan ubax midab cagaaran leh. Wuxuuna kaga xidhnaa wiilka yar dhinaciisa kale. “Waa ay adag tahay in nolol maalmeedka la shaqaysto. Waligayba ma’aan jeclayn in aan cid kale u shaqeeyo. Ugu dambayntii, waxaan mooday in aan samaystay dambiishay- dii. Waan iska fiicnaa, oo waxaan si wacan ugu gadan jiray ubaxayga, kuna iibin jiray bartamaha (faras) magaalka. Dadku waa ay jeclaayeen ubaxayga
– macaamiishayda oo dhan. Laakiin dukaanlaydu ma aysan jeclayn tartanka aan kula jiro bakhaaradooda. Waxay ku guulaysteen in ay ka helaan Golaha Guurtida oggolaasho mamnuucid ah, oo laga mamnuucayo kuwa badeecada xaafadaha kula wareega. Kuwa sharci darro wax ku iibiya! Haa, taasi waa waxa ay iigu yeedheen maxaa yeelay ma’aan awoodi karo in aan yeesho dukaan- bakhaar. Haddii aan karo waxaan noqon lahaa ‘dukaanle’ ama ‘ganacsade.’ Uma aan jeedo wax dhibaata ah, Jaamac, laakiin, iibintayda oo kale waa mid waligeedba jiri jirtay, oo ma’ahan wax cusub, jirtayna intii aanan dukaanle no¬qon. Si kastaba ha ahaatee, waxay yidhaahdeen waxaan ahay rabshad abuure, indhe xume, ma shaqayste, iyo hadda sharci jabiye! Sidee baad ugu tilmaami kartaa aniga iyo ubaxayga sidaas? Dabcan kuma aan noolayn sadaqo ee wax¬aan ahaa qof shaqaysta.”
“Laakiin waxaad wax ku iibinaysay waddooyinka,” ayuu Jaamac ku jawaabay. “Waa in aad u daysaa macaamiisha si ay u arkaan.”
“Sidoo kale waa ay sahlan tahay in markiiba la soo galo dukaankaaga? Ma adigaa iska leh macaamiishaada, Jaamac? Haa, dabcan waxaan ka mid ahaa Guddiga Hantida. Waana mid cid waliba ka mid noqon karto, laakiin kama aha, sax Jaamac? Run ahaantii waxaa ka mid ah kuwa ay isku wanaagsan yihiin Golaha Guurtida.”
Yoonis waxa uu soo xusuustay kalluumaystihii odhanayey arrin la mid ah markii uu ka hadlayay harada. Jaamac wuxuu la soo booday, “Laakiin ma bixisid canshuurta aanu bixino haddii aanu nahay dukaanleeyda!”
“Sidoo kale ayaa dambigeeda iska leh canshuurta aad bixisaan? Aniga ma lehi, shaqo kuma lehi!” ayuu yidhi ubax iibiyihii.
Yoonis ayaa hadalkii ka qaybqaatay isaga oo waydiinaya su’aaal, rajay- nayana in uu ka qaybqaato doodaas. “Waa ay ku xidheen markiiba, ma sidaas sahlan bay kugu xidheen?”
“Hagaag, waxay isiiyeen dhawr jeer ogaysiis ay ileeyihiin jooji. Laakiin dan kamaan gelin khudbadoodii. Maxaa ku fikirayaan, yeey ismoodeen in ay yihiin, dadkii ilahaa aniga? Waxaan isku dayayaa in aan shaqaysto, oo aan naftayda u shaqaysto, ma’aan doonayo in aan u shaqeeyo cid aniga madax ii noqota. Si kastaba ha ahaatee, xabsigu waa CAADI. Waa ku dul noolaan karaa dukaanleeyda.”
“Waxaa dhici karta in aad uun samayso adeeg bulsho oo keliya,” ayuu yidhi Jaamac.
“Waxaan samaynayay adeeg bulsho,” ayuu ku jawaabay ubax iibiyihii. Wiilkii yaraa waxa uu bilaabay taahid. “Ma u malaynaysaa in ay i xidhi
doonaan, oo ay xabsiga ii taxaabi doonaan?”
“Wiilyahoow waxba ha ka walwalin,” ayuu la soo booday ubax iibiyihii. “Haddii ay ku xidhaan waxaa hubaal ah in aad baran doontid xirfad-iyo iyada oo aan ahayn waxa uu ku fikirayo ilaaliyaha xabsiga.”
Yoonis waxa uu u sii jeestay koox dumar ah oo iyana fadhiyay safka xigay. “Maxaad halkan u joogtaan?”
“Waxaanu leenahay doon yar oo aanu ku kalluumaysano. Waxaa i joojiyay aniga oo xeebta shaqo culus ka hayay masuul sare,” ayeey tidhi haweeneey¬dii xoogganayd, waxayna lahayn indho midab circa oo kale ah, iyo iyada oo labadeeda dhagoodba u durnaayeen.
“Wuxuu igu yidhi waxaad jabisay sharciga amniga u degsan.” Ayeey tidhi iyada oo u sii jeesanaysa dadkii kale ee la socday, waxay kaloo ku dartay, “Sharciga waxaa loo sameeyay in uu inaga badbaadiyo xadgudubka ka dhexd- haca shaqada. Mas’uuliinta sar sare waa markii labaad oo ay shaqada naga joojiyaan, hadda waa ay naqabteen, mar kale, iyo iyaga oo markan yidhi si xun bay noo iqaabayaan – na xidhayaan.”
Iyada oo la yaaban, ayeey waxay nafteeda u sheegtay, “Maxay ku samay- nayaan wiilkayga? Waxa keliya oo uu jiraa saddex sanno! Arrinta qosolka weyn lehi waa isaga oo ka culus culayska aan shaqada ka qaban jiray, iyo aniga oo wiilkayga wadan jiray marka aan shaqaynayo. Cid cabasho ka muujisayna ma jirin!”
“Ma waxaad u malaynaysaa in ay taasi qosol leedahay?” ayuu yidhi ninkii lahaa garka sida wanaagsan loo soo jaray wajigiisuna ka muuqday yaraanta. Isaga oo riixaya ninkii ku xigay ee agtiisa fadhiyay ayuu yidhi, “Warfaa waxa uu ii shaqaynayay saacado yar labo jiilaal oo isku xiga, waxaa ku lifaaqnaa waxbarasho. Waxa uu iga caawiyaa rugta qurxinta timaha in uu nadiifiyo inta aysan immaan macaamiishayda. Hadda masuuliintu waxay ii sheegeen in aan dhib ku jiro maxaa yeelay ma’aan siiyo lacagta uu shaqaysto oo dhan. Iyo isaga oo iska shaqaysanayay oo aan ku soo biirin ururka shaqaalaha nadiifiya rugaha qurxinta timaha.” Kor ayuu u xooray labadiisa gacmood isaga oo leh, “Had- dii aan siiyo lacagtiisa maxaa kale oo ay iga rabaan, xitaa maan shaqaalayn karayn!”
Warfaa, oo wajigiisu ka muuqdo ka xumaansho ayaa wuxuu yidhi, “qiima- han intaas dhan kumaba aan heli karo shatigayga timajaridda.”
“Waxaad u malaynaysaa in ay dhibaato ku hayso?” ayeey tidhi hawee- neeydii, iyada oo ku nuuxnuuxsanaysa in ay la qabto arrintaas ninkaas iyo kuwa kaleba. Iyada oo oohini ka soo dhowdahay, waxay indhaheeda ku xog- day safaleeti ayeey misna tidhi, “Marka suxufiyiintu ay ogaadaan in aan ahay Marwo Filsan, waa la i xidhayaa, odayga shaqadiisuna waa ay joogsanaysaa. Waligay uma aan haysan in aan samaynayo wax khalad ah. Maxaad samaysay?” Marwo Filsan iyada oo u soo dhawaanaysa qoyska dhallinyarada ah ee kati- inaysan ayeey waxay tidhi, “Beri hore waxaan lahaa aqal weyn, korinayayna saddex caruur ah oo aan dhalay, kuwaasoo wax ka baranayay dugsiyada ugu wanaagsan, aniguna waxaan doonayay in aan dib ugu shaqaysto xirfadayda. Markaasaan waxaan waydiiyay deriskayga sida aan ku heli karo macaawino iga caawisa arrimaha la xiriira aqalkayga. Faarax iyo Dhaqan ayaa la ii tilmaamay markaasaan markiiba shaqaaleeyay. Dhaqan waa qof wanaagsan oo si fiican u taqaana sida loo hagaajiyo jardiinooyinka iyo iyada oo aqoon dheer u leh cilmiga wax rarista. Waa ay samayn kartaa wax kasta oo la xiriira aqalka iyo iyada oo adeegeedu uusan kala go’ lahayn.”
“Sidoo kale Faarax waa saaxiib wanaagsan waa kan mar walba i bad- baadiya, oo noloshayda ii sahla. Waa mid caruurta u roon, ooba ku wanaagsan. Markasta oo aan ubaahdo waa uu ila joogaa. Timaha ayuu jaraa, raashinka ayuu kariyaa, waana uu nadiifiyaa aqalka – si aad iyo aad u sarraysa ayuu u sameeyaa, kaba wanaagsan sida aan wax u qabsado. Wiilashaydu aad bay uga helaan raashin karintiisa. Karintiisa uun bay doonayaan. Marka aan imaado aqalka waan la yara nasan karaa odaygayga, oo aan la ciyaari karaa caruur- tayda.”
“Waxay u eg tahay macaawino cid waliba ay u baahan tahay,” ayuu yidhi Yoonis. “Laakiin maxaa khaldamay?”
“Wax waliba waa ay wanaagsanaayeen markii hore. Kadibna odaygayga ayaa helay shaqo cusub oo loo magacaabay in uu hormuud ka ahaado Rugta Sumcadda Ganacsiga. Hagaag, dadka ka soo horjeeda ayaa baadigoob ku qaa- day hantidayada waxayna soo ogaadeen in aanu bixin wax canshuur ah intii Faarax iyo Dhaqan ahaayeen shaqaalahayaga.”
“Maxaa ugu wacan?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Ma’aanu awoodi karin wakhtigaas. Canshuurtu waxay ahayd mid qaali ah, lacagta aan ku shaqaynaynay waxay ahayd mid aad u hoosaysa markii hore, dabadeedna, haddii aanu bixin lahayn canshuurta maba aanu awoodnayn in aanu shaqaalayno.”
Faarax ayaa hadlay waxa uuna yidhi, “Taasina waxay ahaan lahayd mid dhibaato weyn noo keenta.”
Xaaskiisa ayaa gujisay iyada oo leh, “Taxadar, ahoow. Waad og tahay dhibkaan halkaas oo dhan aynu u soo marnay.”
“Hagaag, marwo,” ayuu ku yidhi Marwo Filsan isaga oo muujinaya geesin- imo, “Waxaad badbaadisay naftayada. Waxaanu ka soo haajirnay dhulkaygii aan ku noolaan jirnay, maxaa yeelay, waxaa ka dilaacday abaaro iyo dagaal sokeeye oo heer xun gaaray. Wax raja ah ma’aanu lahayn – waxay ahayn in aanu ka soo qaxno jasiiradaas ama gaajo u dhimano ama nala dilo. Waxaanu go’aansanay in aanu ka soo haajirno, una soo guurno Booliqaran. Haddii aysan Marwo Filsan nacaawin lahayn dib ayaa naloo celin lahaa, oo halkaas ayaanu ku dhiman lahayn.”
“Haa,” ayeey tidhi Dhaqan, iyada oo ku leh cod aad daciif u ah. “Abaal weyn baanu kuu haynaa oo aad ku badbaadisay naftayada, haddana aad iyo aad baanu uga xunahay in aad annaga dartayo aad dhibkaa intaas le’eg aad ugu jirtaa.”
Marwo Filsan iyada oo xiiqsan oo neef tuursan ayeey tidhi, “Odaygayga waa uu luminayaa xilkii loo magacaaway ee ahayd Rugta Sumcadda Ganacsiga, waxaa xitaa dhici karta in uu waayo shaqadiisii uu horay u hayn jiray. Waxa uu ahaa madaxa bixiyaha Shatiyada kiisa koowaad ee Booliqaran, kaasoo kor u qaadaya sumcadda iyo sharfta qaranka. Cadoowgiisa waxay ku eedayn doonaan in uusan ahayn waxa uu sheeganayo.”
“Uusan ahayn waxa uu sheeganayo?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Haa. Bixiyaha Shatiyada kiisa koowaad ee Booliqaran waxa uu ka soo horjeestaa dadka cusub ee u soo haajira halkan.”
“Dadka cusubaa?” ayuu ku celiyay Yoonis. “Waa ayo kuwa wax badan joogay misna cusub?”
“Wax badan joogayaashii hore? Goow, kuwaasi waa inteena kale oo dhan,” ayeey tidhi Marwo Filsan. “Wakhti dheer ayeey awoowyaasheen yimaadeen, oo ay ka yimaadeen meel uun kale iyaga oo u soo haajiray dhulkan, kuwaasoo ka soo cararayay cadaadin ama iyaga oo isku dayaya in ay horumariyaan nolos- hooda. Laakiin, kuwa cusubi waa kuwo hadda yimid dhulkan. Waana kuwo sharciga socdaalkuna uu ka mamnuucay in ay yimaadaan dhulkan.”
Yoonis waa ay ku adkaatay in uu soo dhaweeyo mamnuucidan sharciga ku salaysan. Mana uu doonayo in uu ogaado waxa ku dhici kara haddii madaxdu ay ogaadaan in uu naftiisu yahay muhaajir ku cusub jasiiraddan. Isaga oo aan wax xiisa weyn u hayn, ayuu waydiiyay, “Maxaysan ku doonayn muhaajiriin hor leh oo cusub?”
Haweeneeydii kalluumaysatada ahayd ayaa hadalkiisii soo dhexgashay oo tidhi, “Kuwa awoodda haysta ee ka mid ka ah Golaha Guurtida ayaa ka wal- walsan tartanka. Muhaajiriinta cusubi waa kuwo si xoog badan u shaqaysta, ama shaqeeya wakhti dheer, ama ku shaqeeya lacag aad u hoosaysa, iyaga oo qaadanaya khatar weyn. Waxayna qabanayaan shaqooyinka dadka badankiisu aysan doonayn in ay qabtaan.”
“U kaadi wax yar. Waxaa jira cabashooyin fara badan oo badankoodu macquul ay yihiin kuna wajahan dadka muhaajiriinta ah,” ayuu yidhi Jaamac. “Dadka cusub inta badan ma yaqaanaan luuqadeena, dhaqankeena, ama sida aynu u dabaal degno iyo hidaha dadkeena ku nool Jasiiraddan. Aad ayaan u amaanayaa kartidooda. Waxay yihiin dad naftooda soo mariyay dhib faro badan si ay u yimaadaan, kuna noqdaan dad aan cidi aqoon – muhaajiriin. Laakiin, waxay qaadanaysaa wakhti in ay bartaan wax kasta iyo iyada oo halkani uusan ka jirin dhul aad u baaxad weyn oo aynu ku wada noolaan karno. Wakhtigu waa uu ka gedisan yahay markii awoowyaasheen soo haajireen oo ay ka soo haajireen dhulkoodii, yimaadeena jasiiraddan.”
Yoonis waxa uu ku fikirayaa dhulkii baaxadda balaadhnaa ee uu soo arkay intuu uu dhex meerayay miyiga jasiiraddan intii aysan Marwo Filsan hadalka ka soo qaybgalin iyada oo farxad weyni ka muuqato waxayna tidhi, “Odaygayguba wuxuu ku doodayay doodaas oo kale, oo uu kaga soo horjeeday muhaajiri¬inta cusub. Mar walba waxa uu yidhaadaa dadka cusubi waa in ay bartaa luuqadeena iyo hidaheena inta aan loo oggolaan in ay ku noolaadaan jasiirad- dan. Sidoo kale waa in ay haystaa lacag, aqoon sare, iskuna filan yihiin, mana aha in ay dhul badan ay qaataan. Odaygaygu waxa uu qorayaa sharci cusub oo dadka halkan u soo haajiray ka dhex saaraya dadka intiisa kale, dibna u celinaya, dabadeed waxa uu la kulmay dhib yar. Sida uu u qoray sharci waxa uu si aad ah u khuseeyaa caruurtayada ee maba khusaynayo dadka la mid ka ah Faarax iyo Dhaqan.”
Markiiba labo nin oo xidhnaa dhar iskujoog ah, oo watay boorsooyin ayaa albaabkii ka soo baxay. Waxay kor yimaadeen Marwo Filsan, taasoo baqdini ka muuqatay. Mid ka mid ah raggaas ayaa amray in ilaaliyihii uu ka furo silsilada lugteeda kaga xidhnayd. “Waanu ka xunahay in lagugu khaldamay nagana gudoon raaligelin, marwo Filsan. Waxaanuna kula socodsiinaynaa in arrintanina ay gaadhay madaxda ugu sarraysa, wax aad ka welweshaana ma jiraan.”
Iyada oo farxad wajigeedu ka muuqdo ayna horkacayaan oo ay ka sii saaraya meeshii ay markii hore joogtay, waxay iska dhaqaaqday iyada oo aan waxba ku odhan Faarax iyo Dhaqan. Dadkii intiisa kale waa uun ay daawanayeen iyaga oo aamusnaa, kana dhawaajinayay silsiladihii lugahooda ku xidhanaa. Markii Marwo Filsan ay libidhay ilaaliyaashii waxay ku soo jeesteen Faarax iyo Dhaqan, iyaga oo kala kaxaynaya, una sii kala kaxaynayay midba dhinac. “Adigu iska tag, akhasunaaska ah. Ku noqo halkii aad ka timid.”
“Laakiin ma aanu samayn wax dhib ah,” ayeey ku baryootameen Faarax iyo Dhaqan. “Waa nala dilayaa.”
“Taasi ma’ahan wax aanu ka mas’uul nahay,” ayuu ilaaliyihii ku yidhi.
Haweeneeydii kalluumaystada ahayd waa ay sugtay intii ay hoos u dhaad- hacayeen iyo intii ay albaabka xoog isugu dhufanayeen, kadibna iyada oo neef- tuuraysa, neefneefsanaysana ayeey tidhi, “Haa, waa ay tahay.”
Yoonis isaga oo amakaab iyo walwal badani ka muuqdo, kuna fikiraya waxay qoyskaasi la kulmi doonaan, oo xitaa naftiisa u baqaya. Waxa uu eegay kor, isaga oo waydiinayay haweeneeydii, “Cid kasta oo silsiladi ku xidhan tahay oo halkaas lagu hayo, waxaa loo haystaa maxaa yeelay looma oggolaan in ay shaqaystaan?”
Inan dhallinyara ah oo safka dambe fadhiyay oo wajigiisa labadiisa gacmood ku qarinayay ayaa haweeneeydii u jawaabay, “Haddii aad u aragtid sidaas, isaga ayaaba looga qaataa. Mas’uuliinta sar sare waxay ku adkaysteen in uu noqdo askari. Waana uu diiday – markaas isagana silsilada ayaa lagu soo xiray sidayada oo kale.”
Yoonis ma uusan arki karayn inanka dhallinyarada ah ee hadlayay, misna waxa uu la yaabay sababta ay odayaasha magaaladu u doonayaan in inankan yari uu dagaalkooda uu isaga u fuliyo. “Maxay mas’uuliinta sar sare ay ugu khasbayaan in uu noqdo askari?”
Haweeneeydii kalluumaysatada ahayd ayaa si toos ah ugu jawaabtay Yoonis. “Waxay yiraahdaan waa sida keliya ee lagu badbaadin karayo bulshadeena.” Hadalkeedii waxay ka dhexyeerayeen dhegihiisa, oo waxay ahaayeen kuwo sawaxanka silsiladaha ay ku xirnaayeen kaba qeelo dheeraa.
“Kumaan ka badbaadiyaa?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Kuwa silsiladaha lugaheena ku xidha,” ayeey si fiican u iftiimisay haweeneeydii.

 

Tuduca 25aad

Khiyaamo ama Macaamilid
Dadka waayeelka ah oo aad uga caawday khiyaamooyinka lacagtooda hawl gabnimo.

ACADLAHA ay dawladu leedahay waxa uu leeyahay qolal waa weyn iyo golleyaal kaba weyn qololka carwooyinka loogu talagalay. Yoonis waxa uu ku dhex wareegayay carwada aqteeda intii uusan urin udgoonka bunka iyo roodhida sida wacan loo sameeyay. Waxa uu ku sii socday halka ud- goonku ka immanayay, isaga oo ku sii soconaya qololka waa weyn ee loogu tala- galay shirarka, halkaasoo ay joogeen odayaal iyo hooyooyin da’ weyn, oo dood waalani goobta uga socotay, kuwaasoo caro aawadeen u ruxruxayay gacma- hooda. Qaarkood gacmaha ayay is haysteen si ay isu taageeraan, hadda waxay ahaayeen kuwo ilin badani ka daadanaysay.
“Maxaa idinku dhacay?” ayuu waydiiyay Yoonis, isaga oo ishiisa ku sii ee¬gaya danbiil taalay bartamaha qolka weyn. Waxaa la moodaa in ay taabanayso saqafka. “Maxaa kaa caraysiiyay?”
Dadkii waa weynaa intoodii badnayd waa ay iska dhegatireen oo ay iska sii wateen kala cabashadoodii iyo murankoodii. Laakiin oday aan faktamayn ayaa yara kacay, isaga oo si tartiib ah u kacaya, kuna soo dhawaanaya Yoonis. “Kuwaasi waa guurti isla weyn,” ayuu yidhi isaga oo gunuunacaya, “markale ayuu sameeyay! Waa uuna khiyaamay!”
“Muxuu sameeyay?”ayuu waydiiyay Yoonis.
“Sannado tagay,” ayuu yidhi odaygii weynaa isaga ruxruxaya madaxiisa, kana xun, “Cali Bucur, ayaa noo sheegay khiyaamada weyn ee looga hortagayo in dadka waa weyn ay gaajoodaan. Waa arrin wanaagsan, haahee?”
Yoonis madaxiisa ayuu ruxay.
“Haahee, taasi waa waxaanu u wada malaynay, anaga oo dhan. Haahee!” Waa uu hindhisay in xoogaa ah.
“Marka dhibaato weyni ay dhacdo, cid walba, marka laga reebo mudane Oday Bucur iyo kuwa la midka ah, waxaa la waydiiyaa in ay ku deeqaan xoogaa rooti ah, iyaga oo isugu gaynaya dambiisha weyn ee ay dawladu leeda- hay todobaad kasta. Kuwa gaara 65 sanno oo shaqada ka fadhiistay oo keliya ayaa dambiisha dawlada roodhi ka qaadan kara.”
“Cid kasta marka laga reebo Oday Bucur iyo kuwa la midka waa ay ku tabarucaan?”ayuu ku celiyay Yoonis.
“Wah, waxay leeyihiin tixgelin gaar ah,” ayuu ku jawaabay odaygii weynaa. “Waa in aanu dambiil kale oo iyaga u gaar ah aanu ugu ridnaa iyagana, oo iyaga uun khaas u ah. Imminka waan garan karaa sababta ay u doonayaan kooda iyaga uun gaar u ah.”
“Aad iyo aad ayeey u wanaagsan tahay in aad heshid raashin marka aad noqotid da’, oo aadan shaqaysan karayn,” ayuu yidhi Yoonis.
“Run ahaantii! Taasi waa sida aanu islahayn. Waxay u eg tahay in ay jiraan fikrado badan oo kobcin u baahan maxaa yeelay mar kasta waxaa loo helaa yaamis la siiyo dadka da’da ah. Maadaama aynu ku tashanayno dawlada
awooda badan dambiisheeda, intayada badan waanu joojinay in aanu si gaar ah wax meel u dhigano mustaqbalka soo socda.”
Garabkiisa ayuu hoos u dhigay isaga oo ka fikiraya jihaadka nolosha. Oday- gii weynaa wuxuu fiiriyay dadkii kale ee waa weynaa. Wuxuuna u tilmaamay oday kale oo fadhiyay kursi aan sidaas uga fogayn isaga. “Maalin maalmaha ka mid ah, Saaxiibkay Caamir ee halkaas jooga waxa uu daawanayay dadka markii ay ku ridayeen roodhida iyo markii dambiisha la sii qaadayay. Waxa uu sameeyay xogaa xisaab ah isaga oo leh goor dhow dambiisha waxaa ka dhamaanaya roodhideeda. Caamir waxa uu ahaan jiray xisaabiye, waad garanaysaa. Waa uun gartay in ay sidaas u sahlan tahay tirinteeda: Roodhi badan ayaa la- gaga baxayay dambiisha marka loo eego waxa ay dadku ku ridayeen – ilaa ayba ka dhammaato. Hagaag, waa uuna dhiiri geliyay.” Caamir waxa uu bilaabay in uu ruxo madaxiisa.
“Waxaanu isku sii qaadnay dambiishii annaga oo dhinaceeda fuulayna. Waxay nagu qaadatay xoogaa, laakiin ma’aanu ahayn kuwo daciif ah, ind- hala’ sida ay kuwo da’da yaree ka midka ah Golaha Guurtida ay na moodaan.
Si kastaba ha ahaatee, waanu eegnay, oo aanu misna ogaanay in raashinkii dambiisha ku jiray uu ku dhow yahay dhammaad. Markii dadkii kale ay arrin- tan maqleen, waxay dhalisay buuq iyo cadho fara badan. Waanu u sheegnay Oday Caamir si uu markiiba wax uga qabto arrintan ama taasi waxay wax u dhimaysaa doorashadiisa tartanka innagu soo food leh!”
“Wooo, waxaan u malaynayaa in uu cabsaday,” ayuu yidhi Yoonis.
“Cabsi? Waligeey maan arag qof sidaas u walwala. Waa uu og yahay in aanu isku xidhanahay, wada jirna wax u samayno. Marka hore waxa uu soo jeediyay in dadka waayeelka ah la siiyo roodhi badan – Kana bilaamanaya inta aan la qaban doorashada. Kadibna waanu ka qaadaynaa roodhi badan kuwa da’da yar ee hadda shaqeeya-waanu hirgelinaynaa marka doorashada la qabto kadib. Laakiin, markiiba shaqaalihii iyana waxay ogaadeen khiyaamadiisa, taasina waa ay ka cadhaysiisay iyagana. Kuwa ugu yar, uguna aqliga badan, waxay yidhaahdeen waxay u baahan yihiin roodhi ay cunaan hadda inta ay shaqaynayaan. Ma ay doonayaan in ay sugaan wakhti dheer, oo waxayba doonayaan in ay cunaan raashinkan hadda, mana ay rabaa yaamiskan marka ay shaqada ka fadhiistaan. Sidoo kale qorshaha mustaqbalka waxaa dhici karta in aadan ka faa’idaysan oo aadanba gaarin. Intooda badana maba aaminaan siyaasiinta in ay qorshooyinkooda ay iyagu u daayaan inta aynaan shaqada ka fadhiisan.”
“Kadib muxuu sameeyay?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Markasta Bucur cid kale oo cusub ayuu soo bandhigaa. Waxa uu soo jeediyay in qof kastaa uu sugaa inta uu ka gaarayo 70 jir markaaseey dambi¬isha kala bixi karaan roodhi. Waa hagaag, taasina waxay ka caraysiisay kuwii u soo dhawaa da’da shaqo gabista, aan shaqayn karayn, oo sugayay in ay rood- hidooda la baxaan marka ay yihiin 65 jir sidii markii horeba ay ahaan jirtay.
Ugu dambayntii, Bucur waxa uu la yimid fakir aad u sarreeya.”
“Wakhtigii loo baahnaa!” ayuu la qayliyay Yoonis.
“Wakhtigii loo baahnaa in uu dhaco doorashada. Bucur waxa uu u balan qaaday cid walba wax kasta! Wixii badnaa wuxuu siiyay dadka da’da weyn, wax xoogaana waxa uu ka soo qaaday dadkii da’da yaraa. Dhamaystiran! Balanqaaday wax badan iyaga oo bixinaya wax yar, cid walibana waxay ahayd kuwo faraxsan!” Odaygii weynaa waa uu aamusay si uu u arko in Yoonis uu wali fahmay hadalkiisii. “Nuxurku wuxuu yahay dambiisha oo sii yaraanaysa
sannad walba. Haahee. Bambiisha ayaa sii naaqusaysa xitaa haddii aan ka cuno boqol rooti ah – iyo annaga oo wali dareensan baahi.”
“Khaa’in toltolidiis dheh! Ayuu ku dhawaaqay Caamir. “Marka ay roodhi- daasi dhammaadaan, Waxaan filayaa in ay daabici doonaan sawir roodhi ah si ay inoo cunsiiyaan!”

 

Tuduca 26aad

Kuma Ayeey Ka Timid Fikraddan Aadka u Wacan?
Sharciyaqaano ka wada hadlaya sidii ay u noqon lahaayeen taajiriin iyaga oo isticmaalaya Firkadahooda.

AGA, baga!” ayuu ku qayliyay ninkii. Odaygii iyo haweeneeydii waay- eelka ahaa waa ay la yaabeen. Waa ay eegeen iyaga oo la fajacsan rabshadan aysan filayn. Ninkan iska soo galay meeshan aan looga yeerin, waa mid si wacan u labisan, wuxuuna xidhnaa dharka ciyaaryahannada loogu talagalay, si wacana loo soo tolay, iyo isaga oo shaaribihiisa si aad sare ah u soo jaray. Ninkan iyo kuwa kale ee la socday waxay isku uruuriyeen hal qol, waxay ahaayeen kuwo xirnaa dhar isku wada eg oo madoow. Waxay u ekaayeen kuwo noloshoodu ay ku xidhnayd ninkan. Hogaamiyahooda waxa uu dul yimid miis si uu uga qaato bun, misna waxa uu gacmaha u haadinayay kuwii kale. Sida idihii oo kale ayeey is tubeen qolka meel ka mid ah, haddana ku sugeen.
“Hambalyo,” ayuu yidhi Yoonis, haddana sii raaciyey “waxkasta oo aad u dabaal dagaysaan.” Yoonis waxa uu mooday in uu ku khasban yahay in uu u shubo bunkii, isaga oo si gaar ah u indha indhaynaya laymanka dharka uu xidhan yahay. “Ma ku waydiin karaa sababta aad u faraxsan tahay?”
“Dabcan,” ayuu yidhi isaga oo aad isulaweyn. “Waad ku mahadsan tahay bunka. Goow! Waa uu kulul yahay!” isaga oo bunkii dib u dhigaya, ninkii isaga oo gacanta ka qabsanaya Yoonis ayuu yidhi, “Magacaygu waa Sooyaan Geedi. Waa maxay adiga magacaagu?
“Yoonis. Yoonis Maskiin. Aad ayaan ugu faraxsanahay in aan kula kulmo.” Sooyaan waxa uu si xooggan u salaamay Yoonis, isaga oo si adag u ruxaya gacanta Yoonis. “Yoonis, maanta hantiile ayaan noqday. Waxaan ku guu- laystay wax soo saarka aqoontayda, qalab waadax ah, oo wax lagu jari karo.” “Maxay ahayd codayntani?”
“Tiradii ugu yarayd ayeey maxkamadu ku codaysay in aan helo oggolaansho warqadeed oo shati ah, kaasoo ii oggolaanaya in aan aniga keligay aan iska leeyahay, aniga uuna aan ka faa’iidi karayo.”
“Maxay tahay warqaddan oggolaanshaha adiga keligaa uun aad ka faa’iidaysan karaysid?” ayuu waydiiyay Yoonis.
Sooyaan ayaa yidhi isaga oo farxadi ka muuqato, “Waa warqadda keliya ee qiimo weyn ka leh jasiiraddan. Waa warqad ay qoreen Golaha Guurtida, kuwaasoo aniga ii siinaya in aan keligay aan ku haysto shati gaar ah, oo aan ku jari karo dhirta. Cid kale ma isticmaali karto wax soo saarka aqoontayda waadaxa ah, ee wax lagu goyn karo, haddii aynaan oggolaansho aysan iga helin aniga. Waxaan ahaanayaa mid hanti badan leh!”
Yoonis waxaa maskaxdiisa ku soo dhacay haweeneeydii uu ku arkay Booliqaran markii uu yimid. “Goorma ayaad hindistay arrintan?”
“Goow, anigu iskama aan lahayn fikirka. Muuse, kii saboolka ahaa ayaa
arrintan oo dhan isu geeyay, isaga ayaana warqadda u gaystay xafiiska Hog- gaan Dawladeedka ee Fikradaha lagu Xakameeyo. Waxaan siiyay Muuse lacag xoogaa ah maadaama uu yahay qofka xuquuqda u leh, soona alifay, mar dhowna waan wada siinayaa inta kalena! Muuse marnaba ma awoodi karo in uu shaqaaleeyo qareenada keligiis,” ayuu yidhi Sooyaan, isaga oo ruxaya madaxiisa, misna ku sii jeesanaya asxaabtiisa kale.
“Markaas kumaa laga adkaaday?”ayuu waydiiyay Yoonis.
“Waxa uu ahaa tartan adag,” ayuu yidhi Sooyaan. “Boqolaal qof sida Muuse oo kale ayaa isku dayay, oo kuba fikiray intaan anigu aan ogaan. Muuse ka hor, taasi waa taa. Qaar waxay yidhaahdeen waa arrinta aqli galka ah ee ku xigta marka wax soo saarka aqooneed la hindisayo. Haa heey! Xitaa Muuse ayeeydii ayaa arji gudbisatay, iyada oo ku doodaysa in ay ka mas’uul tahay halka uu maanta gaaray. Iyo iyada ay jirto in qoraa kale uu leeyahay Muuse fikirka aniga ayuu iga xaday.”
Sooyaan in xoogaa ah ayuu aamusay si uu u kab kabado bunkiisa. “Inkastoo sidii lagu kala saari lahaa arjiyadaas oo dhan ay tahay tii ugu adkayd. Muddicii wuxuu ku dooday in wakhti dheer laga joogo markii, markii ugu haraysana ay tahay in la isku xidho alwaax iyo aalad. Imminka ma’aan xusuusto magaca aalada cusub. Micno ma leh hadda xusuusnaanta magaceeda. Muuse ayeeyadii waxay haysataa markhaatiyaal gaaraya afartan ruux. Waxay tidhi tani waxay ahayd arrin ay ka baaraan degtay, ayna tahay tan kaliya ee wakhtigeeda ku lumin jirtay, waxay kaloo ay tidhi – waxaa la yiri waxay doonaysaa in ay fududayso shaqadeeda xoogaa uun. Waxay ka doonaysay garsoorayaashii in ay iyada u naxariistaan, iyada oo ku doodaysay in ay ahayd qof sabool ah, oo ka shaqaysata meherada dhirjaridda, waligeedna ma helin lacag ay ku goosato shatiga wax soo saarka maskaxadeed. Nasiib xumo, huh?”
“Nasiibkaa?” ayuu ku jawaabay Yoonis.
“Waxaan u malaynayaa in ay Muuse ayeeydii doonaysay in ay gasho taari- ikhda, oo buugaagta lagu xuso. Haddase cid maqashay iyada ma jirto.” Isaga oo dhigaya koofiyadiisa hoosta, Sooyaan waxa uu isku dhereriyay gidaarka, wuxuuna isku dayay in uu wax ogaado, isaga oo aad ugu faraxsan arrin sida uu yahay.
“Mid kasta oo ka mid ah kuwan qiimo gaar ah ayuu leeyahay,” waa uu sii watay Sooyaan, “Kuwa aniga iga soo horjeeda waxay ku doodeen in aysan wanaagsanayn in dadka qaar ay yeeshaan fikirka ay soo saaraan. Laakiin, maxkamadda ayaa tidhi waan lahaan karaa – Markaas waan leeyahay! Waxaan lahaa todoba iyo toban sanno. Si toosan oo caddaaladi ku dheehan tahay ayaa u iibsaday.”
“Todoba iyo toban sanno? Maxay todoba iyo toban sanno?”ayuu waydiiyay Yoonis.
“Yaa ogaa?”ayuu mar qudha la soo booday. “Waa tiro wanaagsan, ayaan u malaynayaa.”
“Laakiin, haddii aad leedahay isticmaalida fikirka, dabcan maxay u dhamaanaysaa marka la gaaro todobo iyo toban sanno? Miyaa waayeeysaa hantidaada kale oo dhan, miyaad?”
“Hmmm.” Sooyaan waa uu hakaday isaga oo kor u qaadaya bunkiisa mar kale. Wuxuuna bilaabay in uu walwalaago bunkiisii. “Su’aal wanaagsan. Wakhti cayiman malaha hantida aad leedahay, haddii aysan Golaha Guur- tida uusan kaala wareegin arrimo la xiriira danta guud ee bulshada iyo wixii la mid ah. Wax yar u kaadi.” Kor ayuu u qaaday gacantiisa, islamarkiiba nin
taagnaa meel aan sidaas uga fogayn, oo taagnaa geeska kale, ayaa markiiba ku soo orday dhinaciisa.
Ninkii waxa uu yimid Sooyaan agtiisa. “Maxaan kuu qabtaa, Sooyaan?” “Fanax, u sheeg saaxiibkaygan da’da yar sababta aan u lahaan waayay aqoonsi warqdeedka aqoontayda fikradeed muddo aan ka badnaan karin todoba iyo toban sanno?”
“Haa, Mudane. Haa hagaag, waa iska sidan. Berigii hore ee sii horreeyay warqadda oggolaanshaha boqorku waxa uu siin jiray saaxiibadiisa ka shaqeeya maxkamadda, isaga uun baana lahaa awoodaas. Maantase, si kastaba ha ahaa- tee, ujeeddada warqadda lahaanta fikirka cusub ee uu hindiso,” ayuu yidhi Fanax isaga oo ku nuuxnuuxsanaya sharciga, “waa mid looga dan leeyahay in la dhiiri geliyo soo saaraha, wax soo saaray, haddii kale, ma jirayso sabab loo soo saaro wax qiimo u leh bulshada. Qarnigii hore ee tagay, hindise wax cusub soo saaray ayaa aaminsanaa khuraafaad, kaasoo Golaha Guurtida ku qanciyay in ay todoba iyo toban sanno ku filan tahay oo keliya, taasina ay suurta gelin karto in ruux ilaa iyo wakhtigaas keligii awood gaar ah uu ku leeyahay waxa uu soo saaray, kuna noqon karo hantiile, hanti badan leh.”
“Fadlan i sax haddii aan khaldanahay,” ayuu yidhi Yoonis isaga oo iskuna dayaya in uu fahmo. “Waxaad tidhi hindisaha waxa cusub soo saaray ayaa lagu dhiiri gelinayaa-sidii uu u noqon lahaa hantiile – sidii uu uga joojin lahaa dadka kale in ay isticmaalaan fikirkaas?”
Muuse iyo Fanax ayaa is wada eegay. Fanax ayaa ku jawaabay, “Maxaa kaloo lagu dhiiri gelin karaa, oo sideedaba jiri kara?”
Yoonis ma uusan moodin kuwo garasho dheer. “Markaas cid kasta oo samaysa aalad waadax ah oo fiiqan waa in ay lacagsiiyaan labadiina?”
Fanax ayaa qoslay isaga oo walwalsan, misna iska eegaya dhinacyada. “Ahaah, waa hagaag, taasina waxay ku xidhan tahay Sooyaan. Waxa uu ka jecel ya- hay in uu iskiis u sameeyo – gaar ahaaneed – taxadar ku dheehan tahay ama waxay ku xidhan tahay ballanqaadyada uu helo ee uu ka helo kuwo dhirta jara, waxaana suurta gal ah in uusan u oggolaan in ay samaystaan gebi ahaanba – todobo iyo toban sanno.” Isaga oo eegaya Sooyaan, Fanax waxa uu ku daray, “Waxaanu leenahay shaqaale arrintaas si gaar ah uga baaraan dagaya, mudane. Ha ilaawin, marka hore waa in aan wax ka qabanaa Sharciga Shaqaalaha Dhirta jara. Shir kale oo ay ka soo qaybgalayso Marwo Ashkira ayaa loo ballansan yahay maanta. Waa ay noo oggolaan kartaa, oo ay innaga dhaafi kartaa shar- ciyadan oo dhan.” Waxaa ku soo noqday hadalkii Yoonis, isaga oo leh, “Kuwo dhirta jara, waa kuwo shaqadooda u haya xiiso badan, oo ah kuwo cajiibnimo ku darsaday, laakiin, waa kuwo wax soo saar badan, fikirkan cusub waa in uu marka hore wax kasta ka hormariyaa shaqaalahan, waana kuwo isticmaala aalad u suurta gelisa in ay dhir badan dhulka la simaan, waana in kuwan la daryeelaa, oo laga badbaadiyaa isticmaalida fikraddan cusub.”
Sooyaan waa uu la qabsan waayay hadalkoodii. Isaga oo la moodo in uusan fahmin waxa laga hadlayay ayuu soo bandhigay, “Sharciga Shaqaalaha Dhirta waa mid ka soo horjeeda horumarka, miyeeynaan ahayn? Waan garanayaa in aan kugu xisaab tami karayo, Fanax. Mar walba waad ka horraysaa arrin kasta.”
“Laakiin, mudane.” Ayuu ku celceliyay Yoonis, “Maxaad samayn lahayn haddii aysan maxkamadu ku siiseen warqadda hindisnimada aad wax ku soo saartay, laguguna siiyay shatigan?”
Isaga oo xoogiisa oo dhan isugu gaynaya gacmihiisa, Sooyaan waxa uu
soo qabsaday Fanax iyo Yoonis, kana qabsaday garbahooda, waxayna u sii wada dhaqaaqeen dhinaca albaabka, isaga oo la moodo in uu ku dhawaaqayo in uu soo afjaro wada hadalkan. “Raggiina dhallinta yaroow, haddii aan ku guulaysteen codkan maanta, waan idiin sheegi karaa in aaan farxad halkan idin kula joogeen. Waxaan ka daba ordi lahaa si aan taageero uga helo Marwo Ashkira si ay u tirtirto Sharciga Shaqaalaha Dhirta, laakiin haddana waxaan ka shaqayn lahaa warshadda aniga oo isticmaalaya aalad waadax ah oo wax soo saar badan sida ugu dhakhsaha badan inta uusan tartanku uusan dhammaan. Iyo aniga oo saaxiibadeey shaqo u raadinaya. Sax, Fanax? Dabcan wax soo saar sare, suuq gayn, ama darraasad samayn? Aalad waadax ah oo wax soo saar sare leh waa in ay kor u qaadaa wax soo saaridda, kana wax soo saar badan tahay kuwii hore, wax soo saarkana kaga jirtaa dhinaca hore!”
“Uhhh! Waxaa la moodaa arrin cabsi leh!” ayuu la soo booday Fanax. Isaga oo arkayay Sooyaan oo uu ugu horreeyo albaabka, raggii kalena ee geeska kale joogay, ayaa bilaabay in ay qaataan boorsooyinkoodii iyo iyaga oo dabagalay. “Fanax,” ayuu yidhi Sooyaan, “sharax dhibaatadaas mas’uuliyadu kaa saaran tahay (daynta) mar kale, ma kartaa?”
Dhammaantood horay ayeey u sii socdeen iyaga oo ku sii socday qolka dhexdiisa, labadiisa gacmoodna uu ku hayay luqunta Fanax iyo Yoonis. “Waad aragtaa,” ayuu yidhi Fanax, “aaladda qayb ka mid ah ayaa ku dhici karta alwaaxa, kuna dhici karta qof meel kale iska taagan. Markaas waa in aanu idin ilaalinaa adiga iyo kuwo kale ee maal geliyayaasha ah.”
“Haddii aaladda qayb ka mid ahi ay ku dhacdo qof meel iska taagan. Soo ma’ahan in laga badbaadiyo? Maxaad uga jeedaa?” ayuu yidhi Sooyaan, isaga oo su’aalo ku dawikhiyay Fanax, si uu ugu faa’iideeyo Yoonis.
“Qofka dhaawacmay waa uu ku dacwaynayaa, oo waxa uu dacwad kaaga soo oogayaa maxkamadda, si aad u bixisid dhibkii aad gaysatay-lacagtii lagu da- awayn lahaa, dhaqaalihii la lumay, masiibadii aad u keentay, iyo lacagtii kaaga baxday dacwadaada.” Socodkii kooxdii wuxuu kallifay in ay u soo dhawaadaan Sooyaan.
“Dacwadaase waxay iga dhigi kartaa hanti la’aan!” ayuu yidhi Sooyaan, isaga oo iska dhigaya mid walwalsan, haddana isha ku haya Yoonis.
Fanax ayaa hadalkii sii watay, isaga oo aan la socon in Sooyaan uu is tusayo Yoonis. “Markaas maskaxda wax soo saarta waxaa go’aan ka soo saartay Go- laha Guurtida si wixii dhibaato ah ee ku dhaca dadkaas xaqooda looga soo qaado.”
“Fikrad cusub oo kale?” ayuu ku celceliyay Yoonis isaga oo la moodi mid aan wax saas ah aan garanayn. “Kumaa haysta lahaanshaha warqadeed?” Fanax salxaanyihiisa ayuu kor u qaaday, waa uu sii watay, isaga oo aan danaynay Su’aasha Yoonis. “Waanu gudbinaa arjiyaddan, warqadahana wax¬aan ku qornaa ‘Mss.’ Magaca shirkadaada.” Fanax waa uu ku dhibtooday in uu furo boorsadiisa, isaga oo ka soo saaraya warqado isku xidhxidhan, oo haddana waxba aan ka tagayn. “Sooyaan, fadlan saxiix xariijintaas hoose.”
Yoonis waxaa ka yaabiyay luuqadda ay isticmaalayeen. ‘Waa maxay Mss.’ Ayuu waydiiyay.
Wakhtigan, Fanax ayaa u jawaabay. “’Mss’ waxa weeye ‘Mas’uuliyada Shaqsi ahaaneed ee Shirkadaha la leeyahay’ Haddii uu Sooyaan sharciyeeyo shirkaddiisa waxa uu luminayo waa lacag uu maalgashaday. Lacagtiisa kale oo dhan isaga ayaa iska leh waana ay u badbaadaysaa haddii la dacweeyo. Waxay la mid tahay oo kale caymis, Goluhuna waxay uruuriyaan xoogaa kale oo can-
shuur ah. Maadaama uu Goluhu xakameeyo khatarta ku imman karta haddii ay timaaddo dhaqaale beelid, dad faro badan ayaa maalgashanaya shirkadiisa, dana kama laha waxaanu samayno.”
“Tan ugu liidata ee dhici karta,” ayuu soo jeediyay Sooyaan, “waanu iibin karnaa shirkadda, oo iskaga tegi karnaa – laalaabid. Kadibna, waxaanu bi- laabi karnaa mid kale oo la siiyay magac cusub. Oo soo jiidasho cajiib leh, haah?” Markaasay Sooyaan indhihiisii qabteen gabadh dhallin yar taasoo ka soo daadagaysay buurta. Waa uu eegay intii ay gudbaysay, mana uusan arkin, maxaa yeelay, dhulka ayuu ku dhacay. Waxa uu Sooyaan isku mashquuliyay farahiisa isaga oo qabsanaya gidaarka, saarayana labadiisa gacmood. “Goow” waxa uu ahaa mid madluun ah, gacmihiisa iyo lugihiisa waxay u kala jeedeen dhinacyo kale gedisan. Waxa uu isku dayay in uu ka soo kaco dhulka, isaga oo ka cabanaya xoogaa xanuun ah gacantiisa iyo dhabarka hoostiisa ka haya. Qareenadiisa oo aad iyo aad u faraxsan, isna dhaafsanayey erayo farxad ay ku dheehan tahay. Qaarbaa Sooyaan ku caawiyay in ay u soo uruuriyaan waxyaabihii ka daatay jeebkiisa, qaar kalena waxay mashquul ku ahaayeen wax qoris, sawirid ku saabsan wixii dhacay. Qaar kalena waxay istaajiyeen haweeneeydii si ay uga qaataan magaceeda iyo ciwaankeeda.
“Waan dacwaynayaa!” ayuu ku dhawaaqay Sooyaan, isaga gacmihiisii dhi- igu ka daadanayey ku sii haya fasaleeti. “Wax baan ka qabanayaa cidda arrintan mas’uul ka ah, ee ugu sii jeedisay dhulka! Iyo adiga, gabadhaada dhallinyarada ah, waxaan isku arki doonaa maxkamadda maadaama aad mas’uul ka tahay in aad kalliftay dhibkayga!”
Iyada oo la yaaban eedayntan, haweeneeydii da’da yarayd waxay tidhi iyada oo is difaacaysa, “i dacwee? Ma’aan.! Ma garanaysaa cida aan ahay?”
“Waxba igama gelin,” ayuu ku jawaabay Sooyaan. “Aad laguu yaqaan kaba sii fiican. Waan ku dacweenayaa!”
Iyada oo is difaacaysa iskuna dayaysa in ay xakamayso ilmadeeda, waxay ku soo rogaal celisay, “Ma samayn kartid taas! Jacaylkayga, Liibaan, waxa uu yiraahdaa qoruxdaydu cidkasta ayeey u faa’iidaysaa-taas micnaheedu waxa we¬eye danta guud oo dhan. Waa uu ku dhawaaqay – waxa uu igu yidhi xalayto!” Durbadiiba, waxa ay gaadhay boorsadeeda si ay u hesho muraayad, iskuna fiiriso sida ay u ekaatay. Indheheeda wixii ay soo marisay ayaa ka sii ba’aya – tirtirmaya. “Hahhaha, eega hadda waxa aad ku samaysay danta guud! Waad ka xumaan doontaa! Liibaan waxa uu yiraahdaa cidkasta waa in ay qaybtooda ka qaataan danta guud, oo ay bixiyaan qaybtooda. Markastana isaga ayaa bixiya waxyaabaha aan isku qurxiyo. Waa hagaag, waad ka xumaandoontaa marka canshuurtaadu kugu kacdo, maxaa yeelay, waxaad samaysay awgeeed!” Dib ayeey muraayadeeda ugu celisay boorsadeeda, iskana dhaqaaqday iyada oo baadigoobaysa boolbare, kana baadigoobaysa aqalka gudihiisa.
Isaga oo u naxariisanaya haweeneeydii dhallinyarada ahayd, Yoonis waxa uu waydiiyay, “Ma dhab bay kaa tahay in aad dacwaynaysid? Sidee baad u eedaynaysaa iyada?”
Isaga aan dan ka lahayn cidna, Sooyaan waxa uu ku gurguurtay sibidhka, isaga oo baadigoobaya wax uun tusi kara in dayacaad uu ka muuqdo sibidhka. Farahiisa aan dhib sidaas ah aynaan gaarin ayuu u isticmaalayay sibidhka. Waa uu qayliyay, “Taasi waa in uu sababtaa, Fanax! Baadigoob oo soo ogoow cida ka mas’uul ka ah. Waan qaadanayaa shaqadiisa iyo lacagta uu haysto oo dhan. Iyo waxa uu yahay magaca gabadhaas?”
“U kaadi, Sooyaan,” ayuu Fanax yidhi. “Taasi waa gabadhii Bucur. Iska iloow dacwada haddii aad doonaysid in aad wax ka qabatid Sharciga Shaqaalaha Dhirta. Sidoo kale, daartana waa mid dawladdu ay leedahay, waana in aanu waydiisanaa isticmaalideeda Golaha Guurtida.”
Xariif aqli badan, Sooyaan ayuu ku dhawaaqay, “Dabcan, ku dar qodobada lagala hadlayo marwo Ashkira! Guurtidu dan kama laha haddii aanu dacwayno. Lacagtu kama imanayso jeebkooda. Run ahaantii, wax uun bay helayaan, iyaguna.” Waxa uu ku fikiray deeqda tartankeeda siyaasadeed ay u baahnaa karto, oo ay ka qaadan doonto. Sooyaan waxa uu u ekaa mid dhibaataysan. “Waxaan helay fursad aan ugu dhaadhici karo jeebabka ugu waa weyn, uguna culays badan, waana in aan la qaybsadaa marwo Ashkira! Waa kuu sheegi qaybteeda ayeey heshaa wax kasta oo ka dhaca jasiiraddan!”
“Waxaad waydiinaysaa marwo Ashkira in ay bixiso dhawacaaga?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Maya, nacas baad tahay,”ayuu la soo booday Sooyaan. “Waa ay innagu caawini kartaa in aynu u dhaadhacno canshuur bixiyeyaasha. Waxaan rajay- nayaa in aad bixisay canshuurtaada, saaxiib. Waxay noqon doontaa abaal- marin muhiim ah!”

 

Tuduca 27aad

Cakis ah
Yoonis oo askartii u akhrinayaan waxa toosan iyo waxa qalloocan.

Yoonis waxa uu la jaanqaaday Sooyaan, markaaseey ka soo dhexbaxeen dadkii kale ee faraha badnaa. Waxa uu bilaabay in uu dareemo in ay bacadlayaasha dawladdu ay yihiin kuwo jahwareer ka muuqdo, oo aanba u ekayn kuwo wax gargaari kara. Qoobtii buu iskaga tagay isaga oo niyad jaban weyn ka muuqdo. Hadda, waxa uu aad u baadigoobayaa, doonayaa in uu helo dekad iyo markab uu dhulkiisii uu ku tago.
Dhinacyada ka dambeeya bacadlayaasha dawladdu leedahay Yoonis waxa indhihiisu qabteen haweeneey xidhnayd qalabka qurxinta dumarka oo aad u heer sarreeya, iyo dhar dhaldhalaal badan ka muuqday oo casaan ah. Iyada oo nin kastaaba uu dhaafayey, haweeneeydii waa ay ilka caddaysay, waxayna u soo dhaqaaqday dhowr talaabo dhinaciisa, iyada oo isku dayaysa in ay la hadasho. Uma ekayn mid dawarsanaysa. Maya, Yoonis waxa uu mooday in ay wax iibi- nayso. Markii ay ku guulaysan wayday isku dayideedii in ay wax iibiso iyada oo misna isku dayaysa in ay hesho macmiil hor leh. Yoonis waxa uu la amakaagay in sida quruxda badan ay isku soo dhalaalisay loo aqoonsaday arrimaha la xiri- ira danta guud, oo uu ku dhawaaqay mudane Wadacas. Kabacdi waxa uu arkay haweeneey kale oo xirnayd dharka ciyaaryahannada lagu yaqaan, wajigeedana masawir riinji ah marsatay, kaasoo laga arkayay lugaheeda. Waxay ahayd qof furfuran, markaaseey ku dhaygagtay Yoonis Maskiin. Waxa uu doonayay in uu waydiiyo halka ay ka xigto dekadu. Laakiin, intii uusan afkiisa kala qaadid, oo uusan hadal, ciidanka nabadda oo agtiisa marayay ayaa durbadiiba gaadhigiisii hortiisa ku joojiyay.
Dhowr askar ah oo xidhnaa dhar madoow ayaa markiiba ka soo booday gaadhigii ciidanka nabadda, waxayna isku duubeen labadii dumarka ahaa, iyaga oo tukhuntukhaynaya ayeey misna gaadhigoodii ku riteen. Askartii albaabadii ayeey si xooggan iskugu dhufteen markaaseey xidheen oo ay iska tageen. Mid ka mid ah askartii waa uu ka hadhay, kaasoo wax qoranayay, kuna qoranayay buug madow oo uu ka soo saaray jeebkiisa.
Yoonis waxa uu jeclaa in askartani ay joogi lahaayeen markii isaga la xa- dayay. Maxay meel walba u joogaan, oo uu u waayay markii uu iyaga u baah- naa? Dabcan, markan ayuu u sheegi karaa xadistoodii ay u gaysteen si uu uga helo taageero. “Iga raali ahoow, mudane waxaan doonayaa in aan kula socodsiiyo in la i xaday.”
“Taasi ma’ahan waaxdayda,” ayuu ku jawaabay askarigii, isaga oo iska sii waday shaqadiisii uu wax ku qoranayay.
Yoonis ayaa waydiiyay, “Waaxdee baad ka shaqaysaa?”
“Dhaqan xumada,”ayuu yidhi ninkii.
“Maxaad tidhi?”
“Dhaqan xumada, ninkoow. Waaxdu waxay danaysaa kuwo ku kaca dhaqa- mada xun xun.”
“Waa hagaag, dabcan xadista la ii gaystay waa mid la halmaansha dhaqan
xumada.” Ma uusan helin wax jawaaba, Yoonis haddana waxa uu waydiiyay, “Maxaa dumarkaas loo xidhan?”
“Miyaadan ka garanayn dharka ay xirnaayeen?” Ninkii ugu dambaytii kor ayuu u eegay isaga oo joojinaya qoraalkiisii si uu u arko Yoonis. “Dumarkaasi waxay yihiin dambiilayaal ragga jirkooda ka iibinayay si ay u helaan lacag. Waxaa ka wanaagsanaan lahayd haddii ay wax uun isku bedelan lahaayeen.” “Wax uun isku bedelan lahaayeen? Maxaad uga jeedaa ‘wax uun isku bedelan lahaayeen’?”ayuu waydiiyay Yoonis, isaga oo aan danba ka lahayn dhibkiisa wakhtigan xiiso gaarana u hayn danta dumarkaas.
“Waxaan uga jeedaa,” ayuu yidhi ninkii askariga ahaa, isaga oo ku nuuxnu- uxsanaya erey kasta, “dumarkaasi waxay ahayd in ay madadaaliyaan marka ay casheeyaan, wax cabbaan, qoobka ciyaarka dheelaan, iyo iyaga oo hela tigidh ay ku aadaan golaha murtida iyo madadaalada, ee ma’ahan in ay qaataan lacag. Axsan waa in ay hormarisaa ganacsiga bulshada, kaasina waa sharci.”
Yoonis waa uu ku jahwareeray hadalkiisii, waana uun dawikhiyay. “Markaas sinnama looma oggola in ay iibiyaan jirkooda?”
“Waa ay jiraan wax la oggol yahay, dabcan. Tusaale, lacagta waa loo isticmaali karaa haddii riwaayad iyo filim dadka oo dhan la tusayo. Markaa taasi waxay noqonaysaa danta guud, ma’ahan mid shaqsi u gaar ah, waana la oggol yahay. Intii la xidhi lahaa, kuwo jilaya waxay noqdaan kuwo caan ah, dadkoo dhan ay yaqaanaan, lacag fiicanna waa ay ka sameeyaan.”
“Markaas waa khalad oo lama oggola in lacag lagu kala iibsado waxyaabaha anshaxumada bulshada u keenaya?”ayuu waydiiyay Yoonis.
“Waxaa kaloo la reebay, oo aan la oggolayn in la isdhaafsado lacag, khaasa- tan, marka haweeneeydu ay xidhan tahay dhar qurux badan iyo kabahaas aadka u dhaadheer,”ayuu yidhi ninkii, kuna yiri cod liidid ka muuqdo. “Wakhti kooban, oo cayiman sida saacad ama hal habeen, waa mid uu sharcigu ka soo horjeedo. Laakiin, in la isguursado, oo ay noqoto mid joogta ah, heshiis nololeed, markaas lacag waa la isdhaafsan karaa. Dhab ahaantii, waalidku in- taas ayeey ku dhiirigeliyaa caruurtoodu in ay sameeyaan. Tani waxaa ku jira sharaf iyo magac maamuusid. Waana ta keliya oo nolosha dadka kor u qaa- daysa waxna ka bedelaysa halka ay kaga jiraan bulshada iyo amnigoodaba.” Askarigii waxa uu dhamaystay qoraalkiisii uu ku mashquulsanaa, wuxu- una isku dayay in uu soo qabsado boorso uu watay. Waxa uu ka soo saaray dhagxaan, ulo iyo musbaaro. “Gacan ma i siin kartaa?”
“Dabcan,” ayuu yidhi Yoonis. Waxa uu ka fikiray warbixintii uu ninku siiyay oo ku saabsanaa dhaqanka suuban.
Ninkii askariga ahaa waa uu sii jeestay wuxuuna ku sii dhaqaaqay dukaanka agtiisa ahaa. Waxa uu gacantiisa ku qabsaday dhowr alwaax oo gidaarka ku dhagganaan markaasuu u baaqay Yoonis. “Dhinac kor uga qabo. Waxaan doonayaa in aan ku dhijiyo sabuuraddan darbiga ka soo horjeedka dariishadaha iyo albaabada dukaankan.”
“Maxaad ugu dhajinaysaa dukaankan?”
“Dukaanku waa xidhan yahay,” ayuu yidhi, kuna yidhi cod yara weyn isaga oo afkiisa wali ku haysta musbaaradii. “Maxaa yeelay kan iska leh waxaa lagu qabtay isaga oo iibinaya sawirro sharci darro ah. Haddana waxa uu ku jiraa xabsiga.”
“Waa maxay sawirrada sharci darrada ah?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Waa hagaag, sawirrada sharci darrada, aan sharci ahayn, oo ay ka muuq- daan waxyaabo anshax xuma ah.”
“Kan dukaanka iska leh miyaa samaynayay ‘anshaxumada’?”
“Maya, ee waxa uun uu iibinayay sawirrada.”
Yoonis waa in uu tan si gaar ah uga fikiraa isaga oo taxadarsan. Ninkii askariga ahaa waxa uu dhameeyay shaqadii uu hayay. “Markaas iibinta sawirro la mamnuucay waxay qofkaas ka dhigaysaa mid dambiile ah?”
Imminka waxaa la soo gaaray wakhtigii askarigu uu joojin lahaa, oo uu misna waydiin lahaa su’aalo Yoonis. “Waa hagaag, sideedaba, haahee. Dadka iibiya sawirro noocaas oo kale ah waa kuwo ah dambiilayaal. Dadka wax iibsada si sahlan ayaa loo duufsan karaa, waad og tahay.”
Yoonis waxa uu sacabkiisa ku dhuftay wajigiisa. “Waan fahmay. Tani waa in ay ahaataa xafiiska wargayska. Waad xirtaa kan wargayska sawirrada u soo qaada, oo soo qaada sawirrada dagaalka iyo dhimashada! Laakiin, war- gayskaagu dambi miyuu ku leeyahay in uu gacan ka gaysto in la soo qaado sawirrada dagaalka iyo dilista sababtoo ah waa ay daabacaan, waana ay iibiyaan sawirrada dadka wax dilaya iyo kuwa la dilayo?”
“Maya, Maya. Oouch! Xanfarkan dhagaxa iyo ulaha!” ayuu yidhi ninkii askariga ahaa, isaga oo ruxaya suulkiisa xanuunku hayo iyo isaga oo habaar- tamaya. Waxa uu la waayay musbaar, markaasuu ku dhuftay suulkiisa si lama filaan ah. Isaga oo qaadanaya alaabtiisii, waxa uu isku dayay in uu soo bilaabo. “Sawirrada aan sharciga ahayn waa kuwo dadka qaaqaawan ay ku sawirran yi- hiin. Sawirradaasi waxaa sameeya kuwo dhaqanka xun leh. Dadka dhaqanka wanaagsani ma’ay jecla, mana ay arki karaan sawirradaas. Dhinaca kale, marka laga eego,” ayuu yidhi ninkii, “sawirrada iyo qoraalada ku saabsan dagaalka iyo dad dilista, haddii si fiican loo habeeyo, waa arrimo dadka anshaxa su- uban iyo kuwa dhaqanka xun lehi ay gabi ahaantoodba dhici karto in ay wada akhristeen ama ay wada sameeyeen. Run ahaantii, sawirrada aan la eegi karin ama qoraalada naxdinta lehi ku muujisan warbixinta dagaalka iyo dad dilista waxay ku guulaysan karaan biladda saxaafadda.”
Markii uu musbaarkii ugu dambeeyay uu ku dhameeyay, Yoonis waa uu iska tagay. Wuxuuna garwaaqsaday in ninkani uu yahay mid mashquul ku ah dhaqanka xun, ee uusan waxba ka qaban karin xadista loo gaystay.

 

Tuduca 28aad

Faraxsan
Yoonis oo ka badbaaday dabin waxa uuna baranayaa cashar caafimaad.

Madoonaysaa in aad dareentid wanaag?” haweeneey xooggan oo yara buurran, xidhnaydna dhar ku dhaggan ayaa dhegta wax ugu sheegtay Yoonis, intii uusan dhaafin iyada. Timaheedu waxay ahaayeen kuwo isku laa laaban, oo qoyan, aana ahayn nadiif, oo isku qurmay. Iyada oo welwel- san ayeey eegtay dhinacyadeeda, haddana ku tidhi cod yara kacsan mar kale, “Madoonaysaa in aad dareentid wanaag?”
Sharraxaadii uu siiyey ninkii askariga ahaa markii uu ka hadlayay dhaqa- mada xunxun ayuu soo xusuustay, Yoonis waxa uu dareemay in uusan jawaab fiican siin haweeneeydii su’aashii ay waydiisay. Si kastaba ha ahaatee, hawee- neeydani ma ahayn mid jirkeeda iibinaysa, umaba ekayn. Markaas Yoonis, isaga oo ah mid run sheeg ah, oo macquul ah, ayaa ku jawaabay si daacadnimo ay ku jirto, “Miyeen cid waliba doonayn in ay dareemaan wanaag?”
“Ii kaalay,” ayeey tidhi haweeneeydii, iyada oo si fiican u qabanaysa gacan- tiisa. Waxayna u sii kaxaysatay waddo mugdi ah, oo uskag ah oo bolol xooggan ka muuqdo, lehna albaabo la moodo in ay yihiin mugdi. Tanina waxay Yoonis soo xusuusisay xadistii loo gaystay markii hore, wuxuuna isku dayay in uu is yara adkeeyo-isaga oo is ilaalinaya, iskana badbaadinaya urkaan karaahiyada ah. Intii uusan isku dayin in uu is difaaco, haweeneeydii waxay xidhay al- baabkii si wanaagsana ayeey u xidhay, oo ay u adkaysay. Waxay fadhiisisay Yoonis Miis korkiis. Dambiisheedana waxay ka soo saartay baako sigaar ah markaaseey midh kala soo baxday oo shidatay. Markiiba, qiiqbaa isqabsaday, oo ay neef qaadasho biloowday iyada oo aamusan.
Yoonis, isaga oo uu dareesan yahay meesha fadhixumida ka muuqda, ayuu haddana waydiiyay iyada, “Maxaad doonaysaa?”
Waxay hawada ku sii daysay qiiq aad u xooggan markaaseey tidhi, “Ma doonaysaa-qaad?”
“Waa maxay qaad?” ayuu waydiiyay Yoonis.
Haweeneeydii waxa ku abuurmay shaki. “Mataqaanid waxa la yiraahdo qaad?”
“Maya,” ayuu yidhi Yoonis, isaga oo bilaabaya in uu kor uga kaco miiskii, “iyo isaga oo leh dhab ahaantii ma doonayo, xiisana uma aan hayo, waad mahadsan tahay.”
Haweeneeydii waxay ku amartay in uu fadhiisto, isaga oo yara diidan ayuu ku fadhiistay miiskii. Kadib markii ay sii afuuftay sigaarkeedii, ayna si xooggan isaga u gilgishay, ayeey tidhi, “dheh, ma’aan ihi dadka halkan deggan, ma tahay?”
“Ma jiraan noocaas,” ayuu Yoonis si tartiib ah u yidhi. Waa uu ka walwalay hadalkeedii, isaga oo is leh malaga yaabaa in ay warkaaga gayso, oo ay warbixin bixisaa, laguna daraa dadka soo geleetida ah ee ku cusub dhulkan.
Intii uusan odhan wax kale haweeneeydii ayaa qaylisay, “Been abuur! Kaalay
soo bax, Xuseen.”
Albaab qarsoonaa ayaa markiiba furmay waxaaba ka dambeeya nin dheer, muraayad dhuuban iyo nin ciidamada nabadda ka tirsan oo xidhan dharkiisii askarta ayaa markiiba ka soo booday. “Sidee tahay?” ayuu askarigii waydiiyay Yoonis, isaga oo saaraya gacantiisa luqunta Yoonis. “Waxaan ahay Xuseen, tanina waa rafiiqay, Firdoos Cali. Waanu ka xunahay wakhtiga aanu kaalu- minay, waxaanu nahay ciidamo ku shaqeeya si qarsoodi ah, si aanu u tirtirno ganacsiga qaadka.” Isaga oo u sii jeesanaya Firdoos Cali waxa uu sii raaciyay, “Waan gaajaysnahay. Aynu wax siinno inankan da’da yar af-furasho fudud.” Waxay soo saareen sanduuq, baakado, iyo dhalooyin noocyo kala gedisan, lehna miisanno kale, duwan ayeey ka soo dhufteen armaajo. Markii wax walba la furay oo la kala dhigdhigay, miiskiina la wada wadhay, ayeey labadoodiiba bilaabeen in ay iscaawiyaan, kana qaataan wax alle iyo wixii ay u baahnaay- een. Yoonis markaasuu nafisay oo uu gartay in uusan wax dhibaato ah uusan ku jirin, markaasuu bilaabay in uu ku farxo cuntadan, bilaabayna in uu kala qaado afkiisii, soona dhaweeyay raashin cunistan. Waxaa yaalay raashimo kala gedisan, noocyo faro badan leh, roodhi markaas la soo sameeyay, sixin udgoon, malmalaado, xoogaa burcad ah, shukulaato, iyo raashimo noocyo badan leh. Xuseen waxa uu soo dhuftay xoogaa buskut macmacaan, oo la mariyay sixin iyo malmalaado dusheeda. “Faham,” ayuu yidhi isaga oo afkiisana uu raashin uga buuxo. Kor ayuu u lulay gacantiisa markaasuu miiska soo dhaafsiiyay isaga oo ku baaqaya, “Ma jiraan oo ma furna makhaayadda siyaasadda ee xafi- iska ganacsiga, miyeen run ahayn Firdoos Cali? Iyada oo qoslaysa waxa ay ku margan gaadhay raashinkii ay cunaysay oo ay markaas ku ridridaysay afkeeda.
Yoonis waxa uu ka qaatay xoogaa roodhi ah isaga oo marsanaya mal¬malaado, kadibna waa uu cunay, si uu gaajada iskaga bi’iyo. Isaga oo joojinaya wada hadalkiisii, waxa uu waydiiyay mar labaad, “Waa maxay qaad?”
Firdoos Cali waxay soo shubatay bun kuna darsatay saddex qaado oo sonkor ah, waxayna biloowday in ay walaaqdo, kuna walaaqday xoogaa caano ah, kadibna waxay ku jawaabtay, “qaadku waa mid aan sharci ahayn oo laga mam- nuucay Booliqaran. Haddii aad isku dayi lahayd in aad iibsato qaad oo aad aniga iga iibsan lahayd, waxa aad geli lahayd xabsi oo waxaad ku jiri lahayd toban sano iyo wax ka badan.” Firdoos Cali iyo Xuseen indhahoodii ayaa isku dhacay markaaseey is eegeen, kadibna waa ay isku qosleen.
Yoonis Maskiin waa uu la qoslay. Si sahlan ayuu uga badbaaday in uu galo xabsi. “Laakiin maxaa ka khaldan canadfaraxeedka? Ma dadkay ka dhigtaa kuwo ku xanuunsada? Ama kuwo dagaalama?”
“Ka siiba xun taas,” ayuu yidhi Xuseen isaga oo ka masaxaya garanki- isa malmalaado iyo sixin (subag). “Qaadku dadka waxa uu ka dhigaa kuwo faraxsan. Waxay u fadhiisteen si deggan iyaga oo riyoonaya.
“Ka raahiyo yaqyaqsi leh,” ayeey ku tidhi, Firdoos Cali iyada oo shidanaysa sigaar, mid kale u dhiibaysa Xuseen, korna u qaadanaysa xabad buskut ah, marsanaysana burcad ayeey tidhi, “Waxay leedahay is iloowsiin ka fog dhabta.” “Haahee ayuu yidhi Xuseen, isaga oo cabaysanaya qorigiisa, si xoogana u xidhanaya suunkiisa, haddana, midh kale oo buskut ahna afkiisa ku sii ri- daya. Yoonis wali ma uusan arag ruux intaas oo raashin ah mar qudha afki- isa wada gelin kara hadda ka horoow. “Dadka da’da yar wakhtigan la jooga mas’uuliyadooda si fiican uma qaataan, maba aha kuwo og mas’uuliyadooda. Haddaba marka ay qaad ay wakhtigooda ku lumiyaan, waxa aanu dib ugu soo celinaa wakhtiga ay joogaan, maanta. Waanu xidhnaa ‘iyaga oo dhan, oo aanu
ku xidhnaa quful xooggan.”
“Taasi ma iyageey u wanaagsan tahay?” ayuu waydiiyay Yoonis, isaga oo raadinaya wax uu afka iskaga masaxo, kuna raadinayo si taxadar uu ka muuqdo.
“Dabcan,” ayeey ku jawaabtay Firdoos Cali. “Ma cabi khamri, Xuseen?” Xuseen waxa uu qabsaday bakeeri markaasuu u soo taagay koob iyana. Waa uu buuxiyay. Iyada oo u soo jeesanaysa hadda su’aashii Yoonis, waxay ku jawaabtay, “Waad arki kartaa in qaadku uu yahay mid dadka qabta.” “Maxaad uga jeedaa?”
“Taas micnaheedu waxa weeye mar walba waxaad rabtaa in kale. Waxaad dareemaysaa in aad u baahan tahay si nolashaadu u ahaato mid dhamaystiran.” Yoonis waa uu yara fikiray. “Ma waxaad uga jeedaa sida raashinka oo kale?” ayuu yidhi, kuna yidhi cod aan sidaas aan loo maqli karayn.
Xuseen isaga ka maqsuudsan ayuu dhamaystay koobkiisii labaad ee kham- riga Wiskiga ahaa, markaasuu dhuuqay sigaarkiisa, isaga oo u dhuuqaya si xooggan. “Maya, Maya. Qaadku ma laha wax nafaqa ah, waana mid u daran caafimaadka sidiisaba. Ii soo dhiib aashteriiga aan iskaga daadiyee qashinka sigaarkeey, ma ii soo dhiibi kartaa, Firdoos Cali?”
“Oo haddii ay qaadku uu yahay mid caafimaadka u daran,” ayeey tidhi Firdoos Cali, iyada oo liqliqaysa xoogaa shukulaato ah, kuna cabaysa bun, “kadib dhamaanteen oo dhan ayaa wax ka bixinaya daawaynta kuwa xanuun- sada. Waad aragtaa, Golaha Guurtida waxa ay inoogu naxariistaan sidii loo taakulayn lahaa dadka xanuunsada, oo waaba mid ka mid ah sharcigeena, cid walibana wax bay ka bixiyaan kharashka lagu daaweenayo cid kasta. Waana mid ay iska saareen mas’uuliyad sare, muhiimna ma’ahan sida ay u dhaqmaan dadku, xitaa haddii aysan dan ka gelin caafimaadkooda, oo ay ku dhaqmaan dhaqamo xun iyo taxadar lahaa ay ku sameeyaan jirkooda iyo caafimaadkooda. Haddana, waa la daaweenayaa dadkaasna. Markaas, dadka cuna qaadka waxay inagu hayaan culays weyn.”
Yoonis isaga oo aad ula yaabban, “Oo haddii dadku ay dhibaato isu keenaa maxaa dadka kale ay uga bixinayaa daawayntooda. Miyeeynaan ahayn doqon- imo?”
“Waa ta keliya ee la samayn karo in loo naxariisto qofka kale,” ayuu yidhi Xuseen, waxa uu ka bixiyay xoogaa sharaxaad ah. “Mar walba dadka ayaanu canshuurnaa si aanu u xallino dhibaatooyinkooda. Golaha Guurtidu waxay hayaan xalal badan, waad og tahay, waxay bixiyaan mushaharkeenna iyo kha- rashka ku baxa kuwo dhambiyada gala ee ku jira xabsiyada. Ha iloowin marna Golaha Guurtidu waxay caawiyeen kuwa soo saara tubaakada, sonkorta, iyo caanoolleeyda, misna ah beeralleeyda si ay uga badbaadaan sannadkii xumaa ee ku habsaday sannadkii tagay. Kuwaasna waa kuwii caawiyay. Waa in ay dadka raashinkooda ay soo saaraan, oo miyaadanba ogayn? Canshuurtuna sidoo kale waxay suurta gelisaa in dadka xanuunsan lagu daweeyo. Waa ta keliya ee hagaagsan, oo ay dadka xadaaradda lehi samayn karaan. Fadlan soo gudbi Wiskiga, Firdoos Cali.”
Firdoos Cali waxay u soo dhiibtay dhaladii iyada oo madaxa ruxaysa, kuna raacaysa hadalkiisa. Kadibna, waxay shidatay sigaar hor leh, iyada oo ka soo saartay baakadii ay gacanteeda ku haysatay. Xuseen waa uu sii watay markaasuu yidhi, “Maxaa yeelay, waa mid la inooga baahan yahay in aynu caawinno qof kasta, waana in aan ognahay waxa uu sameeyo qof kasta.” “annaga?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Goow!” ayuu yidhi Xuseen. “Iga raali ahoow!” Waxa uu kala soo baxay kaniini dhalo jeebkiisa ku jirtay. “Marka aan leeyahay ‘annaga’ uma aan jeedo adiga iyo aniga khaasatan. Waxaan u jeedaa siyaasiinta ayaa wax walba inoo go’aamiya, ogna waxa inoo wanaagsan iyo waxa inoo xun, iyo kan sameeya wax khaldan sidii loo ciqaabi lahaa. Dhab ahaantii, waa arrin wanaagsan in kuwo waxa xun sameeya la ciqaabo. Ma fahmi kartaa arrintaas, Firdoos Cali? Si kastaba ha ahaatee, Golaha Guurtida ma’aha kuwo khalad sameeya, oo innaga oo kale ma’aha, maxaa yeelay, innagu waxaynu samaynaa khaladaad badan.” Xuseen waxa uu liqay dhowr xabbo oo kaniini cas. Codkiisuna waa uu yara is bedelay. “Si kastaba ahaateen, taasi caadi ma’ahan. Dabcan markasta waxaan idhaahdaa ‘annaga’ marka aan ka hadlayo iyaga. Firdoos Cali, ma doonaysaa xoogaa si aad maskaxdaada u dejisid?”
“Waa mahadsan tahay, laakiin uma aan baahni,” ayeey ku tidhi cod ixti- raam weyni ku jiro. Waxay ku siibatay alwaax ka samaysan aalad bir ah oo isaga ka soo horjeeday markaasay tidhi, “Caagayga midabka badhxan leh oo aan caruurta nuujiyo ayaa ka wanaagsan. Aroortii waa in aan cabaa bunkayga inta aan waxba qaban. Halkanse, isku day mid haddii aad doonaysid.”
Yoonis waxa uu wax ka ogaaday siyaasiinta uu la kulmay. “Siyaasiintu ma yihiin kuwo leh aqli ay ku hagaan bulshada, si ay u sameeyaan wax wanaagsan?” “Waa ay yihiin!” ayuu la soo booday Xuseen, isaga oo si fiican kursigiisa u ruxruxaya. Waxa uu shubtay koob kale oo Wiski ah, si uu ugu liqo kaniini kale, misna isaga oo eegaya Yoonis. “Haddii aysan dadku samayn wax wanaagsan, waxaanu baraynaa mas’uuliyadooda marka la soo xidho!” Xuseen waxa uu bilaabay in uu baryo mar kale, si ay ula cabaan khamrigii.
“Maya, waad ku mahadsan tahay,” ayuu ku yidhi Yoonis. “Maxaad uga jeedaan mas’uuliyadooda?”
Firdoos Cali waxay u soo durugtay in ay bunkeedii ku darsato xoogaa Wiski ah; markaaseey ku darsatay sonkor kale iyo caano. “Ma’aan aqaan – Hagaag, Xuseen, bal u sharax martideenna.”
“Haahee. Bal aan yara fikiro.” Xuseen dib ayuu u ruxay kurisgiisa markaa¬suu misna shitay xabad kale oo sigaar ah. Waa ku jeesjeestaynayay kursigi- isa wuxuuna ku sigtay in uu la dhaco. Horay ayuu u soo durkay isaga oo leh, “Mas’uuliyadda waa in ay ahaaataa; in aad aqbashid waxyaabaha aad samaysay waxa ay kallifaan. Haa, waa sidaas. Waa ta keliya ee aad ku kori kartid, waad og tahay, in aad wax baratid.” Agagaarka Xuseen waxaa qariyay qiiq uu sameeyay sigaarkii uu cabayay, isaga oo misna xoog u dhuuqaya, misna sii fikiraya, oo si qoto dheer uga fikiraya arrimaha mas’uuliyadda.
“Maya, Maya,” waxa hadalkiisii ka soo dhexgalay Firdoos Cali. “Taasi waa danaystenimo. Mas’uuliyaddu waa in ay dadka kale mas’uul noqdaan. Waad og tahay; marka aan ka ilaalino dhibaatada, waxaanu kala badbaadinaa iyaga iyo naftooda.”
Yoonis waxa uu waydiiyay, “Keebaa ah danayste? In aad naftaada ilaashatid ama in aad ku khasabtid dantaada dadka kale?”
“Waxa keliya oo jira mid qudha oo lagu ogaan karo tan,” ayuu ku dhawaaqay Xuseen. Waa uu istaagay isaga oo hal mar boodin samaynaya, kana soo samay- naya kursigii uu ku fadhiyay, kuna dhufanaya dhulka. “Aynu u kaxayno baadi- goobaha weyn. Haddii ay karto cid uun, waa ka uun sharaxi kara waxay tahay mas’uuliyaddu!”

 

Tuduca 29aad

Baadigoobkii Weynaa
Wadaad madax sare ah ayaa sharaxaya micnaha xorriyadda, mas’uuliyadda, iyo qalbiga wacan.

OOSKII waa uu sii balaadhay. Waxay ahayd galinkii dambe wakhtigii Yoonis iyo dadkii uu wehelka u ahaa, Firdoos Cali iyo Xuseen ay dib ugu soo noqdeen waddadii. Waa ay socdeen intii ay ka gaarayeen jardi- ino caws badan. Dadku waxay soo galayeen jardiinada, waxayna isugu imanay- een bartamaha jardiinada. “Wanaagsan,” ayeey tidhi Firdoos Cali. “Horay baan u nimid. Wakhti dhow halkan waxay noqonaysaa meel dad ay buuxsheen, kuwaasoo doonaya in ay maqlaan runta baadigoobaha weyn. Su’aalahaaga oo dhan ayuu isagu kaaga jawaabayaa.” Waxay fadhiisteen dhulkii cawska lahaa. Xuseen, waxaa ka guulaystay raashinkii iyo Wiskigii, markiiba waa uu iska dhacay, oo ku dhacay dhulkii doogga ahaa. Firdoos Cali waa ay aamustay. Agtooda ayeey dadkii fadhiisanayeen – dhirta hoostooda. Waxayna ku sugay- een baadigoobaha weyn, iyagoo wajigooduna ka muuqday farxad iyo raynrayn, iyo xiiso weyn oo ay u hayeen baadigoobaha weyn.
Nin dheer oo xoog weyn ayaa is dhextaagay dadkii. Indhihiisii waxay daawanayeen dadka jardiinada iskugu soo baxay. Dadkii oo gunuunicii joo- jiyay. Waxba ma uusan maqli karayn Yoonis.
“Nabadu waa dagaal! Xikmadu waa aqoon darro! Xoriyadu waa adoonsi!” Codkii ninka ee xoogga badnaa ayaa meel walba gariiriyay. Wuxuuna ahaa mid uu Yoonis si xooggan u dareemay, oo jirkiisa oo dhan gilgilay. Yoonis waxa uu eegay dadkii isku soo baxay oo dhan. Cidina kuma aysan wareerin erayadii baadhihii weynaa ku khudbaynayay.
Isaga oo aan war u hayn in uu hadlay, Yoonis waxaa ka soo yeedhay, “Max¬aad u tidhi ‘xoriyadu waa adoonsi’?”
Iyada oo la yaabban indha adkaanta Yoonis, Firdoos Cali waxay dhegta ugu sheegtay, “Waxaan idhi waa lagaaga jawaabayaa su’aalahaaga; ma’aan odhan waxaad waydiin kartaa su’aalo.”
Baadigoobihii weynaa ayaa si taxadar leh u eegay, isaga oo u eegaya si gaar ah, oo la moodo in uu imtixaamayo Yoonis. Waa kuma kan soo dhexgalay khudbadayda, ee misna kuba dhiirraday in uu wax i waydiiyo? Cid dhaqaaqday ma jirin. Cid horay wax u waydiisay oo dadka ka mid ahaa ma jirin, horay umaba aysan dhicin in su’aalba la waydiiyo. Codka keliya ee la maqli karayo waa neecoowda dhecaysay iyo sharqamteeda. Markaas kadib baadigoobihii weynaa waxa uu bilaabay gurxamid, una cadhaysan Yoonis iyo dadkii intiisa kale, “Xoriyad waa tan ugu weyn, misna ugu culus ee biniaadamku uu heli karo.” Cod dheer oo ka mid ahaa dadkii goobtaas joogay ayaa qayliyay, isaga oo gacantiisana kor u qaadaya, misna gacantiisa kale saaranaya madaxiisa, “Xoriyad waa tan ugu sarraysa!”
Yoonis ayaa ku adkaystay, “Waa maxay culayka xoriyada? Maxaa ka khal- dan?” Waa uu joojin kari waayay. Waxa uu doonayay in uu ogaado waxa uu ninkaasi ka hadlayay.
Ninkii isaga oo maskaxda ku haya labada qof ee wax su’aalay, ninkii waa uu sii watay, “Xoriyadu waa mas’uuliyad culus oo labka iyo dhedigaba la saar- ray, maxaa yeelay, waxay u baahan tahay, ma’ahan, in wax la sameeyo, ee waxay oggolaanaysaa in la isticmaalo maskaxda iyo waxa la doonayo.” Cod xooggan oo dheer oo la moodo in uu ka muuqdo walwal iyo baqdin culus ayuu ku yidhi baadigoobihii weynaa, “Xornimadu waxay kuu oggolaataa in aad mas’uuliyadaada ka soo baxdid!” Dadkii oo dib uboodaya, qaarkoodna ay soo dhawaynayaan hadalkiisii, oo ayba qaarkood sacab tumid bilaabeen, dhagahooduna ay si fiican u dhagaysanayaan hadaladiisii.
“Maxaad uga jeedaa ‘mas’uuliyadaada’?” ayuu waydiiyay Yoonis isaga oo kor u qaylinaya.
Isaga oo ka caraysan sida wax loo waydiinayo ayuu baadigoobihii wey- naa markiiba go’aansaday in uu si kale u abaaro arrinta hortaala. Wuxuu u ekaa mid dib u gurasho samaynayay, codkiisii waa uu sii yaraanayay, is¬aga oo uu ka muuqdo naxariis badan. Isaga oo muujinaya wadna-adayg ayuu yidhi, “Qaarkiin, walaalahayga qiimaha lehoow iyo hablahoow, ma dareensani- din khatarka ka hadalkaygu uu yeelan karo. Xidha indhihiina, qiyaas geedkan yar ee aan gacantayda ku haysto.” Codkiisu waxa uu ahaa mid daacadnimo weyn ka muuqatay, keentayna in dadkii ay is wada dhunkadaan.
Cidkasta marka laga reebo Yoonis, waxay isku qabteen indhahoodii, iyaga oo si xooggan iskugu qabana.
Iyaga oo isku dayaya in ay seexdaan, baadigoobihii weynaa waxa uu bi- laabay in uu muujiyo sawirka geedka uu gacanta uu ku hayo. “Kani waa geed yar laakiin daciif ah, jardiino dhir badan oo curdan ah ka baxaan laga soo goo’yay, kaasoo lagu beeray dhulka. Kamana mas’uul aha waxa ay samayso. Waxa ay samaysana waa mid iska uun yimid. Haahee, abuuris dhireed!”
“Imminka aad loo jecel yahay masawiro xayawaan. Xeelad badan, dooli in yar mashquul ah, oo ordaya, doonayana in uu helo yaamis, oo uu ka dhex helo dhirtaas. Kan dhogorta badan kama mas’uul aha waxa uu sameeyo. Waxa uu jiir sameeyo waa mid horay loo go’aamiyay. Haahee, dabeecadda. Dabi- iciga xayawaanka! Xayawaanka iyo dhirta midkoodna mas’uuliyad ma saarna, mana laha doonitaan, maxaa yeelay, midkoodna doorasho ma laha ay wax ku doortaan iyo qiimayn ay wax ku qiimeeyaan. Maba khaldami karaan!”
Dhowr ka mid ahaa dadkii ayaa qanuunacay iyaga oo leh, “Haa, baadi- goobihii weynaa, haa, haa, markaas way tahay.”
Hogaamiyahan codka kor u qaadaya waa uu sii xoogaystay islamarkiiba ninkii ugu dheeraa dadka, ayaa sii watay, “fura indhihiina eega dhinacyadiina! Biniaadam, kan adiga oo kale ah, oo wax dooran kara, lehna awood uu wax ku qiimeeyo, waa uu khaldami karaa ayaan idin leeyahay! Waxa uu qaataa waddo khaldan iyo isaga oo sameeya qiimayn khaldan dadka kalena wax yeesha. Xitaa aqoonta suurta gal noqon karta waxay kuu keentaa waxyeelo iyo kadeed kale. Kadeedkaas waa; mas’uuliyadaada.”
Dadkii baa isku soo dhawaaday. Wiil fadhiyay Yoonis agtiisa ayaa markiiba iska ooyay, “Ooh fadlan, mudane. Sidee baan tan iskaga ilaalin karnaa? Oo sheeg sida aan tan uga guulaysan karno, tan aadka u darran ee culayska weyn nagu haysa.”
“Waxay qaadanaysaa shaqo badan, laakiin wada jir ayaa looga hortagi karaa tan aadka u darran.” Isaga oo ku leh cod aad iyo aad daciif u ah Yoonis Maskiin waxa uu u janjeedhsaday dhinaciisa si uu u maqlo waxa uu leeyahay.
“I aamin anniga. Anniga ayaa go’aankaaga kuu gaaraya. Kadibna adiga dhibaatada, eeda, asiibada ay keento xoriyadu waad ka badbaadaysaa. Anniga ayaa dhabarka u dhiganaya kadeedkaas oo dhan.”
Kadibna baadigoobihii weynaa ayaa gacmihiisa kor u qaaday kuna qayliyay, “Hadda horay u soco, qofkasta oo idinka mid ah ha sameeyo. U dhaqaaqa waddooyinka, wadiiqooyinka, garaacana albaab kasta. Soo kaakiciya cid walba sida aan idiin ku sheegay, si ay u codeeyaan guushu gacantaada ayeey ku jirtaa, Golaha Guurtida ee talada haya!” Dadkii oo dhan waa ay soo dhaweeyeen iyaga oo ku dhawaaqaya cod aad u qaylo dheer, waa ay wada kaceen, oo ay isku sii daayeen jiha kasta. Waa ay is wada riixriixeen, oo ay sii bilaabeen riixriixid xooggan, iyaga oo u xiisa qaba in ay noqdaa midkastaaba kan ugu horreeya ee waddada ku dhaqaaqa.
Yoonis keliya iyo baadigoobihii weynaa ayaa goobtii looga tagay – iyo Xuseen oo imminka si fudud u hindhisoonaya. Yoonis waa uu fadhiistay is- aga oo rumayn la’. Waa uu daawaday dadkii, kadibna waxa uu ku dhaygagay ninkii. Baadigoobihii weynaa ayaa eegay dadkii ka dambeeyay Yoonis, isaga oo sii eegayey meel aad u shishaysa. Ugu dambayntii Yoonis waxa uu bilaabay in uu hadlo isaga oo waydiinaya su’aashii ugu dambaysay.
“Maxaa dhaqan wanaagan kallifay in ay go’aan kasta adiga kugu soo wa- reejiyaan?”
“Waxba,” ayuu ku jawaabay baadigoobihii weynaa. “Dhaqanka wanaagsan waxa keliya ee uu jiri karaa marka ay jirto xoriyada aad wax ku kala xulan kartid. Kuwa itaabacsan, xoolahayga, waxay ka jecel yihiin xasiloonida marka loo eego samaan. Adigase, waxaad tahay nin yar oo su’aalo badan, maxaad doorbidi lahayd? Igu caawi sidaan u heli lahaa doorashada, kadibna waan kugu caawinayaa wax kasta oo aad u baahan tahay. Aan kuu go’aamiyo annigu waxaad adigu u baahan tahay. Kadibna, su’aalahaagu wax muhiimad ah ma laha.”
Hadal la’aan isaga oo ah ayuu Yoonis eegay ciribta kabtiisa, iskagana tagay jardiinadii cawska badnayd. Wuxuuna sii maqlay baadigoobihii weynaa qosolki- isii oo ka yeerayay dhabarkiisa.

 

Tuduca 30aad

Sharciyada Feeryahannada Guuldaraysta
Yoonis waxa uu la kulmay dad khamaar u dhigtay ciyaarta feedhka.

Yoonis waa uu orday isaga oo aan garanayn halka uu u ordayo ilaa iyo intuu ka maqlay gambaleel xoog badan, oo la ruxayo, oo aan kala joogsi lahayn. Dhawaaqii gambaleelka wuxuu bixiyay jabaq celis xooggan, taasoo laga maqlayay jidadka. Yoonis Maskiin waxa uu isku dayay in uu ogaado halka uu ka immanayo dhawaaqaas. Waxa uu ka leexday wad- dadii, wuxuuna yimid dhul bannaan, oo ay dad badani joogaan, dadkaasoo qaylinayay islamarkaasna bixinayey dhawaaq aad u dheer. Isaga oo ku fikiraya in ay tani tahay arrin u baahan gurmad deg deg ah. Yoonis waa uu ku biiray dadkii, kuwaasoo ahaa kuwo si xooggan isu wada riixriixayay, doonayayna in ay wada gaaraan dhexbartanka. Waa uu amakaagay oo uu la yaabay dadkan oo dhan, maxaa yeelay, qofkastaaba waxa uu xidhan yahay suun weyn oo bal- aadhan oo aad ugu dhagan. Waxa uu dareemay in uu yahay qofka keliya ee aan xidhnayn suunkaas.
Yoonis waxa uu eegay dhinacyada, isaga oo aad u doonaya in uu ogaaado waxa halkaas ka socday. Bartanka waa yara sarraysay, kana sarraysay dhulka 3 fiit, haddana qof ayaa ka qaylinayay, oo aad u qaylinayay, “Dhinacan waxaa taagan mid culayskiisu yahay 256 rodol – shan bilood waxa uu ahaa horyaalka aan laga adkaan ee Tartanka Shaqaalaha Caalamiga – feeryahanka shabeelka aadka u daran laftiisa, magaciisuna uu yahay Kuuloow – ‘burburiye’Adag!” Dadkii oo dhan ayaa ahaa kuwo farxad weyni ka muuqato iyaga oo xam- aasadeysan aadna u qaylinaya, sacabkana si aad u sarrayso u tumaya.
Isaga oo u baxaya dhinaca uu nin weyni joogo, ninkaasoo u eg nin laga baqo. Ninkaasi weyn ayaa ku fadhiistay miis yaalay bartamaha dhexdooda. Halka- asoo si xirfad leh loogu shaandaynayay turub. “Iga raali ahoow, mudane.” ayuu ku bilaabay Yoonis.
“Fadlan sharadkaaga, Daahir. Waxa keliya oo aanu haysanaa waa xoogaa daqiiqado ah inta uusan bilaaban wareega kale,” ayuu ninkii la soo booday. Waxaa xusul ku riixay haweeneey weyn, taasoo miiska lacag badan ku daadisay. “Konton horyaalka, deg deg!” ayeey ku amartay.
“Waa hagaag, marwo,” ayuu yidhi ninkii. Waxa uu shaabbad ugu dhuftay tigidhkii, isaga oo ka soo jeexay buug. “Kani waa caddaytii sharadkaaga.” Kadib shaaciyihii ayaa istaagay, oo meel kore oo dadka oo dhan ka arkayaan ku istaagay, kuna dhawaaqay, “Halka shishe – kan la tartamaya kan haysta horyaalka – culasykiisuna waxa uu yahay 270 rodol oo ah muruq soocan – digaandigaha – ka qajajacsiiyihii Xoogsade…”
Isaga oo u soo jeesanaya ninkii miiska, Yoonis waxa uu waydiiyay, “Ma dhib baa jira? Ma jiraa feer?”
“Dagaal waa jiraa dabcan, laakiin ma jiraan wax dhibaata ah,” ayuu yidhi ninkii. “Waligeed sidaas oo kale ma noqon. Halkanse, dagaalka feerku waa mid lagu doogsaday.” Gambaleelkii ayaa laga dhawaajiyay ninkiina dadkii ayuu u baaqay, “Sharatankii waa xidhmay!” Feerkiina waa uu bilaamay islamarkiina
labadii feeryahan waxay bilaabeen in ay feerarkoodii isdhaafsadaan, iyaga oo hadba midka kale feerkiisa ka dhakanaya.
Isaga oo aan eegaynin sharatankiisii iyo rasaynta lacagtii, ninkii baa da- reemay in uusan Yoonis xiiso u hayn feerka, oo uu dhibayo dagaalka feerku. “Dhagayso, Daahir wax laga walwalaa ma jiro. Labadoodaba kan guulaysta iyo kan laga guulaysto feerkan mid waliba xoogaa lacag ah ayuu u qaadanayaa aqalkooda. Waa ay og yihiin waxa ay samaynayaan oo ay doorteen – labadoo- duna waxay helayaan abaalmarinno.” Labadii feeryahan mid ka mid ah ayaa dhulka ku dhacay, waxaana lagu gagabiyay feer culus. Dadkiina waa ay sacab tumeen iyaga oo aad u faraxsan, haddana, sharatankii lacagta kii uruurinayay ayaa bilaabay in uu tiriyo lacagtii, oo uu ku ridridayay sanduug xadiid ka samaysan.
“Ma labaduba waxay helayaa abaalmarin? Ayuu waydiiyay Yoonis. “Dabcan,” ayuu ninkii ku jawaabay. “Kani waa feerkii ugu caansanaa ee lagu qabto jasiiraddan maxaa yeelay mararka qaarkood kan laga adkaaday ayaa ka xeelad wanaagsan kan badiya.”
Yoonis indhihii baa soo baxay. “Miyeey cidna, xitaa aniga, ay ku noqon karin hantiile haddiiba laga adkaaday?”
“Cid waliba may ciyaarto ciyaartan,” ayuu ninkii ku jawaabay. Ninkii wey¬naa isaga oo u eegaya Yoonis si taxadar leh ayuu waydiiyay, “Ma waxaad tahay mid shaqo buuxa haysta oo bulshadan u shaqeeya? Waa in aad haysataa shaqo wanaagsan inta aadan guuldarro aadan la kulmin, oo aadan la feertamin kan haysta horyaalka.”
“Waa hagaag, maya, maya wakhtigan xaadirka ah,” ayuu yidhi Yoonis isaga oo yaabban.
“Hagaag, Ma aan fahmin. Muxuu shaqaaluhu uu u gelinayaa shaqadiisa khatar si uu ula tartamo kan haya horyaalka?”
Gambaleelkii ayaa qayliyay waxaana dhamaaday wareeg kale. Dadkii xoon- sanaa gudaha waa ay yara aamuseen, iyagoo haddana bilaabay hadal hor leh.
“Taasi waa tan looga dan leeyahay. Waligaa miyaadan maqal sharciyada feeryahanada guuldaraysta?” ninkii baa waydiiyay. “Halkee baad ku noolayd? Cid waliba iskuma soo tuurto tartanka feerka, laakiin qaarbaa si gaar ah uga hela. Qaarkood xitaa waxay ku fikiraan, oo ku hamiyaan in ay noqon karaa horyaalka cusub. Laakiinse sharciyada feeryahanada guuldaraysta ay istic- maalaan waxay ka qarisaa badankood khatar faro badan. Kan laga adkaaday kama uu walwalo kharashka dhakhtarku uu ku daawaynayo.”
“Maxaa ugu wacan?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Maxaa yeelay, sharciyada feeryahannada guuldaraysta waxay oranayaan kan laga guulaystay waa in uu bixiyaa kharashka oo dhan. Haddii ay sax u dhacaan, kan laga adkaaday waxa uu heli karaa lacag badan marka uusan shaqaynaynin. Intii ay jireen sharciyada feeryahannada guuldaraysta feerku waa uu qiima beelay.”
Yoonis oo luquntiisa la moodo wiishka ee ka soo dhexdheer dadka intiisa kale, waxaa meel durugsan uga muuqday nin hoos u dhacay oo wajigiisa feer kala daalayo kalkaaliyaha wareegyada feerkan. “Laakiin miyaysan ahayn in maamulaha feerka xaqiisa siiyo kan dhaawucu soo gaaray, oo shaqada kaga dhacay? Maxaa ka khuseeya shaqa bixiyaha feerkan?”
“Waxba, xaqiiqadii,” ayuu yidhi ninkii. “Dhagayso, Daahir, shaqaaluhu waxa uu yiraahdaa waan dhaawacmay, sax soo ma aha? Oo waxa uu yiraahdaa kuma noqon karo shaqada, sax?”
“Waa caadi,” ayuu ku jawaabay Yoonis, isaga oo isku dayaya in uu si fiican u fahmo.
“Haddiise uu yiraahdo dhaawucu wuxuu ka soo gaaray shaqada, loo shaqaqeeyaha ayaa looga baahan yahay in uu caddeeyo in uu run sheegayo. Taasina waaba ay adag tahay, oo maba dhici karto.”
“Ma waxaad u jeedaa kan dhaawacmay ayaa been sheegi kara si uu helo lacag?” ayuu yidhi Yoonis.
“Hah, waaba mid la og yahay in ay dhacdo,” ayuu yidhi ninkii isaga oo ilka caddaynaya. “Khalad ha iga fahmin, shaqaalaha badankoodu ma sheegaan been. Laakiin, sharciyada feeryahannada guuldaraysta waxay wax taraan kuwa beenta sheega. Sidoo kalena, caymiska iyo canshuurtuna kor ayeey u kacaan, ganacsiyo badana waa ay xidhmaan. Feeryahanka aan garan waxa jirana, waxa uu noqdaan mid khasaara, oo aan waxba helin. Sidaa darteed, maalin walba waxaanu aragnaa ciyaaryahanno hor leh. Feeryahan kasta oo halkan jooga maanta ugu yaraan mar ama ka badan ayuu ka qaybqaatay feer ciyaarista.
Kuwa aan jeclayn fikirka ah in aan been laga sheegin dhawacyada, oo been abuurka sameeya bal isku day in aad ka badbaadid wareega koowaad adiga oo aan xoog culusi kugu dhicin.”
“Laakiin maxaa loo shaqeeyuhu uu u diidi la’ yahay been abuurka faraha badan?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Dhabarkaa i xanuunaya, Daahir. Taa ma ansixin kartaa?” Ninkii waxa uu dhaqdhaqaajiyay gacmihiisa isaga oo u baaqaya dadkii tubnaa wareega, misna isaga oo raacinaya, “Dhamaanteen oo dhan waxa ina wada haya dhabar xanuun, waana in aynu isu wada markhaati furnaa dhamaanteen oo dhan si aan shaqo u helno. Markii ugu dambaysay ay aqbalaan been waxaa laga joogaa mudo dhan afartan sanno.”
Ugu dambaytii waxa uu Yoonis fahmay waxa ay dadku u wada xidhnaayeen suumankaas isu wada eg. “Golaha Guurtida wax ma ka qabtaa beentaas intaa le’eg?”
Ninkii waxa uu eeda dusha ka saaray marwo Ashkira isaga oo leh, “Marwo Ashkira waxay tahay macallimadda ugu wanaagsan ee na soo mara intii aan xusuusan karayno! Waa aynagu taageertaa wax kasta oo aan u baahano – iyo annaga oo daacad u ah marka doorashadu ay dhacayso. Waa xiriir xooggan.” “Ciidamada nabadda!” ayuu ku qayliyay qof dadkii ka mid ahaa. Ninkii miiska fadhiyay ayaa markiiba sacab tumid bilaabay, isaga oo gacantiisa ku garaacaya sanduuqa lacagtiisu ku jirto kaasoo ahaa mid xidhan, waa uuna isku laabay miiskii wuxuuna iska dhigay in uu dhex istaagayo dadkii tubnaa, oo daawanayay feerka xiisaha badan. Waxa uu bilaabay foori aan kala go’ lahayn.
Yoonis waxa uu dadka ka eeg eegayay in uu wali goobta uu joogo askarigii. “Maxaa dhacay?” Feerku ma mid aan sharci ahayn baa?” ayuu waydiiyay.
“Maya ma’ahan,” ayuu ninkii ku jawaabay. “Ciidamada nabadda waxay ku raaxaystaan feerka fiican ee aadka u sarreeya. Waa khamaarka qarsoon kan ah sharci darrada. Golaha Guurtidu waxay yiraahdaan khamaarku waa wax xun – dhaqan xumo weyn leh. Codbixiyayaashuna waxay jecel yihiin gole ka difaaca dhaqamada xun xun. Marwo Ashkira waxay qabtaa in ay ka wanaagsan tahay in aan lacagtayada u kaydsano tan tartanka doorashooyinka.”
Waxaa la garaacay gambaleelkii dadkiina waxay u sacabatumeen feerkii.

 

Tuduca 31aad

Aaminsan
Cod bixiye taageersan ayaa sharaxaya micnaha adeecsanaantu leedahay.

ARKI I uu sii dhamaanayeen sacabkii, musharax Madaxeey ayaa is liqay isaga oo aan dhaqaaqaynin. Misna isaga oo xiiso weyn u qaba in sawaxanku uu sii socdo, xiriiriyihii barnaamijka Axmed yare ayuu gacanta ka taabtay Madaxeey markaasuu banaanka ula baxay. Madaxeey ilki- hiisa ayuu caddeeyay waxna ma odhan. Markaasuu Axmed yare kor u qaaday gacantiisa si uu u aamusiyo dhagaystayaashii.
Madaxeey ayaa hadlay. “Waxaa halkan jooga qof aan doonayo in aad la kulantid.”
“Dabcan, Madaxeey, dhab ahaantii wakhti badan ma haysto.”
“Waxa keliya ay qaadanaysaa daqiiqad. Waxaan doonayaa in aan kuu sheego codbixiyayaasha guud – xisaabtankeenna koowaad waa codbixintiina – codbixinta guud.” Madaxeey waxa uu u jeestay dhinaciisa markaasuu u baaqay qof geeska kale taagnaa. Cidna uma iman Madaxeey; haddana mar kale ayuu u baaqay dadkii. Ugu dambayntii Haweeneey da’weyn oo wajigeedii qayirmay, oo xiiso weyn hayo, gacmaheedana ku haysatay alaabo isku laablaaban, ayaa markiiba horay u soo dhaqaaqday.
Axmed yare markiiba waxa uu soo dhaweeyay haweeneeydii isaga oo u soo dhawaanaya. “Marwooyin iyo mudanayaal,” ayuu yidhi Axmed yare isaga oo uu welwel ka muuqdo, kana xishoonaya haweeneeydii, tusayana in uu xiiso weyn u hayo. “Miyeeynaa inoo ahayn nasiib wanaag in aynu helno gunno maanta? Kumaa inala jooga halkan?”
Haweeneeydii weynayd, waxay xidhnayd dhar wacan oo lahaa midab madow iyo cadaan, Madaxeeyna wuxuu ahaa mid buunbuuninayey dharka ay xidhnayd. Wajigeeduna waxa uu u ekaa mid xidhxidhan, indheheeduna kuwa aan waxba eegayn, oo aanba ku eegayn. Timaheeda cirrada midabka qayirsan, waxaa loo shan leeyay si aad u wacan, waxayna gaarsiisnaayeen dhagaheeda hoost- ooda. Waxay soo qabsatay boorso midabkeedu uu yahay cadaan iyo madoow, markaaseey aad u sii qabsatay, si la moodo in ay tahay mid leh qiimo weyn.
Markii ay soo gaartay Madaxeey, waxa uu bilaabay in uu hadlo, oo uu bi- laabay hadal aan kala go’ lahayn. “Sida aad la socotid, Axmed yare, sannadadii la soo dhaafay, coddeynta jasiiraddan waxay ahayd mid aan wanaagsanayn, oo nasiib darran, laakiinse, taasi ma noqon mid niyadjab ku samaysay marti- dayada, Deeqa. Deeqa waxay noqotay tii ugu coddaynta badneed ee ka cod- deeysa Booliqaran!”
Axmed yare indhihiisa ayuu si aad ah u balaadhiyay, isaga oo misna amakaagsan. “Haaheey, waan ku aqaan adiga! Horay ayaan u maqlay arrimahaaga adiga, marwo. Kanina waa kii qaaday billada coddeeynta ee ugu dheerayd; Ku gu- ulaystaha billada coddeeynta; Horyaalka jasiiraddan ee awoodda. Marwooyin iyo mudanayaal, waxaanu nahay kuwii loo duceeyey mar haddii ay inala joogto, Deeqa Ciise!”
Mar labaad dadkii baa ku jawaabay sacabtumid iyo iyaga oo ku faraxsanaa hadalkeedii aad iyo aad loo soo dhaweenayay, inkastoo qaarkood ay ka sii bax- ayeen albaabka dambe. Qaar kalena ayba isqarinayeen, oo ay iska qarinayeen intooda kale.
“Deeqa,” ayuu yidhi iskudubaridihii barnaamijka Axmed yare, “Waxaan doonayaa in aan ku waydiiyo su’aal aan filayn in ay dadka maskaxdooda ku jirto.” Waa uu hakaday. Aamusnaan ayaa qolkii ku habsatay. Isaga oo codkiisa kor u qaadaya si cid waliba ay u maqasho, ayuu yidhi, “Maxaad si joogta ah aad ugu coddeeysaa?” Iyada oo u eegaysa si maskiinnimo ka muuqato, Deeqa waxay ku jawaabay cod naxariisi ka muuqato, oo macaan, “Waa hagaag, mu- dane, waa waajib i saaran in aan codeeyo; Tan waxaa ii sheegay Golaha Guur¬tida. Waxay yiraahdaan muhiimad ma’ahan cida aan u coddeeyso, maadaama aan codkaaga dhiibanaysid, oo aad coddeeynaysid. Sidaas daraadeed, waan coddeeyaa. Waan coddeeyey doorasho kasta laga soo bilaabo markii la ii og¬golaaday in aan coddeeyo ilaa iyo maanta oo laga joogo konton sanno.”
“Goow!” ayuu ku jawaabay Axmed yare. “Konton sanno! Taasi ma’ahan aqli gal, dadkoow!” Haddana mar kale ayeey dadkii tumeen sacabkii. “Laakiin aan ku waydiiyo su’aasha ugu muhiimsan ee uu coddeeyuhu ku waydiin karo, Deeqa. Waxaa jira odhaah odhanaysa: ‘Labada shar abuure kan xumaatada yar wali waa uun shar abuure.’ Haddaba hadda ii sheeg dhabta, marwo Deeqa, ma coddeeysaa xitaa marka aadan jeclayn midkoodna kuwan sharaxan?”
“Markasta, mudane. Aabaheey ayaa mar ii sheegay haddii aan coddeeyn, ma’ahan in aan cawdo hadhoow, oo aan ka cawdo madaxda la doorto. Waxaan u coddeeyaa si aan u difaaco xuquuqdayda aan ku cabanayo.”
“Taas ka warrama, dadkoow! Haddaba si daacad ah iigu sheeg, marwo Deeqa, Ma aad rumaysan tahay balanqaadyada Madaxeey uu leeyahay waan idiin samaynayaa haddii aad i doorataan?”
“Dabcan, waan aaminsanahay. Mar walba ayaan aaminsanahay. Haddii aan aaminsanayn miyaan u codeeyn lahaa?”
“Ma og tahay waxay leeyihiin dadka kaa soo horjeeda? Waxay ku anda- coonayaan in aad tahay tan keliya ee aamintay Booliqaran?”
“Haa, mudane, waan maqlay waxay iska dhaadhiciyeen,” ayeey ku jawaab- tay Deeqa, iyada oo ku leh cod aad daciif u ah, oo aan sidaas loo maqli karayn. “Waan aaminsannahay iyaga. Waan ku aaminsanahay adiga. Waan aamin- sanahay cid walba.”
Isaga oo ku sii jeesanaya dadkii, Axmed yare waxa uu saaray gacantiisa shafkiisa markaasuu yidhi, “Marwooyin iyo mudanayaal, wali ma maqasheen wax xoogyar sida caruurta. Miyeeynaa ahayn mid hagaagsan in wali ay jiraan kuwo niyad fiican, oo lagaba heli karo jasiiraddan dadka badankoodu ay yihiin kuwo naxariis daran.” Kadibna isaga oo uu u soo jeesanayo martidiisii waxa uu waydiiyay, “Adiga iyo Deeqa Ciise, waligiin madaxda aad doorateen ma noqdeen kuwo gabay shaqadooda?”
“Haahee dabcan,” ayeey tidhi Deeqa, “Waa kuwo markasta noqda dad gaba shaqadooda. Wakhti kasta waa ay yihiin kuwo gaba shaqadooda. Wax buu i yeelay wakhtiyo faro badan. Laakiin waan taageeraa madaxdayda, si kastaba ha ahaatee.” Waxay qabsatay gacantii Madaxeey markaaseey ku sii dhegtay iyadoo sii adkaynaysa. “Waan samayn wakhti kasta. Noloshu qiimo yeelan mayso haddii uusan jirin Madaxeey iyo kuwii isaga ka horeeyay ee ina meteli jiray isaga hortii!”
Dabadeedna waxaa qayliyey qof ka mid ahaa dadkii, “Maxaad u aaminaysaa
dhibkaas oo dhan oo madax xanuun kugu abuuraya?”
Waxay fiirisay Madaxeey, una eegtay si cadho ka muuqato, kuna jawaabtay, “Waxaan aaminsanahay in uu yahay mid niyad wanaagsan. Waa mid wanaag badan. Waan qabaa in uu isbedel samayn karo. Waana ku caawin karaa sidii uu isbedelkaas u samayn lahaa. Waxaan qabaa in uu ka shaqaynayo danahayaga oo uu naga fikirayo. Ima uusan fahmin.”
“Woow!” ayeey ku dhawaaqeen dadkii.
“Dadkoow, tani waa mid ilmo iga keenaysa. Laakiin, Deeqa, ilmadani waa mid walwal badani iga keentay iyo farxad. Qaar ka mid ah qoyskaaga waxay isku dayeen in ay si qarsoodi ah ay kaaga soo qeyb geliyaan codaynta.”
“Xaashaalilaa maya, mudane!” ayeey tidhi. “Codaynta qarsoon waa dadka ay dhibaato hayso. Wax dhibaato ah ima ay hayso. Ma waxaad mooday in ay dhibaato i hayso?”
“Deeqa, aqoonyahannada qaar baa yiraahda cod bixiyeyaasha la dhibay mar kasta waxay dib u doortaan madax isku mid ah, dhibka loo gaystay awgiis intuu doono ha la’ekaadee.”
Deeqa iyada oo kor u eegaysa Madaxeey ayeey isaga waydiisay, “Ma qof dhibaataysan ayaan ahay, Madaxeey? Uma aan malaynayo.” Iyadoo sii arkaysay in uu ilkahiisa yara caddeeyay, waxay tidhi, “Waan la istaagayaa wakiilkayga, mudanahayga.”
Gambaleel ayaa qayliyey una tilmaamaya Axmed yare in wakhtigii uu dham- maaday. Axmed yare waa uu qayliyey si cid waliba u maqasho, “Halkee baynu gaari lahayn haddii aysan jirin kuwo wax aaminsan sida Deeqa Ciise? Waa hagaag, marwooyin iyo mudanayaal, intaas ayuu ku eg yahay wakhtigii aynu haysanay. Waad ku mahadsan tihiin imaatinkii aad noogu timaadeen. Bal aynu tusno Deeqa Ciise iyo musharax Madaxeey intee in le’eg ee aynu jecelna- hay labadoodaba!”
Dadkii oo dhan ayaa farxad muujiyey soona dhaweeyay in uu barnaamijkii muhiimka ahi uu hadda uu bilaami doono.

 

Tuduca 32aad

Canshuuriddii Dhererka
Kuwa dhererka dhaadheer ayaa lagu soo rogay baaq cusub oo shumuc.

Yoonis waxa uu ku socday waddada tooska u galaysa bartamaha magaalada (faras magaalka), markii uu arkay nin si xarago badani ku jirto u labisan, oo jilbihiisa dhulka dhigay, isaga oo si xanuun ku jiro isku dayayey bal in uu gurguurto. Hadda ninku ma uusan ahayn mid curyaan ah, oo la’ lixdiisa lixaad; waxa uu ahaa mid gaaban. Yoonis waxa uu ugu deeqay macaawimo in uu u fidiyo, laakiin ninkii ayaa iska diiday.
“Maya, Mahadsanid!” ayuu yidhi ninkii isaga oo isku soo kogoya dareemayana xanuun. “Waan gurguuran karaa, waa yahay. In gurguurashada loo isticmaalo jilbaha lagu gurguurto, dadka qaar markiiba waa ay la qabsadaan.”
“Ma caadi baad tahay? Laakiin maxaad uga kici la’dahay ruugagaaga oo aad socodka u isticmaali la’dahay lugahaaga?”
“Ooooh!” ayuu ku qayliyay ninkii isaga oo xanuun wali sii dareemaya. “Waa arrin yar oo u baahan la qabsasho yar oo ku saabsan gurguurashada la xiriirta canshuur bixinta.”
“Canshuur bixinta?” ayuu ku jawaabay Yoonis.
“Maxaa ka khuseeya socodkaaga arrimaha baaqa canshuurta?”
“Wax kasta! Haahee!” imminka waxa uu ninkii ku sii fadhiistay cirbihiisa, isaga oo isku dayaya in uu ku nasto, kana nasto mixnadan uu isku keenay. Waxa uu la soo baxay safaleeti, kaasoo uu ka soo saaray jeebka shaadhkiisa. Wuxuuna iskaga tirtiray dhididkiisii. Miisaankiisii ayaa isbedelay, waxaana ka lifay markii uu xogxogday ruugagiisii mid ka mid, kadibna tii kale. Wax badan baa xogmay oo maqaarkii baa ka diirmay ruugagiisii. “Canshuur bixinta,” ayuu yidhi, “Dib ayaa loo cusbooneeyey si loo kala sarreeysiiyo dadka kala dhererka duwan.. ”
“Kala dherer gedisan?”ayuu waydiiyay Yoonis.
“Fadlan soo dhawaada is aan u qaylin,”ayuu codsaday ninkii.
“Sidaas ayaa wanaagsan. Golaha Guurtida ayaa go’aamiyay dadka dhaad- heer waxay leeyihiin faa’iidooyin faro badan.”
“Faa’iidada ay leedahay dheeraantu?”
“Haahee, haa! Dadka dhaadheer mar walba iyaga ayaa la siiyaa tixgelin marka ay shaqo doonayaan, la bixinayo abaalmarinta, la ciyaarayo ciyaaraha, la ismaaweelinayo, loo tartamayo siyaasadda, iyo xitaa marka la guursanayo! Ooooh!” Waxa uu duuduubay safaleetigii markaasuu ku ritay jeebka surwaalki- isa leh midabka cagaarka. “Markaas Golaha Guurtida ayaa talo ku soo jeediyay in nalagu soo rogo canshuurta dhererka.”
“Dadka dhaadheer waa la canshuuraa?” Yoonis waxa uu dhugtay geesaha waddada markaasuu dareemay in uu dhinac u janjeedho.
“Waa nala canshuuraa, oo si saami ah ayaa loo canshuuraa dhererkayaga.” “Cid ka soo horjeesatay ma jirtaa?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Keliya kuwa diiday in ay ruugagooda ku istaagaan,” ayuu yidhi ninkii.
“Dabcan, waxaanu oggolaanay in laga reebo siyaasiyiinta. Caadiyan waxaanu u coddeeynaa kuwa dhaadheer! Waanu jecelnahay in aanu kor u eego hog- gaamiyaashayada.”
Yoonis waxa uu noqday mid hadli kari waayay. Imminka wuxuu la yaabay arrintan gebi ahaanteed, isaga oo naftiisa ku dayaya dib u fugaasho. Labadiisa gacmoodna ku fiiqaya ninka rugagiisa waa uu su’aalay, “Waxaad ku soconaysaa ruugagaaga si aad u heshid canshuur dhaaf?”
“Dabcan!” ayuu ninkii ku jawaabay cod la moodo in uu xanuunsanayo. “Noloshayada oo dhan waxaa qaabeeyay sidii aanu u buuxin lahayn canshuurta. Waxaa jira qaar xitaa bilaabay in ay gurguurtaan.”
“Waaw! Taasi waa xanuun! Ayuu yidhi Yoonis.
“Haa, laakiin waxaa ka dhib badan haddii aadan samayn. Waaw! Nacasyada uun baa istaaga oo bixiya canshuur badan. Haddiise aad doonaysid in aad iska dhigtid mid aqli badan ku soco ruugagaaga. Waxay kugu kacaysaa wax badan in aad istaagtid.”
Yoonis waxa uu eeg eegay geesihiisa si uu u arko dadkii ku socday ruu- gagooda. Haweeneey waddada jaraysay ayaa si tartiib ah u gurguuranaysay. Dad badan oo sidaas ku socday ayaa garbahooda uun si fiican loo arkayay. Dhowr ayaa si islaweyni iyo geesinimo ku jirto, iyagoo taagan ku xaragoonayay socodkooda, oo aan danba ka lahayn sharciga lagu soo rogay. Kadib Yoonis waxa uu arkay saddex nin oo waddada geeskeeda kale joogay, kuwaasoo ku fad¬hiyay kursi dheer. “Saddexdaas nin,” ayuu yidhi Yoonis. “Maxay u qarinayaan indhahooda, dhagahooda, iyo afkooda?”
“Haahaa, iyaga? Waxay samaynayaa tababar qaadasho, ayuu ninkii ku jawaabay isagoo horay u soo durkayay isticmaalayana ruugiisa si uu horay ugu soo dhawaado. “Waxaan u diyaar garoowayaa qorshayaal isku wada xiga oo ku saabsan canshuurid hor leh.”

 

Tuduca 33aad

Soo Galootiga Cusub
Shaqaalaha ajaanibka ah ayaa la ogaaday markaasaa la saaray.

A waxaad u malaynaysaa in ay dhibaato ku hayso?” ayuu yidhi ninkii weynaa, isagoo islaweyni ka muuqato, misna eegaya haweeneeydii. Haweeneeydu waxay welwel ka qabtaa dadka ay la xidhan tahay, maxaa yeelay, dadkan waa kuwa ay u aragto in ay ka hooseeyaan. Iyada oo qarka u saaran in ay ilmo ka soo daadato, waxayba la soo baxday safaleeti, si ay indhaheeda iskaga masaxdo, markaaseey tidhi, “Marka suxifiyiintu ay ogaadaan in aan ahay, marwo Filsan, waaba la i xidhayaa, shaqada ninkay- guna waa ay joogsanaysaa. Kumana aan fikirin in aan samaynayo wax khaldan. Maxaad samaysay?”
Iyadoo u soo jeesanaysa qoyska da’da yaree dhinaca kale kaga xidhan, marwo Filsan waa ay sii wadatay, “Sannado hore oo tagay, waxaan lahaa aqal weyn, saddex caruur ah, kuwaasoo dhigan jiray iskuul aad u wanaagsan, iyo annigoo doonayey in aan dib shaqadaydii aan ugu noqdo. Deriskayga waxa uu ahaa mid safar badan samayn jiray, sidaa daraadeed, maadaama aan doonayo in aan safar u baxo, waxaan waydiiyay dadka xaafadda looga tegi karo, si ay aqalkayga kor iiga ogaadaan. Waxa uu si wanaagsan u amaanay Warsame iyo Warsan, islamarkiiba waan shaqaaleeyey. Warsan waxay aad u taqaanaa sida loo hagaajiyo jardiinooyinka iyo rarista gaari dameerka. Waa ay samayn kar- taa wax kasta oo ka xumaada aqalka waana loo dirsan karaa adeegyada yara gaagaaban, sida suuq ka soo adeegida oo kale.”
“Sidoo kale, Warsame waa saaxiib qaali ah, in badana waxa uu badbaadiyay noloshayda. Waxa uu ku fiican yahay caruur haynta. Markasta oo aan u baah- dana waa mid aan heli karo. Waa mid wax karis wanaagsan, wax nadiifin og, iyo isaga oo caruurta timaha si fiican ugu jara; waxa uu sameeyaa wax walba, waana qof ka fiican cid kasta. Wiilashaydu waa kuwo si fiican ugu qanacsan, oo waxayba aad uga helaan buskudka uu u sameeyo. Marka aan aqalka imaado waan la nasan karaan odaygayga waana la ciyaari karaa caruurtayda.”
“Waa mid cid kasta u baahan tahay arrintan aad ka hadashay qof walba uu jecel yahay in uu helo waxaad haysatid,” ayuu yidhi Yoonis.
“Maxaa khaldamay?”
“Wax waliba waa ay wanaagsanaayeen markii hore, taasina waxay ahayd, intii aan odaygayga madax looga dhigin madaxa Rugta Sumcadda Ganacsiga. Kuwa ka soo horjeeda odaygayga ayaa baadhitaan ku sameeyay dhaqaala- hayaga, waxayna soo ogaadeen in aan bixin canshuurta shaqo gabista intii Warsame iyo Warsan ahaayeen shaqaalahayaga.”
“Maxaa ugu wacan?” ayuu yidhi Yoonis.
“Canshuurta oo ahayd mid qaali ah iyo mushaharkayga oo aad u hooseeya ayaa sababay in aanu bixin kari wayno. Maba aanu awoodi karin in aanu bixino canshuurta wakhtigaas. Sideedana dadka gaaray shaqo gabista maba helaan gunnooyinkooda.”
Warsame ayaa hadlay wuxuuna yidhi, “Warbixintu waa mid annaga dhib
noo leh.”
Xaaskiisa ayaa cunaha qabatay, damacdayna in ay aamusiiso iyadoo hadba dhagaha wax ugu sheegaysa, “Taxadar ahoow, Warsame. Dhib ayaa ka imman kara.”
Xaaskiisa isaga oo Warsame u jawaabaya ayuu si geesinimo ku jirto ku yidhi, “Marwo nacaawi. Hadda iyada ayaan caawinaynaa.” Kadibna waxa uu la hadlay marwo Filsan, wuxuuna yidhi, “Waxaad badbaadisay noloshayda. Waxaanu ka nimid jasiiradda Xaasidka. Waa dhul gaajo iyo meel uu dagaal aan dhamaanayn uu ka socdo. Ma lehin wax ikhtiyaar ah oo aan wax ku kala xulano; waa in aad iskaga tagtaa meesha gaajada badan, ama waaba lagugu dili.” Sidaa daraadeed, waxaanu u soo haajirnay Booliqaran. Marwo wax caawimaad ah ma jiro, waa uun dhimanaa.”
“Tani waa run,” ayeey tidhi Warsan, iyada oo ku leh cod aad u hooseeya. “Hadaba naga raali ahoow dhibaato ayaanu kuu keenay.”
Marwo Filsan iyada oo la soo boodaysa ayeey tidhi, “Odaygayga waxa uu luminayaa shaqadiisa loo dalacsiiyay ee laga dhigay madaxa Rugta Sumcadda Ganacsiga, iyo iyada oo xitaa ay dhici karto sideedaba in uu waayo shaqadi- isii hore. Waxa uu ahaa madaxa abaabulka kiisa koowaad, korna u qaadaya sharafta wadaniyadnimaddu ay leedahay. Kuwa ka soo horjeeda waxay ku tilmaamayaan in uu yahay munaafaq.”
“Munaafaq?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Haa. Madaxa abaabulka kiisa koowaad waxay ka soo horjeeddaa dadka soo galootiga ah.”
“Soo galootiga cusub?” ayuu ku celiyey Yoonis. “Waa kuwama soo ga- lootigii hore ee beri fog yimid Booliqaran?”
“Soo galootigii hore? Taasi waa inteena kale oo dhan,” ayeey tidhi marwo Filsan. “Halkani waa Jasiirad. Wakhti dheer ayeey awoowayaashayo yimaadeen halkan, dhamaantoodna waxay ka yimaadeen meel kale iyaga oo markaas ahaa soo galooti cusub, kuwaasoo ka soo cararaya cadaadis ama isku dayaya in ay noloshooda kor u qaadaan. Laakiin, soo galootigu waa kuwo cusub oo hor leh. Waa laga mamnuucay jasiiraddan.”
Yoonis waa ay u cuntami wayday. Ma uusan doonayn in uu ka sii fikiro waxa ku dhici kara haddii ay madaxdu ogaadaan in uu laftigiisu yahay soo galooti cusub. Isaga oo isku dayaya in uu xiisaynayo in xoogaa ah, ayuu haddana waydiiyay, “Maxaysan u doonayn soo galootiga cusub?”
Haweeneeydii kalluumaystada ahayd ayaa hadalkiisii soo dhexgashay, “Soo galootiga cusub waa la oggol yahay haddii ay isticmaalaan lacagtooda oo ay markiiba dib iskaga noqdaan. Waa in ay ahaadaan dalxiisayaal ama ganac- sadayaal. Laakiin, Golaha Guurtida waxay ka welwelsan yihiin kuwo soo ga- lootiga caydha ah, misna doonaya in ay joogaan. Intooda badan waa kuwo aad u shaqeeya, joogana wakhti dheer, kuna shaqeeya lacag aad u jaban, aqlina badan, kana geesinimo badan dadka ku nool Booliqaran. Waana kuwo qabta shaqo kasta oo aysan qabanaynin dadka kale.”
“U kaadi wax yar!” ayuu yidhi Jaamac. “Waxaa jira cabasho faro badan oo sax ah oo looga soo horjeedo dadka soo galootiga cusub. Inta badan dadka soo galootiga ah ma yaqaanaan luuqadda dhulkan, dhaqankeenna, ama sida loogu nool yahay iyo xeerarka u dhigan jasiiraddan. Waan soo dhawaynayaa shaqa badnaantooda iyo dadaalkooda faraha badan ee ay ku muujiyaan doonistooda. Waxay leeyihiin geesinimo weyn ay ku geliyaan naftooda halis fara badan, si ay u yimaadaan halkan, dhul aanba laga aqoon. Laakiin, wakhti ayeey ku
qaadataa in ay bartaan wax kasta, maxaa yeelay, ma haystaan wakhti dheeraad ah oo ay wax ku bartaan maadaama ay uun shaqeeyaan. Waana mid ka adag tii ay mareen awooweyaasheen markay ka yimaadeen dhulkooddii.”
Yoonis waxa uu xusuustay wakhtigii uu joogay Booliqaran iyo intii uu dhex- mushaaxayay dhulkaas aan intiisa badan la deganayn iyo bankiisa bannaan. Dadka badankoodu waa kuwo aan tegin hawdka dhirta badan, waana kuwa xiisa badan u haya meelaha lagu xoonsan yahay, oo ay dadku ku badan yihiin sida nolosha faras magaalka.
Marwo Filsan ayaa u jawaabtay Jaamac, “Odaygayga waxa uu soo band- higay doodaas ka soo horjeeda dadka soo galootiga ah. Markasta waxa uu yiraahdaa dadka soo galootiga ah waa in ay bartaan luuqaddeena iyo dhaqan- keenna inta aan loo oggolaan in ay ku noolaadaan Booliqaran. Waana in ay haystaan lacag, aqoona leeyihiin, iskuna filan yihiin, kadibna waa in loo oggolaadaa in ay ku noolaadaan halkay ka doonayaan Booliqaran. Odaygayga waxa uu qoray sharci cusub oo soo bandhigaya, kana saaraya Booliqaran dadka soo galootiga cusub ah ee aan buuxin karin sharuudaha ku qoran sharcigan. Sharcigan khuseeya soo galootiga cusub waxa uu aad u sii khuseeyaa caru- urtayada marka la barbardhigo dadka aqoonta dheer leh, sida Warsame iyo Warsan.”
Laba nin oo xidhnaa dhar iskuwada eg ayaa mar gudha ka soo baxay al- baabkii, mid kastaana waxa uu xadhig ku jiidayay eey madow. Waa ay sii socdeen iyaga oo si toos ah u abbaaraya marwo Filsan. Mid ka mid ahaa labadii nin ayaa u baaqay kii kale in uu ka furo silsiladii ku xidhnayd labadeeda lugood. Cod xooggan ayuu ku akhriyay qoraal ku qornaa warqad, isaga oo war- qaddana kor u haya, “Mudane marwo Filsan, waxaanu doonaynaa in aanu kaa raali gelino…” Haddana waa uu joojiyay isaga oo tusaya ninkii kale warqaddii, dhegtana wax ugu sheegaya, misna waa uu bilaabay mar kale. “Mudane marwo Filsan, waxaanu doonaynaa in aanu kaa raali gelino khaladaadkii dhacay ee ay keeneen isfahmi la’aanta. Marwo Filsan, waxaad ogaataa in arrinta la saxayo, ayna saxayaan dadka ugu sarreeya, uguna awoodda badan jasiiraddan.”
Iyadoo faraxsan ayay sii dabagashay dadkii hor kacayay oo aan misna ee- gayn Warsame iyo Warsan. Dadkii intoodii kalena waa ay sii daawadeen iya- goo ay aamusnaani ka soo hadhay uun. Markii Marwo Filsan ay sii libidhay, waardiyaashii waxay ku sii jeesteen Warsame iyo Warsan iyagoo ka furaya qu- fulkii, kana soo saaraya dadka intiisii kale, misna u sii kaxaynaya dhinaca kale oo ka soo horjeeda halka dadka lagu hayay, waardiyayaashii ayaa qayliyay, “xor baad tihiin waad iska tegi kartaan, wax yahoow xun. Ku noqda halkii aad ka timaadeen.”
“Wax dhib ah ma wadno! Ayeey ku cabatay Warsan. “Waa nala dilayaa!” “Taasi shuqulkayga ma’ahan,” ayuu ku yidhi waardiyihii.
Haweeneeydii kalluumaysatada ahayd ayaa yara sugtay intii ay ka soo gaaray- een dabaqa kore markaaseey albaabkii ka dambeeyay si xooggan u sii daysay, haddana neef xooggan siidaysay, “Haa waa sidaas.”
Yoonis waxa uu ku sii fikiray waxa qoyskaasu xaalkoodu noqon doono iyo tan naftiisaba. Kor ayuu u eegay, haddana waxa uu waydiiyay haweeneeydii, “Dadkan la soo xirxiray waa la soo xiray, maxaa yeelay, waxaa loo diidan yahay in ay shaqaystaan?”
Isagoo farta ku fiiqaya kii ugu dambeeyay dadkii silsiladaha ku xidhnaa, kaasoo gacmihiisa ku qarsanayay wajigiisa, haweeneeydiina waxay ku jawaab- tay, “Haddii aad u aragtid sidaas waa arrin ka reebis mudan. Dawladu waxay
rabtaa in uu is qoro askarinimo. Waa uu diiday. Sidaa darteed, isna waa la soo xidhay sidayada oo kale.”
Haweeneeydii kalluumaysatada ahayd ayaa u jawaabtay Yoonis, “Waxay yiraahdaan waa sida keliya ee aanu ku ilaashan karno xorriyaddeena iyo bulsho madax bannaan.” Erayadeedii waxay si xoogan ugu dhacayeen dhagihii Yoonis oo uu u dareemay si aad iyo aad u xoog badan.
“Yaad ka badbaadinaysaa?” ayuu waydiiyay Yoonis.
Haweeneeydii ayaa u iftiimisay, “Kuwa nagu xidhi silsiladaha.”

 

Tuduca 34aad

Dacwo Maxkamadeed
Yoonis waxa uu baranayaa daruus ku saabsan waxyaabaha mas’uuliyaddiisu tahay.

Markii ay arkeen hoggaamiyahooda, Ibraahim, oo u sii socda dhinaca albaabku ku yaallo, raggii kale ee taagnaa geeska kale waxay kor u qaadeen boorsooyinkoodii, dabadeedna waxay dabagaleen Ibraahim. “Geedi Aadan,” ayuu yidhi Ibraahim, “Ii sharax dhibaatada mas’uuliyaddu kaa saaran tahay, ma sharixi kartaa?” Ibraahim waxa uu doonayaa in uu tuso Yoonis sida wanaagsan ee qareenkiisu shaqadiisa u qabtay.
Dadkii oo dhan ayaa sii socday iyagoo sii dhexmaraya qolka dhexdiisa, Ibraahimna wuxuu gacmahiisa ku haystaa qoorta Geedi Aadan iyo Yoonis. “Waad aragtaa,” ayuu yidhi Geedi Aadan, “aalada birta ahi waa ay ka bixi kartaa usha, kuna dhici kartaa qof meeshaas iska maraya ama taagan. Sidaa daraadeed, waa in aynu badbaadinaa adiga iyo dadka kale ee maalgashadayaasha ah.”
“I badbaadi haddii ay aalada birta ahi ku dhacdo cid kale? Wax kasta oo aad u jeedo dan kama lihi?” ayuu yidhi Ibraahim, isagoo ku dawikhiyay qareenkii su’aalo faro badan.
“Kan la dhaawacay waxaa u suurtoowda in uu ku dacweeyo, iskuna dayo in aad bixisid dhibaatada aad gaysatay; dhaqaalihii uu waayay, jahwareerkii iyo masiibadii aad u gaysatay, lacagtii kaga baxday dacwadaada, iyo wixii la mid ah.” Kooxdii la socotay Ibraahim ayaa ku istaagay ciribtii Yoonis, wax- ayna ahaayeen kuwo doonayay in aysan marna ka harin Ibraahim; oo waa ay daba ruclaynayeen, si ay u gaaraan Ibraahim. Kuwa jilibka ku socday socod- koodu wuxuu ahaa mid dhib badan, laakiin waxay ahaayeen kuwo dhibkoodaas qarsanayay, si gaar ahna iskaga ilaalinayay bixinta canshuur sannadeedka si aan loogaba qaadin.
“Dacwo la igu furo dhibaateey ii keenaysaa!” ayuu yidhi Ibraahim isaga oo uu taxadar weyni ka muuqo, haddana, si gaar ah u eegayay Yoonis indhihiisa.
Geedi Aadan ayaa sii watay, isagoo aan warna u hayn in uu ciyaarayo bilyaardi. “Fikrad aad u sarraysa ayeey soo bandhigeen Golaha Guurtida, si ay adiga dhibaata kuu iman karta kaaga dul qaadaan.”
“Fikrad kale oo cusub? Yaase iska leh lahaanshaha sharciyeed ee fikradaas?” ayuu yidhi Yoonis.
Geedi Aadan ayaa kor u ruxay madaxiisa, kadibna isaga oo is iloowsiinaya su’aasha Yoonis, waa uu sii watay, “Waanu buuxinaa arjiyadan kadibna wax¬aanu ku qornaa erayga ‘Mss.’ Magaca shirkadaada hoostiisa.” haddana aan waxba ka tagaynin, Geedi Aadan waa ay ku adkaatay in uu furo bashqad ay ku jireen warqado dhowr ah. “Taasi waxay i xasuusisay, mudane Warbadanle, fadlan saxiix xariijinta ugu hoosaysa.”
Yoonis waa ay soo jiidatay. “Waa maxay ‘Mss.’?” Ayuu waydiiyay.
“Mss.’ Micnaheedu waxa weeye ‘Mas’uuliyada Shaqsi ahaaneed ee Shirkada Ganacsiga,’” ayuu yidhi Geedi Aadan. “Haddii mudane Warbadanle uu shar-
ciyeeyo shirkadiisa, lacagta uu ku luminayo dacwada lagu soo oogo waa tan uu maalgelinta horay ugu sameeyay. Hantidiisa inteeda kale waa u badbaa- daysaa. Waxay la mid tahay caymis canshuureed ay iibinayaa Golaha Guur- tidu. Maadaama uu Goluhu xakameeyo hantida lumi karta, dad faro badan ayaa maalgashanaya shirkadda. Wax badana kama ogayn waxaanu ku samayno lacagtooda.”
“Haddii ay wax waliba xumaadaana.” ayuu yidhi Ibraahim, “Waanu xidhi karnaa shirkada, haddana, waa aynu iskaga tegi karnaan. Kadibna, waxaanu bilaabi karnaa shirkad kale oo magac kale leh. Tan waxaa ku jira xariifnimo soo jiidasho sare leh, haahee?”
Durbadiiba Ibraahim indhihiisii waxay qabteen gabadh ka soo socotay qolka geeskiisa kale. Waxay ahayd mid si fiican u xarakoonaysay, isna qaloocinaysay, isqalqaloocinteeduna waa uu ka badan yahay inta sharcigu uu oggol yahay ee loogu talagalay waddooyinka shicibku wada maro. Isaga oo sii eegaya intii ay ka gudbaysay, Ibraahim waa taraaraxay, turunturooday, dhacay, misna isaga oo jahwareersan ayuu gacmahiisii ku qabsaday gidaarkii. “Goow!” Waxa uu ka dareemay xanuun gacmihiisa iyo luguhiisa u sii kale jeeda dhinac kasta. Waxa uu isku dayay in uu soo kaco, oo uu si fiican uga soo kaco sibidhka dushiisa, misna isaga oo ka cabanaya xanuun xooggan gacantiisa iyo dhabarkiisa hoost- iisa. Qareenadiisa ayaa ku soo xoomay markiibana bilaabay in ay hadal ku dawakhiyaan. Dhowr qof ayaa caawiyay, kuna caawiyay in ay soo qabtaan alaabadiisii ka dhacday jeebabkiisa, halka intoodii kalena ay ku mashquul- sanaayeen sidii ay u qori lahaayeen wixii halkaas ka dhacay. Waa ay qoreen waxkasta haddana sawireen sagxaddii ay wax ka dhaceen.
“Waan dacwaynayaa!” ayuu ku dhawaaqay Ibraahim, isaga oo gacmihi¬isa dhiigu ka da’ayeen ku haya safaleeti. “Wax baan ka qabanayaa qofka ka mas’uulka ah dhibaatadan igu dhacday! Adiguse gabadh yahay waxaynu isku arki doonaa maxkamada maadaama aad ka mas’uul tahay dhibkan isoo gaaray!” Durbadiiba waxaa ku soo qamaamay dhowr qareen ah gabadhii, wax- ayna ahaayeen kuwo uguba yeedhayay magaceeda, yaqaanayna ciwaanka ay deggenayd.
Gabadhii waa ay la yaabtay, haddana, waxay si geesinimo ku jirto ku tidhi, “i dacwee? Ma garanaysaa cidda aan ahay?”
“Dan kama lihi,” ayuu yidhi Ibraahim, misna isaga oo sii eegaya gabadhii, si aad u xooggana u eegaya, “Wixii weyn baa fiican. Waan ku dacwaynayaa!”
Iyadoo welwelsan haddana isdifaacaysa ayeey waxay tidhi, “Ma samayn kartid taas! Saaxiibkeey, Cali, waa Cali Bucur e,” waa ay ku celisay iyadoo ku nuuxnuuxsanaysa, “wuxuu yiraahdaa quruxdaydu waxay u faa’iidaysaa cid walba; taasina waa mid shicibka u wada wanaagsan. Waa uuna ii sheegay in ay faa’iido u leedahay danta guud; xitaa wuxuu ii sheegay xalayto.” Islamarkiiba waxay furatay boorsadeeda si ay muraayad ugala soo baxdo. Markii ay isku eegtay waxay aragtay ma’aysan jeclaan. Indhaheedu indhakuushii marsanayd waa ay isku dhexyaacday. “Bal hadda eeg waxaad ku samaysay danta guud! Saaxiibkeey mar walba isaga ayaa bixiya kharashka ku baxa isqurxintayda. Waa hagaag, waad ka xumaan doontaa! Canshuurtaadu kor ayay u kici doontaa arrintan awgeed! Waxay dib ugu celisay muraayadeedii boorsadii ay ka soo saartay, haddana, waxay u dhaqaaqday baadigoob ay qolka ka eegayso wax boolbara ah in uu yaalo, si ay u isticmaasho, oo ay u marsato.
Yoonis isaga oo xoogaa naxariis ah inanta u haya ayuu misna waydiiyay, “Dacwayntaadu ma dhab bay kaa tahay? Sidee baa iyada loogu eedayn karaa wixii adiga kugu dhacay?”
Ibraahim waa uu iska dhagatiray su’aalihii Yoonis. Wuxuuna bilaabay in
uu qun yar u socdo, kuna socday sibidhkii, misna isagoo eegaya khaladaadka caawin karaya dacwadiisa iyo wixii caddayma ah ee uu sagxaddan ka soo uru- ursan karayo. Waa uu istaagay isaga oo aad u caraysan, haddana, qaylinaya, “Kaas ayaa ugu wacan, Geedi Aadan! Baadigoob cidda ka mas’uulka ah. Waan la wareegayaa shaqadiisa iyo lacagta uu haysto oo dhan. Maxay ahayd magaca gabadhaasi?”
“Is qabooji, Ibraahim,” ayuu yidhi Geedi Aadan. “Taasi waa gabadhii Bu- cur. Iska iloow iyada haddii aad doonaysid in laga noqdo Sharciga Shaqaalaha Dhirta jara. Sikastaba ha ahaatee, aqalkan waa guri qasri ah. Go’aanka Golaha Guurtida uun baa dacwayn kara canshuur bixiyeyaasha.”
Ibraahim ilkihiisa ayuu caddeeyay isaga oo leh, “Geedi Aadan, waxaad tahay mid aqli badan. Ku dar arrimaha ay ka hadlayso Marwo Ashkira! Dab¬can, Golaha Guurtidu dan kama laha haddii aynu dacwayno guriga qasriga ah. Lacagta la bixin doono kama imanayso jeebkooda. Wax baanu xitaa kaa si- inaynaa wixii aanu ka helno dacwada.” Waxa uu iswaydiiyay isagoo amakaagsan waxa uu isna u samayn doono Marwo Ashkira. Ibraahim xanuunkii hayay waa uu sii yaraanayaa. “Arrintani waa mid aan lacag ku heli karayo.”
“Waxaad waydiisanaysaa Golaha Guurtida in ay bixiyaan shashafadaada?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“May nacasyahoow,” ayuu ku jawaabay Ibraahim. “Golaha Guurtida waxay leeyihiin awoodda ugu sarraysa Mss. Maya, waxay i siin doonaan lacag shicibku ay u bixiyaan canshuur ahaan. Waxaan helayaa lacag badan!”

 

Tuduca 35aad

Mabaadii’
Dhakhtar ayaa sharaxaya muhiimada ay noloshu u leedahay shaqsiga.

Yoonis waxa uu dabagalay dadkii la socday Ibraahim, dadkaas oo wakhtigaas ka soo baxayay qasriga Golaha Guurtida. Waxayna ahaayeen kuwo baadigoob ugu dhaqaaqay sidii ay ku heli lahaayeen taageero caafimaad. Halka ka soo horjeeda qasriga waa daar weyn oo is wada haysata oo qarisay waddada oo dhan, taasoo midabkeedu uu ahaa cadaan. Kooxdii waxay ka galeen albaabkii ugu dhawaa. Durbadiiba waxay maqleen dhawaaq xooggan, kaasoo ka imaanayay dariishad furnayd, xoogaa yarna ka durugsan daarta ay gudaheeda ay soo galeen. Yoonis oo markaas marshabiyeediga ku socday ayaa gaaray dariishaddii qayladu ka soo baxaysay. Wuxuuna gaaray dariishaddii iyada oo albaabkii loo xidhayo. Waxa uu qabsaday dariishadda qayb ka mid ah, isaga oo sii xajisanaya, si ay u sii furnaato.
“Iska tag,” ayeey ku dhawaaqday haweeneey gudaha ku jirtay. Waxay ahayd mid cadhaysnayd, wajigeeduna waa uu sii casaaday.
“Maxaa ka jira halkaas? Ayuu waydiiyay Yoonis. “Waa maxay qayladaasi?”
“Wax adiga ku khuseeya ma’ahan. Hadda sii daa!”
Isaga oo sii welwelsan ayuu Yoonis sii adkeeyay haysashadiisii. “Horta waa in aad ii sheegtaa waxaad samaynaysid! Qofbaad waxyeelaysaa!”
“Dabcan cidbaanu waxyeelaynaa,” ayeey tidhi haweeneeydii. “Sidee kale baanu ku daawayn karnaa? I aamin aniga, waxaan ahay dhakhtar.”
Intaas baa igu filan, Yoonis Maskiin waxa uu arkay magaca haweeneeyda oo uu ku qoran yahay dharka ay xidhnayd; Dhakhtar Xaawo Geedi. Yoonis waxa uu yidhi, “Dadkaad waxyeeshaan si aad u daawaysaan? Maxaad u sii dayn la’dihiin?”
“Jin baa ku jira, oo aanu ka daawaynaynaa. Mararka qaarkii, waxba kama qaban karno haddii bukaan socodku aan waxyeelno,” ayeey dhakhtaradii tidhi. Iyada oo ku wareersan su’aalahan Yoonis ku dawakhiyay, waxay baadigoobtay taageero wax tari kara, si ay ula xaajooto inankan xushmad darrada badan. “Haahee, waa caadi,” ayeey tidhi haweeneeydii. “Waan caddayn karaa in aan caawino dadka. Soo soco inta aad ka soo gaaraysid albaabka kale ee dhi- nacaas ku yaal, kadibna waxaan ku siinayaa tababar sahlan oo aad ku aragtid waxqabadkayaga.”
Isaga oo shakisan, Yoonis ugu dambayntii waa uu sii daayay sii haynti- isii uu sii hayay dariishadda, kuna sii socday halkii ay ku tidhi ka soo gal. Ibraahim iyo dadkii kale waxay ka galeen isla albaabkaas, laakiin Yoonis ma uusan arag meel ay joogaan. Waxa uu dalaq soo yidhi qol ay buuxiyeen dad badan, dadkaasoo ahaa kuwo waaweyn, dhexdhexaad, iyo kuwo da’yar, wax¬ayna ahaayeen kuwo fadhiyay ama taagnaa, oo garabkoodu is wada taabanay- een, safnaana derbiga dhinaciisa kale. Qaarkood waxay u qaylinayeen si aad u qaylo dheer, korna u hayay gacmahooda iyo lugahooda ay ku duubnaayeen faashado, kuna xidhnaayeen loox la iskula qabtay. Inta kalena waxay ahaayeen
kuwo gurxan badan, marba talaabo qaadayay amaba ay taageero xooggan u fidinayeen qaraabadooda. Dad badan waxay haysteen sariiro iyo alaabtii ay wax ku karsanayeen oo ku tiirsanaa agtooda. Yoonis waxa uu is yidhi intee in le’eg ayeey dadkani sugi doonaan.
Dhakhtarad Xaawo waxay furtay albaab ku dhexyaalay gudaha markaaseey gacanta ugu yeedhay Yoonis. Dadkii oo dhan ayaa joojiyay wixii ay qabanay- een, haddana waa ay wada aamuseen. Yoonis marka uu sii dhaafaba, dadku waa sii eegayeen. Dakhtaraddii waxay soo gelisay qol aan dariishado aan la¬hayn, oo ay ka buuxaan miisas, karaaniyaal, iyo warqado faro badan oo qariyay qolka oo dhan. Waxay ku sii hagtay albaab kale, kaasoo la moodo qol mas- raxeed oo ay yaalleen kuraas aad u faro badan. Ur xooggan ayaa markiiba harqiyey Yoonis, taasoo dawikhisay, si fiicanna u dareemay urtaas.
Daawadayaal badan ayaa isa soo tubay dhinacyada. Hoostana waxaa joogay dhowr qof oo isugu jiray rag iyo dumar oo xidhnaa dhar cad, waana dharka ay xidhaan dhakhaatiirta iyo kalkaaliyeyaasha caafimaadka, kuwaasoo ku xoon- sanaa qof jirranaa, oo ku xidhnaa miis hoos yaalay.
“Si loo daaweeyo bukaan socodkan,” ayeey cod aad u hooseeya ku tidhi, “Daaweeyayaasha asal raaca ihi waxay furaan meel uu dhiigga qofka xanu- unsani uu ka baxo. Marmarna waxaanu isticmaalnaa qalab dhiigga ka soo nuuga.” Waxay farta ku fiiqday miis bukaan socodka agtiisa yaalay, kaasoo ay kor saarnaayeen mindiyo, wax la iskula qabto, mushamacyo, iyo dhalooyin noocyo badan kuwaasoo leh culaysyo kala gedisan. Waxay markiiba soo qabsa- tay baaquli weyn oo bir ka samaysan, bir dhuuban oo wax la iskula qabto, iyo suul dad. Yoonis markii uu arkay qalabkaas oo dhan waa uu ku xanuunsaday.
“Haddii ay taasi shaqayn waydo, dhamaantayo rag iyo dumarba waxaanu la dagaalanaa jinka ku jira oo aanu sumaynaa. Waxaanu si gaar ah u jecelnahay in aanu isticmaalo suntan loo yaqaan aarseenik, nooca kale ee loo yaqaan stiib- niitee, iyo meerkuuri. Horumar weyn baanu ka gaarnay cilmiga caafimaadka! Si fiican ii dhagayso, qarniga soo socda guusha aanu caafimaadka ka gaarnay qiimo weyn bay ugu fadhiyi doontaa jiilasha innaga dambeeya.”
“Taasi miyeen ahayn suntii wax dili jirtay?” ayuu yidhi Yoonis. Waxa uu soo xusuustay alaabihii la isku dari jiray ee uu adeerkii uu ka iibin jiray suntan lagu dilo dooliga. Yoonis isaga oo si mugdi ku jiro uu berigii hore u maqli jiray in dadku ay u isticmaali jireen daawo ahaan suntan dadka waxyeesha. Laakiinse miyeeynaan isticmaalida noocan oo kale aysan beri hore dhamaanin?
“Lama taageeri karo,” ayeey tidhi. “Kala jarrid, sawir, iyo in la sumeeyo waa ta keliya ee aan khatar lahayn ee sida hagaagsan loogu daawayn karo.” “Immisa jeer ayeey tani shaqaysaa?”
“Daawayntani waa mid lagu guulaysto mar walba, waana mid sideedaba la dagaalanta jinka boqolkiiba boqol! Haddana,” waa ay yara hakatay, “Bukaan socodka aanu daawayno waa kuwo todobaatan boqolkii ka badbaada suntan.” Yoonis waxa uu eegay mid ka mid ah dhakhaatiirtii oo kala dilaacinaya caloosha qofkii uu daawaynayay. Waxaa ka soo daatay dhiig badan. “Waa maxay cudurka haya?”
“Waxaa haya nafaqo la’aan iyo jirkiisa oo qudhmay .” Ayeey ku jawaaabtay Dhakhtar Xaawo. “Waanu hubnaa.”
“Miyaysan jirin si kale oo lagu daaweeyo?”
“Maye!” ayeey tidhi iyada oo madaxeeda sii ruxruxaysa. “Qaar baa sheega in ay jirto si kale oo lagu daawayn karo. Waa Eebe mahadiis in aysan la- hayn sharci ay ku daaweeyaan dadka xanuunsan. Dhakhaatiirtu ma’ahan in lagu qiimeeyo oo keliya haysashada aqoonsiga dhakhtarnimo, ee waa in la fi- iriyaa aqoontooda ay u leeyihiin cilmiga dhakhtarnimada, maadaama ay da- awaynayaan dad xanuunsan. Waa in aynu ka mamnuucnaa kuwa sheegta in ay yihiin dhakhaatiir, oo aan lahayn aqoontii ay ku daawayn lahaayeen dadka xanuunsan, ka hadla oo keliya qaabka cunto qaadashada nidaamsan, daawaynta dhirta, kuwa isticmaala muducyo far dhuuban leh, oo qofka lagu mud mudo jirkiisa, toobista, ducaysiga ku salaysan diinta uu qofka xanuunsani aamin- san yahay, qaadashada hawada saafiga ah, jir ciyaarsiinta, iyo qofka xanuun- san oo mararka qaarkood niyadiisa ka dhaadhiciya in uu xanuunsan yahay,” haddana cod cadhaysan, “qosol! Marka aanu qabano kuwa sheegta in ay yi- hiin dhakhaatiir waanu xidhnaa oo waxaanu ku tuurnaa beerta xayawaanka, markaasaanu furahana luminaa!”
“Daawaynta noocaasi ihi ma shaqeeyeen mar uun?” ayuu waydiiyay Yoonis, isaga oo uu ku waydiinaya cod yara daciif ah.
“Daawayn! Haddii ay shaqeeyaan waa mid ku timid nasiib,” ayeey ku jawaabtay. Yoonis waxa uu dareemay in uu wajigeedu uu bararsan yahay. Barta kaga taalla sankeeda cas waa astaan qofkii mar uun arkaa uusan ilaawi karayn mar kale, waxayna lahayn mid beey oo kale ah. Dhakhtar Xaawo neef- teeda ayaaba ku dili karta.
“Laakiise maxaa dhacaya haddii uu qof bukaan socod ah uu doorto mid ka mid ah kuwo aad diidan tihiin in ay isticmaalaan?”ayuu waydiiyay Yoonis. “Yaa ka mas’uul ah naftooda?”
“Sida saxda ah!” ayeey tidhi. Yoonis waxa uu soo jeeday maaddada uu je- cel yahay. Dhakhtaraddii waxay ka soo kaxaysay Yoonis deyrkii uu u dhawaa haddana iyada oo wajigeeda horkeenaysa labadeeda gacmood ayeey is kale dhaafsiisay, haddana gacanteedii mid ka mid ah ayeey saartay daankeeda. Dhakhtaraddii iyada oo hadlaysa ayeey tidhi, “Yaa ka mas’uul ah naftooda? Qaar ka mid ah danaysteyaashan xanuunsan ayaa mooda in ay noloshoodu iyaga gaar u tahay! Waxay ilaawaan in ay nafwaliba ay ka dhaxayso dadka oo dhan. Dhamaanteen waxaynu ka soo jeedaan dadkii hore iyo kuwo hadda nool, kuwaasoo dhamaantoon isku wada xidhan. Bulsho caafimaad qabta waxaa looga baahan yahay iyaga iyo kuwooda aqoonta lehi in ay badbaadiyaan ku- wooda xanuunsan in aysan talo xun ku kicin taasoo naftooda waxyeeli karta. Qiyaas! Kuwa buka qaarbaa doonaya in ay naftooda qaadaan! Waxaanu si wacan ugu diyaar garoownay sidii aanu u go’aamin lahayn goorta iyo sida loo dawayno kuwo xanuunsan.”
Dhakhtaraddii waa ay aamustay si ay u fikirto, hadda waa ay sii wadatay hadalkeedii, “Golaha Guurtida si wanaagsan ayeey u bixiyaan kharashka lagu daaweeyo dadka xanuunsan ee ku nool jasiiraddan. Shaqaale caafimaad qaba waxay bixiyaan qeybta kaga soo aada canshuurtooda ayeey go’aamiyeen Golaha Guurtidu. Waa in la is waafajiyaa si dadka xanuunsani aysan khaladaad weyn u samayn, oo aan dadka lacagtooda loo isticmaalin si aan ku habboonayn.” Qolkii waxaa buuxiyay dhiig faro badan oo dhulkii harqiyay kaasoo ka imanayay dadkii xanuunsanaa. Adeegayaashii ayaa amar la siiyay si ay sibidhka u nadiifiyaan. Dhakhaatiirtii wax qalaysay ayaa helay isbuunyo iyo alaabo kale oo ay ku nadiifiyaan. Dhakhtar Xaawo waxay is agtaagtay Yoonis, wajigeedana waxaa ka muuqday welwel badan. “Waad dareensanahay xanuunkooda,” ayeey ku tidhi Yoonis.
“Sidee baad ku heshay warqadda aqoonsiga dhakhtarnimada,” ayuu way¬diiyay Yoonis, “ma si aad u go’aamisid arrimaha la xiriira dhimashada iyo
noolaanshaha?”
“Waxay qaadataa wakhti dheer in lagu noqdo dhakhtar. Waa in uu qofku uu dhakhtarnimada uu ka soo bartaa dugsiga lagu dhigo tacliinta la xidhiidha caafimaadka aasaasiga ah. Waa in uu dhakhtarku imtixaanno faro badan uu ku gudbaa. Sida ay go’aamiyeen saaxiibadayo ka mid ka ah Golaha Guurtida, waanu xidhnay mid ka mid ahaa labada dugsi ee ku yaalay Booliqaran lagana baran jiray cilmiga caafimaadka, si aanu mid qudha xoogayaga iskugu gayno, si aanu kor u qaado tacliinta cilmiga caafimaadka ee aasaasiga ah. Sannado faro badan oo la barto daraasaadka cilmiga iyo habdhaqameedka ayaa kor u qaada tayada cilmiga caafimaadka aasaasiga ah. Ururka Badbaadada Dhakhaati- irta ayaa bixiya aqoonsiga dhakhtarnimo iyo ku shaqaynta dhakhtarnimo ee Booliqaran. Ururkan oo shaqadiisu tahay kor u qaadidda iyo ilaalinta sharciga ay ku shaqeeyaan dhakhaatiirta.
“Mushahar sarreeya?” ayuu yidhi Yoonis.
“Intaas ha noo ahaato hadda.” Dhakhtaraddii oo si xun u eegaysa Yoonis ayaa ku amartay in uu iska tago. Laakiin Yoonis waa uu diiday in uu joojiyo su’aalihiisii. “Sidee baad ku og tahay dhakhtarka wanaagsan iyo kan xun?”
“Waanu xakamaynaa kuwa naxariista daran iyo kuwo aan taxadarin. Ma jiro dhakhtar xun,” ayeey tidhi. “Dhakhaatiirta hela aqoonsiga dhakhtarnimo waa kuwo aqoon u leh cilmiga dhakhtarnimada. Dabcan waa jiraan xan – mana joojin karno xantan khusaysa dhakhtarka wanaagsan iyo kan xun. Laakiin waanu ka ilaalinaa qiimayntayada xan iyo tuhun wax la mid ah, maxaa yee- lay, ma’ahan wax jira.” Durbadiiba waa ay riixday Yoonis iyadoo ka saaraysa albaabkii qolka dabadeedna waa ay xidhay markiiba.

 

Tuduca 36aad

Aqallada Hortooda
Haweeneey dhalinyara ah ayaa ka hadashay walwalka ay ka qabto
aqallada.
ADDADII dadkii waa ay ka sii yaraadeen Yoonis Maskiin qoobtii ayuu iskaga tagay. Aqallo isku xigxiga ayaa qariyay waddadii. Qorraxdu waa ay sii dhacaysay. Dadka badankooduna waxay iskugu tagayeen aqalladooda. Yoonis safaleeti qurux badan ayuu qortiisa ku xidhay. Yoonis waxa uu dhaafay qayb kale oo aqallo ah. Durbadiiba waxa uu arkay koox dad ah oo xidhnaa dhar yara liitay, saboolnimana ka muuqatay, kuwaasoo isugu soo baxay banaanka saddex daar hortood. Dadkaasina waxay hortaagnaayeen saddexda aqal oo ay ku hor qornaayeen B, T, iyo J.
Sarta B cidi kuma jirin waxaana ka muuqday dayac la’aan – burbur fool xun, dariishaduhu waxay ahaayeen kuwo jajaban oo wasakh badani ka muuqatay. Albaabka ku xiga jaranjarada waxaa ku xoonsanaa dad hor tubnaa daarta magaceedu yahay T. Yoonis waxa uu maqlay dhawaaq ka imanaya gudaha daarta iyo jabaq yara xooggan, coddad daddeed oo ka soo baxayay dabaqa koowaad, labaad iyo sadexaad. Dariishadihii iyo aqalka hortiisa waxaa ku wadhnaa dhar la dhaqay. Waxaa iska lahaa dadkii degganaa daarta, kuwaasoo ahaa dad iyagu kiraystay.
Sartan waxaa ka dambeeya daarta J. Waa daar nadiif ah, si wanaagsana loo dayactiray sida daarta B – dadba ma joogaan. Dariishadahoodana waxay ahaayeen kuwo aad loo hagaajiyay, si wacana looga dareemi karo kuleelka qor- raxda; gidaarkooduna waxay ahaayeen kuwo si fiican loo nadiifay.
Islamarkiiba Yoonis ayaa la soo booday. “Dheh,” ayeey waydiisay gabadhii da’da yarayd. “Ma taqaan aqal la kiraynayo?”
“Waan ka xumahay,” ayuu yidhi Yoonis. “Ma’aan deggani halkan. Maxaad u soo fiirin la’dahay labada daar ee bannaan?”
“Wax qiima ah malaha,” ayeey ku jawaabtay gabadhii da’da yarayd. Waxay leedahay timo qurux badan oo dahabi ah iyo cod aad iyo aad u sarreeya. Waxayna xidhnayd dhar ku dhaganaa, laakiin Yoonis wuxuu u arkayay in ay ahayd mid aad iyo aad u qurux badan. Waxay ahayd mid kalsooni badani ka muuqato oo aqli badan. Waa uu doonayay in uu caawiyo gabadha da’da yar.
“Maxaa ugu wacan in aan la kirayn labadaa daarood?” ayuu waydiiyay Yoonis. “Waxay iigu muuqdaan kuwo bannaan.”
“Haa, waa ay yihiin. Reerkayaga ayaa degganaan jiray daarta B intii aysan marwo Ashkira ka dhamayn Golaha Guurtida in ay ku soo rogaan sharciga xakamaynta kirada aqallada.”
“Waa maxay xakamaynta kirada aqallada?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Kor looma qaadi karo kirada aqallada wixii hadda ka dambeeya.”
“Maxaa ugu wacan?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Waa sheeko dheer oo nacasnimo ay ka buuxdo,” ayeey gabadhii da’da yarayd ku jawaabtay. “Wakhti hore markii uu soo mari jiray xaafadayada Mashiinkii Riyada, aabaheey iyo dadka kaleba waxay ka caban jireen kirada ay
kor u qaadayaan dadka aqallada iska leh. Run ahaantiin, wax waliba qaali ayeey ahaayeen, dad badana waxay ka iman jireen qaybaheeda kale ee jasiiraddan, laakiin aabaheey wuxuu odhan jiray ma’ahan in aan bixiyo kirada qaaliga ah. Sidaa daraadeed, aabaheey, kiraysteyaasha kale, ama dadkii horay u kiraysan jiray aan idhaahdee, waxay codsadeen in Golaha Guurtida ay xakameeyaan kuwo aqallada iska leh, si aysan kor ugu qaadin kirada aqallada ay ka kireeyaan dadka ka kiraysta. Golaha Guurtiduna waa ku raaceen. Kadibna Golaha Guurtidu waxay shaqaaleeyeen kormeereyaal iyo qaalliyaal hubiya in aysan kiro hor leh aysan ku kordhin dadka aqallada ka kiraysta kuwo aqallada iska leh.”
“Waa hagaag, xakamaynta kiradu waa in ay ka farxisaa kuwo aqallada kiraysta,”
“Haa, marka hore. Aabaheey waa uu ku qancay kirada aan kordhaynin. Laakiin tani waxay keentay in aan dadka aqallada kirayn jiray aysan dhisin aqallo cusub iyo in ay dayac tiraan kuwoodii hore.”
“Maxaa yeelay?”
“Waxay yiraahdeen qiimaha wax waliba kor ayeey u kaceen – qiimaha wax lagu dayactiro ama dib loogu hagaajiyo, kan lagu shaqaaleeyo waardiyeyaasha, maamulayaasha, isticmaalidda biyaha iyo korontada, tan canshuurta iyo wixii la mid ah -laakiin dadka iska leh aqallada kor uma qaadi karaan qiimaha lagu kiraysto aqallada, si ay ugu bixiyaa kharashkan kor u sii kacaya. Sidaa daraadeed, waa ay dhimaan meeshii ay ka dhimi karaan adeegooda. Sabab loo dhisaana ma jiraan aqallo hor leh, maxaa yeelay, haddii aad dhisto lacag uun baa kaa khasaaraysa?”
“Canshuurtu ma kor bay u kacday?” ayuu waydiiyay Yoonis.
“Dabcan – si mushaharka loo siiyo kormeeraha, xaakimka iyo kuwa jooga qasriga Golaha Guurtida. Mushahaarada iyo shaqaaluhuba waa in ay kord- haan,” ayeey tidhi haweeneeydii. “Golaha Guurtida waxay go’aamiyeen in ay xakameeyaan lacagta lagu kiraysto aqallada, laakiin wali kumaba fikirin in ay xakameeyaan canshuurta! Waa hagaag, dhawaan dadka aqallada iska leh waa la wada nacayaa.”
“Berigii hore lama necbaan jirin dadka aqallada iska leh?”
“Waa hagaag, aabaheey wuxuu yidhi kama aan helin in aan kiro siiyo kan aan aqalka ka kiraystay haddana mar walba oo uu haysto aqallo bannaan misna uu doonayo in uu kireeyo wuxuu noqdaa mid si wanaagsan oo wacan ula hadla dadka doonaya in ay ka kiraystaan aqalladooda. Dadka kireeya aqallada waa kuwo furfuran oo si aad iyo aad u sarraysa ula xaajoodo kuwa doonaya in ay ka kiraystaan aqalladooda, si wacana waa ay u hagaajiyaan aqallada ay kiraynayaan. Dadka aqallada kiraysta waa ay isu gudbiyaan wararka la xiriira kiraynta aqallada, oo waa ay ogyihiin kuwa wanaagsan iyo kuwa xun. Waana ay ka foojigan yihiin kuwo xun xun, kamana kiraystaan aqalladooda. Waa dhihi kartaan kuwo wanaagsan si wacan ayaa looga kiraystaa aqalladooda, kuwa xuna aqalladoodu waa ay iska bannaan yihiin oo cidi kama kiraysato.” “Markii aqallada lagu soo rogay xakamaynta kirada cid waliba waxay no- qotay mid caraysan,” ayeey haweeneeydii tidhi iyada oo si xun u sii eegaysa Yoonis. Waa ay fadhiisatay haweeneeydii, Yoonis Maskiin waa uu ku soo biiray haweeneeydii isaga oo agteeda fadhiisanaya. “Wax waliba kor ayeey u sii ka- cayaan marka laga reebo kirada aqallada. Dadka aqallada kireeya waxay hoos u dhigeen dayactirida aqallada si ay kharashkooda u dhimaan. Kadibna dadka aqallada laga kireeyo waxay noqdeen kuwo caraysan. Waxayna bilaabeen in ay
u dacwoodaan kormeeraha. Kormeeruhu wuxuu ku soo oogay dadka aqallada kireeya in ay jabiyeen sharcigii – khaas ahaan kuwo aan wax laaluush ah si- inin kormeeraha. Dadka aqallada kireeyaa markii ay khasaareen kharash faro badan, khaasatan kuwoodii daacadnimadu ka muuqatay waa ay iskaga tageen ka ganacsigii daartii B. Aqalladii la kiraysan jiray waa ay sii yaraadeen, dadkii raadinayay aqallo ay kiraystaana waa ay sii kordheen. Imminka aqallo dhawr ah ayaa la kireeyaa marka la barbardhigo kuwii la kirayn jiray intii aan sharciga xakamaynta kirada aysan soo saarin Golaha Guurtida! Kuwo dabeecadda xun ee kireeya daarta T ma’ahan kuwo ka welwelaya in aqalladooda looga baxo, maxaa yeelay, baahidii loo qabay waa ay sii korodhay. Imminka dad aad u faro badan ayaa raadinaya meel ay degaan. Dadka aqallada kireeya oo aan dan ka lahayn waxba waxay noqdeen kuwo lacag badan sameeya si hoos hoos ahna ula xaajooda dadka aqallada ka kiraysta, sidaa daraadeed, waxay noqdeen kuwo ka faa’iiday.
Yoonis isma uusan odhan dadka aqallada iska lehi waa ay iskaga tagi karaan aqalladooda! “Dadka aqallada iska lehi qaar baa xidhay oo iskaga tagay aqal- ladoodii?’
“Taasi waa run,” ayeey haweeneeydii tidhi. “Cid mushaharkooda wax ka badan qaadan karaa ma jiro marka laga reebo Golaha Guurtida. Goluhu wuxuu ku fikirayaa in ay la wareegaan aqallada la iskaga tagay oo ay ka dhigaan aqallo lagu maamulo lacagta canshuur bixiyeyaasha.”
“Ka warran daarta T ee halkaas ku taal oo la iskugu keenay dadkii oo dhan?” ayuu yidhi Yoonis isaga oo isku dayaya in uu u fidiyo mucaawino. “Meeli ma ka bannaan tahay daarta T?”
“Waa mid buuxa cidina kama baxayso. Dadkuna waxa ay sugaan wakhti aad u dheer. Markii ay dhimatay marwo Maryan maad aragtid sidii ay wax ahaayeen – cid waliba waxay isku dayaysay in ay liiska ka saarto qof kale si uu meesha ugu sarraysa magaciisu u noqdo. Wiilka marwo Ashkira ayaa ugu danbayntii helay aqalkii – inkastoo aan cidi hore u arag isaga oo safka ku jira. Qoyskaygu mar baanu isku daynay in aanu ku wada noolaano hal qol laakiin kormeeraha ayaa noo diiday oo yidhi sharciga aqallada ayaa ka soo horjeeda in qoyskaagu ku wada noolaado hal qol.”
“Waa maxay sharciga aqallada.” ayuu waydiiyay Yoonis.
Haweeneeydii da’da yarayd iyada oo daalan doonaysana in ay tixgelin dheer- aad ah siiso Yoonis ayeey su’aashiisii uga jawaabtay. “Waa hagaag sharciga aqallada waa kan khuseeya sida loo dhisayo iyo waxa lagu samaynayo aqalka. Tani waxay ku xidhan tahay hadba sida ay Golaha Guurtidu u arkaan dadka aqallada kiraysta iyo sideey doonayaan in ay u noolaadaan. Waad iska garan kartaa arrimaha la xiriira tirada qoysku ka kooban yahay, inta musqulood uu yeelan karo iyo inta uu aqalku ku fadhiyi karo.” Haweeneeydii iyada oo qosol raacinaysa ayeey sii raacisay, “Sidaa daraadeed, waxaanu ku dambaynaa dibadda halkaas oo aan ahayn sharci. Waxaanu nahay dibjiriin. Ma haysano aqal aan ku noolaano, ma haysano musqulo, ma’ahan meel aan si fiican ugu nasan karno, waa uun dhul bannaan, barxad balaadhan oo weyn.”
Yoonis waa uu ka xumaaday misna waxa uu aad u fikirayay sida uu ar- rinkeedu ku dambayn doono. Kadibna waxa uu xusuustay daartii saddexaad
– cusbayd aanana la degganayd. Waxayna ahaan lahayn xalka dhibaatada haysatay. “Maxaad ugu guuri wayday Daarta J waa taas ku xigta halka dadku ay ku xoonsan yihiin.”
Si xooggan ayeey u qososhay. “Taasi waxay tahay mid ka soo horjeeda
sharciga dhulka u degsan.”
“Xeerka dhulka?” ayuu ku soo celiyay. Isaga oo dhabarkiisa saaraya gi- daarkii uu ku tiirsanayay, Yoonis waxa uu ruxay madaxiisa, isaga oo si aad u xooggan u ruxaya.
“Kuwaasi waa sharciyada halkan lagaga dhaqmo. Xeerka dhulkuna sidan buu u shaqeeyaa,” ayeey tidhi haweeneeydii iyada oo isticmaalaysa ul si ay u sawirto qariiddad. “Golaha Guurtidu waxay sameeyaa qariiddad ay ku kala qaybiyaan magaalada. Dadka waxaa loo oggol yahay in ay ku hoydaan habeenkii qayb ka mid ah magaalada, laakiin waa in ay ka shaqeeyaan qaybta kale maalintii. Daarta T waxay ku taalaa dhinaca seexashada halka daarta J ay ku taalo dhinaca shaqada, waad aragtaa soo ma’ahan? Daarta J waa ay wanaagsan tahay waxayna u dhowdahay daarta T arrintan waxaa ugu wacan marwo Ashkira oo isticmaashay awooddeeda in ay tan ay suurto gasho. Sida caadiga ah aqallada loo qoondeeyay shaqada waxay ku yaalaan dhinaca kale ee magaalada, halka kuwa seexashada loo qoondeeyayna ay ku yaalaan dhinaca kale ee magaalada si cid waliba ay u socoto xoogaa maalin walba aroortii iyo habeenkiiba. Waxay yidhaahdaan socodka dheer iyo socoshadaba wuxuu u fiican yahay jirka iyo caafimaadka.”
Yoonis waxa uu si xooggan u eegay daarahan isku wada xiga kuna dhexyaal labada daarood dhexdood kuwaasoo ah kuwo bannaan oo aan la degganayn. Khalad dheh, ayaa niyadiisa ku soo dhacday. “Maxaad samayn doontaa?” ayuu waydiiyay.
“Tallaabo tallaabo. Maalinba in yar ayaan samayn. Aabaheey wuxuu doon- ayaa in aan berito u raaco xaflad weyn oo marwo Ashkira ay u abaabulayso dadka dibjirka ah. Waxay ballan qaaday ciyaaro faro badan iyo qado bilaash ah.”
“Deeqsiyad wacan!” ayuu yidhi Yoonis. “Dabcan waxay kuu oggolaan kar¬taa in aad ku noolaatid aqalkeeda inta aad ka helaysid meel aad degtid.”
“Dhab ahaantii, aabaheey mar buu wax waydiistay marwo Ashkira maadaama ay shaqadeedu la xiriirto xakamaynta kirada. Marwo Ashkira waxay ugu jawaabtay aabaheey, ‘Laakiin taasi waa tuugsasho! Sadaqadu waa wax wanaagsan!’ waxay u sharaxday in ay tahay xushmayn in canshuur bixiyeyaashu in ay idin- siiyaan aqal aad degtaan. Waxayna u sheegtay in uu lahaadaa dulqaad iyo iyada oo leh Golaha Guurtida ayaa la wareega aqallada iyo kharashka ku bax- aya.” Haweeneeydii da’da yarayd ilkaha ayeey aad u caddaysay iyada oo Yoonis ku leh, “Magacaygu waa Aragsan. Ma noo raacaysaa raashinka bilaashka ah ee ay marwo Ashkira bixinayso berito?

 

Tuduca 37aad

Qawleysatada Dimoqraadiyadda
Koox baqdin ku jirto ayaa la kulmay Yoonis, Yoonis Maskiina dib ayuu isugu gurtay isaga oo tagay meel yara koraysa.

Markii Yoonis Maskiin waddadii uu ku socday ay dhamaatay, markiiba waxa uu maqlay qof qaylinaya, kuna dhawaaqaya cod xooggan, “Waa qawleysatada Dimoqraadiyadda! Waa Dimoqraadiyad ay qawleysato maamulato! Carar oo isqari!”

“Orod, orod,” ayeey ku tidhi Aragsan, taasoo orod ku dhaafay Yoonis Maskiin, markaaseey meel yara durugsan yara fadhiisatay. Aragsan wajigeeda waxaa ka muuqday cabsi waalan. “Halkan waa in aan iskaga tagnaa oo aynu si deg deg ah uga tagnaa!” ayeey tidhi iyada oo baqanaysa.

Dadkii iskugu soo baxay daaraha agtooda oo dhan ayaa u kala yaacay meel walba; dhinac kasta. Saddex qoys oo balaadhan oo caruuro faro badan watay oo is dabayaacayay ayaa isku siidaayay jaranjarooyinkii hoos aadayay. Qaarkood waxay hoos u tuurayeen qaar ka mid ah alaabtooda oo ay iska sii hormarinayeen, una sii tuurayeen saaxiibadooda hoosta ku sii sugayay. Waxay alaabtoodii iskugu keeneen waddadii markaaseey orod isku sii daayeen.
Muddo yar kadib waddadii waxay ahayd mid aan cidiba joogin. Waxaa keliya oo lagu arki karayay dadkii gaabinay kuwaasoo xambaarsanaa caruur- tooda ama ahaa kuwo wax culus watay, waxayse ahaayeen kuwo doonayay in ay iskaga tagaan goobtii sawaxanku wada qabsaday. Daartaas dhinacaas shishe ku taal waxaa qabsaday dab. Yoonis Maskiin isaga oo aan isdhaqaajinayn ayuu wuxuu qabsaday gacantii Aragsan. “Maxaa dhacaya?” ayuu waydiiyay. “Maxay cid waliba u baqaysaa?”
Aragsan iyada oo isku dayeeysa in ay gacanteeda kala soo baxdo ayeey ku qaylisay Yoonis markaaseey ku tidhi, “Waa qawleysatadii Dimoqraadiyadda! Waa in aan is deg deg ah halkan uga tagnaa!”
“Maxaan?”
“Ma’ahan wakhtigii su’aalaha la iswaydiin lahaa, aynu halkan iskaga tagno!” ayeey Aragsan ku qaylisay. Laakiin Yoonis waa uu diiday in lagu khasbo in uu iskaga tago goobtii, waa uuna sii adkeeyay gacanteedii ee uu sii haystay. Iyada oo cabsi wayni ku jirto waa ay sii qaylisay, “aah, isiidaa ama labadeenaba waa ay naqabsanayaan!”
“Kuma ayaa inaqabsanaya?”
“Waa Qawleysatada Dimoqraadiyadda! Waa ay qabsadaan cidkasta oo ay gacantooda ku dhigi karaan, kadibna waa ay u codeeyaan wixii ay ku samayn lahaayeen. Waa ay kaa qaadanayaan lacagtaada, waxay kugu xidhanayaan sanduuq, ama waa ay kugu khasbayaan in aad ka mid noqotid kooxdooda. Qof wax ka qaban karaana ma jiraan!”
Yoonis Maskiin waxa uu bilaabay in uu war wareejiyo madaxiisa. Halkee bay ku sugan yihiin ciidankan nabadda!? “Miyuusan sharcigu ka badbaadin dadka kooxahan oo kale?”
“Fiiri,” ayeey tidhi Aragsan, iyada oo wali doonaysa in ay ka baxsato Yoonis
gacantiisa. “Hadda aan orodno kadibna aynu wada hadalno.”
“Wali wakhti fiican baan haysanaa. Deg deg, ii sheeg.”
Waxay iska eegtay Yoonis, misna iyada oo welwelsan baqdin xooggana ay ka muuqato. “Waa hagaag. Markii la aasaasay qawleysatada ciidamada nabadda ayaa horkeenay maxkamadda si dambiyadooda loogu soo oogo. Qawleysataddu waxay ku doodeen in ay fulinayaan mabaadiida ku dhisan is xukunka ay maa- mulaan inta tirada badan. Mabaadiida uu saldhigu u yahay dhawridda shar¬ciga, u hoggaansanaanta xeerka dawliga ah iyo taageerida go’aamada maxka- maduhu gooyaan. Waxay wax walba ku saleeyeen oo ay leeyihiin wuxuu ku xidhan yahay codbixinta-sharciga, anshaxa, wax walba!”
“Miyaa la xukumay?” ayuu waydiiyay Yoonis. Hadda waddadii waa lagu kala tagay, cidna ma joogto.
“Ma in aan cararo miyaa haddii horay loo xukumay? Maya, qaalliyadu waxay go’aamiyeen saddexdiiba laba ayaa igu taageeray. ‘Badnaan Toosan oo Ilaahi ah’ ayeey ugu yeedheen. Intii ay bilaabeen qawleysatadu in ay cayr- sadaan dadka ay ka tira badan yihiin waxay ahaayeen kuwo xor u ah in ay sameeyaan wax alle iyo wixii ay doonayaan.”
Sharciyada qaawan iyo sida ay wax yihiin jasiiraddan waa mid uu Yoonis ugu dambayntii uu yara fahmayo. “Sidee bay dadku ugu nool yihiin meel sidan oo kale ah? Waa in uu jiraa si aad isku difaaci kartid adiga naftaada!”
“Difaaca keliya ee laga soo horjeesan karo Qawleysatada Dimoqraadiyadda waa in laga mid noqdo qawleysato kale oo gaara tiro fara badan.” Yoonis wad- dadii buu u sii raacay Aragsan. Waxay dhaafeen dukaamo iyo aqallo, waa ayna sii socdeen, Aragsana waxay biloowday in ay qayliso, “Ma’aan carareen haddii la ii oggolaan lahaa in aan iibsado qori.” Kor iyo hoos waxay ku socdaanba waa ay sii socdeen, oo ay ku sii socdeen surinyo kore, aqallo ganjeelooyin waa weyn leh, sii mareen dhinacyada aqallada, iyo suuqyada dhexdood. Aragsana si fiican ayeey magaalada u taqaanay, waxaana la moodaa in ay wada xafidday magaalada oo dhan.
“Waxaan ku idhi,” ayuu la soo booday markaaseey sii carareen. “Waxaan ahey Yoonis – waa ay wanaagsan tahay in aan kula kulmo!”
Labadoodii waa ay sii ordeen ilaa ay ka daaleen. Ugu dambayntii markay dhaafeen waddooyinkii iyo aqalladii, Yoonis iyo dadka la socday waxay kor u fuuleen si ay u gaadhaan meel dusha ah si ay u helaan nabad. Intii qorraxda ka sii hadhay waa ay ku sii dhacday dhinaca ka xiga galbeedkooda, Yoonis Maskiin waxa uu arkay dab faro badan oo ka imanaya magaalada ka hoosaysa. Codad meel fog ka imanaya iyo dhawaaq xooggan ayaa halkooda ugu imanayay.
“Ma’aan sii wadi karo intaa wax dheer,” ayeey tidhi iyada oo Aragsan ay neeftuurayso, timaheeda dhaadheer ee midabka kafeega ah waxay gaarayeen ilaa iyo dhabarkeeda. Waxay dhabarkeeda ku cuskatay geed, iyadoo yara neef tuuraysa. Yoonis Maskiin waa uu fadhiistay isagoo si fiican isu kala bixinaya, aad buuna u daalan yahay, markaasuu wax ka dayay dhagax agtiisa yaalay bal in uu isku tiiriyo. “Waxaan ka walwelsanahay waxa ku dhacay dadkayga,” ayeey tidhi Aragsan iyadoo aad u cadhaysan.
Markii uu arkay walwelka Aragsan, Yoonis waxa uu bilaabay in uu isna ka walwelo odaygii iyo haweeneeydii xaaskiisa ahayd ee sida wacan u soo dhaweeyay habeen buuxana raashinkiisa iyo meel uu seexdana siiyay – iyo gabadhoodii yarayd ee ay awoowga iyo ayeeyada u ahaayeen, Ladan. Qofkasta oo ku nool halkan waxa uu u baahan yahay caawimo. “Waa nasiib darro in dadkaagu ay mar walba dagaalamaan. Waa arrin aan wanaagsanayn in aysan jirin dawlad ilaalisa nabadda.”
Aragsan waxa ay eegtay Yoonis iyadoo hadda agtiisa fadhiisanaysa. “Waad isku dhexyaacisay,” ayeey tidhi. Waxay u tilmaamtay halka uu mudaharaadku ka socday. “Inta aanu xusuusan karno dadku waxa keliya oo ay yaqaanaan waa in ay xoog ku qaataan wax kasta oo ay doonayaan. Kumaad u malaynaysaa in uu yahay macalinkooda?”
Yoonis isagoo la yaabay ayuu ka jawaabay su’aasha la waydiiyay, “Ma wax¬aad u jeedaa qofka baray in xoog la isticmaalo waa iska caadi?”
“Maya in ay cid uun bartay. Dadka badankoodu waxay wax ku bartaan waa waxa ay ka arkaan dadka kale.”
“Maxay Golaha Guurtidu dadkan uga joojin la’dahay isticmaalidda xoogga?” ayuu yidhi Yoonis. “Taasi waa tan looga baahan yahay dawladda in ay samayso, miyeen ahayn? In ay dadka ka badbaadiso kuwo isticmaala xoogga?”
“Golaha Guurtida ayaa isticmaala xoog,” ayeey tidhi Aragsan. “Inta badanna waa kan dawladda looga baahan yahay in ay dadkeeda ka badbaadiso.” Aragsan waa ay yara cadhootay. “Waxaan xaq u leeyahay in aan is badbaadiyo sidaa daraadeed waxaan waydiiyaa dadka kale iyo Golaha Guurtidaba in ay igu caawiyaan sidii aan isu daafici lahaa. Laakiin waa khalad in aan anigu dadka kale aan weeraro, waana khalad xitaa in aan cid kale waydiisto in ay cid kale ii weeraraan.” Waxay aragtay Yoonis oo meel bannaan sii eegaya, oo ku wa- reeray wixii ay ka hadlaysay, maba uusan fahmin waxay ka hadlaysay, farteeda ayeey ku riixday Yoonis markaaseey tidhi, “Dhagayso, Marka aad qof wax ka doonaysid maxaad samaysaa sidii aad ku heli lahayd waxaad doonaysid?” Yoonis waa uu ka jawaabay isagoo weli dareensan dhaawicii ka soo gaaray tuugadii dhacday dhaawacii ay u gaysteen, “Ma waxaad u jeeddaa in aadan isticmaalin qori?”
“Haa, adigoo aan qaadanayn qori.”
“Waa hagaag, waan isku dayi karaa in aan ka dhaadhiciyo,” ayuu ku jawaabay Yoonis.
“Sax. Ama…?”
“Ama – ama, lacag baan siin karaa?”
“Haa, taasina waa wax ka dhaadhicin ama qalqaalin. Imminkana mid kale.” “U tag Golaha Guurtida sida sharciga ah?”
“Sax ah,” ayeey tidhi Aragsan. “Dawladda uma baahnid in aad lacag siisid ama aad qalqaalisid dadka kale. Uma baahnid in aad ku ekaatid iskaa wax u qabso. Haddii aad ku guulaysatid Golaha Guurtida in ay ku taageeraan, oo ay kuu codeeyaan ama aad siisid laaluush si ay gacan kuu siiyaan, markaas waad awooddaa in aad dadka kale ku khasabtid waxa aad adigu aad doonaysid. Dabcan mar haddii ay cid kale ugu deeqdo in ka badan inta aad siisay Golaha Guurtida kaasina waa uu kugu khasbi karaa wax kasta oo uu doonayo. Mar kastana Golaha Guurtidu waa kuwii guulaysta.”
“Laakiin waxaan u haystay in ay dawladdu tahay tan isku haysa bulshada.” Ayuu yidhi Yoonis.
“Taasi waa mid liddi ku ah,” ayeey tidhi Aragsan. “Awoodda lagu baabi’inayo dadka kale waxay meesha ka saartaa in dadku ay wax wada qabsadaan. Dadka badankoodu waa ay wada qabsan karaan wax alle iyo wixii ay doonayaan – dadka intiisa kalena waa in ay aqbalaan. Waa sharci, laakiin dadka intiisa kale ma taageersana, kumana qanacsana, waa cadhaysan yihiin, waana kuwo u ah cadaawe. Go’aankan wuxuu abaal marin u yahay dadka intiisa badan.”
Tanina waxay xusuusisay Yoonis Sheekoxariirooyinkii uu maqli jiray beri hore ee ku saabsanaa sarkaal sare oo qaabilsanaa amniga iyo sharci ilaalinta ee Duqa Amni-ilaalinta ee Wadajir yar isaga oo isticmaalaya awoodda dawladda musuqmaasuqu saameeyay, kana xoogaysa hantida dadka hantiilaha iyo kuwo saboolka ah, si uu ugu faa’iideeyo asxaabtiisa. Yoonis markii uu maqlay in dadkii ay ka soo horjeesteen duqa amni-ilaalinta loo xilsaaray iyo saaxiibadiis, farxad weyn ayuu dareemay.
Aragsan waxay ku hoggaamisay Yoonis dabkii hoostooda ka holcayay. “Fi- iri mudaharaadka hoosteenna ka socday,” ayeey tidhi. “Dagaalkan xooggan ee loogu jiro awood raadsiga waxa uu si aad ah u kala qaybinayaa bulshada. Dhinac kasta oo jasiiraddan aad ka eegtid kooxaha waaya doorashooyinka maalin uun bay qarxayaan. Nasiib darro, waxay doonayaan in ay ku soo qunaanadaan dagaal marka ugu dambaysa. Waxa keliya oo ay doonayaan iyagu waa in ay sameeyaan isbedel.”
Markiiba waxay biloowday in ay iska ooydo. “Mar aan dhawayn waxaan bi- laabayaa in aan baadigoobo aabaheey,” ayeey tidhi. “Waxaana loo qoondeeyey meel khaas ah aan ku kulanno marka ay tanni dhacdo. Waxa uu ka walwelaa waa anniga, laakiin waxaan sugayaa inta uu dabku uu ka yaraanayo.” Wax yar ayeey hakatay, kadibna waa ay sii wadatay, “Dadka qaarkii waxay yiraahdaan mararka qaarkii dabku waa wax ay u baahan yihiin kuwo dhirta jara – taasoo abuurta baahi badan oo loo qabo looxa.”
Danyar Yoonis Maskiin. Waa uu fadhiistay isagoo ka fikiraya waxyaabihii faraha badnaa ee uu la kulmay. Halgankiisii wuxuu isu bedelay mid cabsi leh oo laga argagaxo, waxaa dawakhiyay dabeecadihii dadkii uu la kulmay, kuwaasoo ahaa kuwo raadinayay awood balaadhan. La kulankiisii dadkaas oo dhan waxay ka dhigtay Yoonis mid aragti dheer u korortay.
Yoonis waxa uu ahaa markiisii horeba mid aamina dadka kale. Waxa uu u arkayay madaxdu in ay yihiin kuwo daacad ah oo dadka si fiican u metela. Yoonis dadka si sahlan ayuu ku aaminaa, kuwo ficilka wanaagsan sameeyana waxa uu u arki jiray in ay yihiin kuwo wacan, maxaa yeelay, waxa uu eegi jiray danta guud; wanaaga ay sameeyeen. Laakiin imminka waayo aragnimadii uu ka kororsaday intii uu dhexmeeraray jasiiraddan wax wayn ayaa iska bedelay Yoonis. Isaga oo baadigoobaya erayadiisa, garan la’na wax uu yiraahdo, Yoonis waxa uu ilaawi gaaray Aragsan oo ay wada socdeen, taasoo iskaba seexatay, si wanaagsana u khuurinaysa. Yoonis Maskiin isagoo iyada sii eegaya waxa uu ku fikiray, “Si fiican bay u seexatay. Waa qof wax qabsan kara, oo nafteeda ilaalin karta. Laakiin waa in aan baadigoobaa sidii aan ku tagi lahaa aqalkayagii. Marka hore aroorta waa in aan gaaraa halka ugu sarraysa buurtan. Waxaa dhici karta in aan arko maraakiib ku soo xirtay dekada.” Yoonis Maskiin, laftigiisuna waa uu fadhiistay si uu u nasto.

 

Tuduca 38aad

Shimbir cunis badan, Dawarsadayaal, Ragga wax khiyaameeya, iyo Boqorrada
Yoonis rajo xumo ayuu kala kulmay qalbiyada foosha xun.

Waagii markii uu baryay laydhkii qorraxda ayaa kiciyay Yoonis Maskiin. Waxa uu is yidhi waxba ha kicinin Aragsan, waxa uu isku sii qaaday si uu dusha uga baxo buurtii, oo uu gaaro halka ugu sarraysa buurta.

“Dadkii!” ayaa niyadiisa ku soo dhacday haddana waxa uu ahaa mid cad- haysan. “Dadku waxay ahaayeen kuwo iswada riixriixayay. Waana kuwo isu wada hanjabayay, oo is wada xidhxidhayay, isna dhacayay, dhib faro badanna isu wada gaysanayay.” Yoonis waa uu sii socday, siina fuulay buurtii isagoo sii dhexmaraya dhul kayn ah. Waxa uu gaaray halka ugu sarraysa buurta, markaasuu si wacan u eegay magaaladii ka hoosaysay.

Yoonis waxa uu ogaaday in dhirtu ay ka sii yaraanayaa buurta dusheeda, waxa keliya oo ku yaalay xoogaa dhir yar. Wuxuuna si fiican u arkaa bisha, lana moodo in ay dushiisa saaran tahay. Hawo aad u wanaagsan ayuu dareemay. Ugu dambayntii Yoonis waxa uu soo gaaray buurta dhakadeeda. Halka uga sarraysa buurta waxay ahayd meel aan wax saas ihi aysan ka bixin, waxa uun dhulka ku daadsanaa xoogaa caleemo ah iyo waxa kale oo ku nooleyd shimbir weyn oo madoow misna fool xun oo wax cunis badan, shimbirtu waxay dul saarnayd geed laantiis. “Yaa maya,” ayuu ku reemay Yoonis, yaase moodayay in dhushu ay tahay meel soo dhawayn wacan leh. “Waa uun nasiibkayga. Waxaan ka soo tagay dooxo shimbiro wax cunis badan ay ku nool yihiin, si aan u baadigoobo dhul nabad leh, maxaanse u imid? Waa meel kale oo ay joogto shimbir wax cunis badan!”
“Shimbirtii dhabta ahayd ee wax cunista badnayd!” ayuu ku soo celiyay Yoonis.
Yoonis waa uu la yaabay shimbirtii. Si xooggan ayuu u kala furay indhihiisa. Indhihiisa waxa keliya oo ka weynaa waa dayaxa. Waxa uu bilaabay in uu dhaqaaqo, wuxuuna u socday si tartiib ah, isagoo indha-indhaynayay dhulkii oo dhan meel walba oo uu arki karayay. Wadnihiisuna si xooggan ayuu u garaacayay, bishimihiisana waxay ahaayeen kuwo gariirayay, “Yaa yidhi taas?” “Yaa yidhi taas?” ayuu maqlay. Wuxuu mooday in uu codkaasi ka yimid geed. Yoonis waxa uu eegay shimbirtii wax cunista badnayd, taasoo iskaba fadhiday. Waxa uu is yidhi, “Malaga yaabaa in ay tahay shimbir hadla – sida shimbirta baq-baqaaq yabqama? Cid kale oo halkan joogta ma jirto. Laakiin shimbirta wax cunista badan ma’ahan mid hadla.” Waxa uu niyadiisa u sheegay in sideedaba Jasiiraddan ay tahay meel aad u yaab badan oo maxaysanba u lahayn shibir hadlaya?
Yoonis waa uu kacay isagoo muujinaya dhererkiisa isna giijinaya, durbadiiba waxa uu ku dhaqaaqay geedkii. Shimbirtii maba aysan dhaqaaqin, inkastoo Yoonis uu dareensanaa in ay ku dhaygagtay.
“Miyaad ila hadashay?” ayuu waydiiyay Yoonis, isagoo og in la maqli karo codkiisa.
“Yaa kale” ayeey shimbirtii cunista badnayd ku jawaabtay. Yoonis waa uu dhici gaaray waxa uu cuskaday geedkii si uusan u dhicin. Waa uu istaagay, isna hortaagay geedkii hortiisa. “Adigu – adigu, miyaad hadli kartaa?”
“Dabcan waan hadli karaa,” ayeey tidhi shimbirtii. “Oo waad kartaa – inkastoo oo aadan garanayn waxa aad odhanayso.” Shimbirtii intay warwaree- jisay madaxeeda misna la moodo in ay dacwoonayso ayeey tidhi, “Maxaad uga jeeday markaad lahayd waxaad ka timid dooxo ay buuxsheen shimbiro wax cunis badan?”
“Aniga, Aniga, Aniga waan ka xumahay. Waxba ugama aan jeedin,” ayuu ku yidhi shimbirtii Yoonis. “Waxa weeye dadka ku nool halkaas waa kuwo aan isu naxariisan oo is xumeeya. Waxa keliya oo ay iga ahayd waa iska hadal uun. Ayaga – ayagu waxay i xasuusiyeen, waa hagaag, waxba.”
“Shimbiro wax cunis badan?” Shimbirtii waxay kala bixisay baalasheedii, oo la moodo wax qaawan. Yoonis madaxiisa ayuu ruxay. Shimbirtii intii aysan laantii ku sii fadhiisan, waxa ay isku soo laabtay baalasheedii. “Saaxiibkay- gii qaaliga ahaayoow dhibaatadaadu waxay tahay ma tihid mid si fudud loo khaldi karo oo lagu khiyaami karo hadal. Runtii ahaantii waxaad tahay qof aamina waxaad indhahaaga aad ku aragtid, mana rumaysid hadalkooda inta aad indhahaaga ku arkaysid.”
“Ma’aan fahmin,” ayuu yidhi Yoonis.
“Adiga, xagaaga dhulkani waa wada dhulkii shimbiraha wax cunista badan. Haaheee! Haddii taasi run tahay, Jasiiraddan waxay ahaan lahayd mid aad iyo aad uga fiican sida ay hadda tahay.” Ayeey tidhi shimbirtii, kuna tidhi cod isla wayni ka muuqdo. “Waxaa runta u dhow oo la odhan karaa in aad timid Jasiiraddan ay ku nool yihiin xayawaanno kala gedisan – sida shimbir wax cunis badan, kuwo dawarsadayaal ah, rag wax khiyaama iyo boqorrada. Laakiin ma ogid muhiimada ay leeyihiin, maxaa yeelay, waxaa ku khalday cinwaanka iyo hadaladooda. Waa lagu khalday, khaladkii ugu weynaa ee aad gashay waa adiga oo aad u qiimaysay fasaadkooda oo aad meel sare u qaaday sharkooda.
Yoonis waa uu is difaacay. “Ma jiraan wax khiyaamo ah. Shimbiraha cunista badan, kuwo dawarsadayaasha ah iyo waxa la mid ka ah, waa kuwo si fudud lagu fahmi karo. Halka aan ka imid, shimbirta cunista badanna waxay uruursataa lafaha dadka dhintay. Taasina waa arrin karaahiyo ah oo laga yaqyaqsado!” Yoonis sankiisa ayuu ruxruxay si uu u dhaqdhaqaajiyo. “Kuwa dawarsadayaasha ah waa kuwo sahlan oo aan dambi lahayn. Ragga wax khiyaama waa xarfaan ku xeeldheer shuquladooda oo madadaalo badan – waana kuwo ku mashquulsan wax dhicidooda.
“Kuwa Boqorrada ah iyo boqortooyada,” ayuu raaciyay Yoonis markiiba iyadoo indhihiisuna ay ka muuqdaan farxad iyo raynrayn. “Waa hagaag, waligeey lama aan kulmin midna, laakiin waxaan akhriyay in ay ku nool yi- hiin qasri aad u qurux badan iyo in ay yihiin kuwo ku xarragooda dhar aad u qurux badan. Cid walba waxay doonaysaa in ay noqdaan iyaga oo kale. Bo- qorrada iyo wasiiradooda ayaa xukuma dhulkan, waana kuwa ilaashada dadka ay xukumaan. Taasi ma’ahan wax khiyaama ah.”
“Ma’ahan wax khiyaama ah?” ayeey tidhi shimbirtii. Yoonis waxa uu si xooggan u eegay wajigii shimbirta oo la moodo in ay cadho weyni ka muuqato. “Kafaker shimbirtan wax cunista badan. Afartaas, shimbirtu waa ta keliya ee ugu laan dheeraadnimo badan. Waxa keliya ay shimbirtu samaysaa waa wixii

qiimo leh.”
Shimbirtii qiimaha badnayd ee madoobayd waxay kala bixisay qoorteedii, markaaseey dhugatay Yoonis. “Marka uu dooli ku dhinto bakhaar lagu xafido alaabta iyo cuntada xoolaha oo beer ku dhextaal, waan ka nadiifiyaa dooliga goobtaas. Marka faras uu ku dhinto beer, waan ka nadiifiyaa goobtaas. Marka qof sabool ah uu ku dhexdhinto ayda, waan ka nadiifiyaa goobtaas. Waxaana helaa cunto cid walibana waa ku faraxsan tahay in aan cunto helo. Cidna waligeed ma isticmaalin qori ama sanduuq is aan u qabto shaqadayda. Ma helaa wax mahadnaq ah? Maya. Shaqada aan qabto waxaa loo arkaa mid wasakh ah oo xun. Sidaa daraadeed, shimbirta “foosha xun” waxay ku noosha- hay xumayn badan tixgelin la’aan faro badan.
“Waxaa kale oo jira kuwa dawarsadayaal ah,” shimbirtii waa ay sii wadatay. “Waxba ma soo saaraan, wax wanaagsan cidna uma qabtaan, marka laga reebo naftooda oo ay wax u helaan. Laakiin waxa dhibaato ah cidna uma gaystaan. Waa ay iska ilaaliyaan in ay ku dhintaan ayda dhexdooda, dabcan. Waana la odhan karaa waa kuwo wanaagsan oo wax raadsada. Sidaa darteed, waa kuwo aan waxba la yeelin.
“Ragga wax khiyaama waa kuwo aad iyo aad u sir badan, waana kuwo magac la baxay oo ku talaxtagay gabayga. Waxay isticmaalaan khiyaamo, waana kuwo had iyo jeer ku hawlan sidii ay dadka kale u khiyaami lahaayeen, iyagoo isticmaalaya erayo iyo hadalo aad u sarraysa. Ragga wax khiyaama wax shaqo ah oo wanaagsan oo ay qabtaan ma jiraan, aan ka ahayn in ay dadka baraan dhaqan xun oo ku salaysan is aaminid la’aan iyo cilmiga khiyaamada ku dhisan.”
Shimbirtii iyadoo eegaysa gadaasheeda dibna u celinaysa baalasheeda, xoog ayeey u neefsatay. Neef xooggan ayaa hawadii qarisay. “Ugu dambayntii waxaa halkan ka jira boqortooyo. Boqorradu uma baahna in ay baryaan amaba ay wax khiyaamaan, inkastoo ay labadaba sameeyaan had iyo goor. Sida kuwa wax xada, waxay dhacaan hantida dadku ay iska leeyihiin iyagoo isticmaalaya xoog iyo awood. Waxba ma soo saaraan, haddana wax walba ayeey xukumaan. Adiguna, kaagan safarka ahoow ee aan wax badan ogaynoow ogoow ‘boqortooy- adan’ inta aadan afka la soo galin shimbirta? Haddii aad aragtid taallo qadiimi ah,” ayeey u fiirsatay shimbirtii haddana sii wadatay, “waxaad odhanaysaa bo- qorku waa wanaagsan yahay, maxaa yeelay, magaciisa ayaa taallada dusheeda lagu qoray. Midda kale, waad iska indhatiraysaa sida wacan ee aan u nadiifiyo taallada dusheeda.”
Yoonis ayaa hadlay, “Run. Berigii hore boqorrada qaarkood waxay ahaay- een cirfiidiin. Laakiin wakhtiga aanu hadda joogno dadku waxay doortaan madaxdooda oo ay u doortaan Golaha Guurtida. Waa ay ka duwan yihiin kuwii hore, maxaa yeelay, waa hagaag, maxaa yeelay, waa kuwo dadku ay doorteen.
“Golaha Guurtida la doortay waa ka duwan yihiin? Goow!” ayeey ku dhawaaqday shimbirtii cod cadho ay ka muuqato. “Caruurtu wali waxaa lagu koriyaa sheekoxariirooyinkii boqortooyada, iyo iyagoo marka ay waynaadaan wali waxa ay doonayaan ay tahay boqortooyada. Golahaaga Guurtida la doorto waxa keliya ay yihiin boqorro jira afar sanno iyo amiirado dadka xukuma labo sanno. Run ahaantii, waxay isku yihiin kuwo dawarsada, wax khiyaama, iyo iyagoo hela awood boqortooyo! Waa ay tuugsadaan, waana kuwo hantida dadka, tabarucaadooda, iyo codkoodaba ku hela mu’aamaraado; waa kuwa sameeya ammaanid been ah iyo khayaamid goor walba oo ay fursad u helaan;
waxay sameeyaan istustusnimo xooggan oo ayba ku xukumaan Jasiiraddan. Iyo iyagoo ku guulaystay dhaqankooda ku salaysan ku dulnoolaanshaha dadka kale, mar walba dadkayaga wax soosaara ee shaqaystana waxba nooma had- haan.”
Yoonis waa uu aamusay. Waxa uu hoos u soo eegay dhulkii ka hooseeyay ee dooxada ahaa, markaasuu madaxiisa u ruxay si xooggan. “Waxaan jeclaan lahaa in aan aado meel aan waxaas oo kale aysan ka jirin. Ma jiri kartaa meel iftiinka xorriyadu uu gaaray?”
Shimbirtii iyadoo kor u qaadaysa baalasheeda culus ayeey ka duushay laan- tii geedka ay ku fadhiday, Yoonis agtiisana soo fadhiisatay. Yoonis dib ayuu u booday, isagoo la yaabban weynaanteeda. Shimbirtii waa ay ku soo jan- jeedhsatay Yoonis, waxayna tahay culayskiisa labadiis.
“Waxaad doonaysaa in aad aragtid meel dadku ay xor yihiin? Meel wax walba loo sameeyo, maxaa yeelay, waa wax wanaagsan iyo meesha xoog loo isticmaalo isdifaacid oo keliya. Waxaad doonaysaa in aad ku noolaatid meel dadka madaxda ah, kuwa maamula iyo kuwa la maamulo isku si loola dhaqmo, sharciguna uu isku si u wada qabto kan wax maamula iyo kuwo la xukumo.”
“Haaheey, Haa!” ayuu la soo booday Yoonis.
Shimbirtii si fiican ayeey u fiirisay Yoonis. Yoonis Maskiin shimbirtii ag- teeda ayuu taagan yahay, si fiicana waxa uu u arkaa indheheeda aadka u weyn. Waxaa la moodaa in ay ku dhexjiraan jirkiisa, akhrinayaan maskaxdiisa, kana eegayaan in uu yahay mid daacad ah. “Waxaan qabaa in la heli karo. Ku soo bood dhabarkayga,” ayeey tidhi shimbirtii. Shimbirtii wax yar ayeey isleexisay dhulkana dhigtay baalasheedii.
Yoonis waa uu yara hakaday, isagoo soo xusuusanaya in hadda uun lagu yidhi aamin ficilka, ha aaminin hadalka. Maxaa ku kalifi kara in uu ku aamino naftiisa shimbir weyn baalasheed? Si kastaba ha ahaateey, meel dheer buu ka yimid maxaaba ka xumaan kara oo uu lumin karaa? Isagoo ku guulaystay in uu wax walba ogaado, Yoonis si taxadar uu ku jiro ayuu kor isu qaaday, si uu u gaaro lafaheeda jilicsan ee u dhexeeya shimbirta garbaheeda. Markii uu dareemay in uu ku dul fadhiyo shimbirtii waxa uu si fiican u saaray gacmihiisii. Shimbirtii si yara foolxun ayeey u dhaqaaqday. Islamarkiiba waa la kacday korna ula sii dhaqaaqday.
Iyagoo dulmaraya jasiiraddii dhusheeda, dabayshuna ay ku dhacaysay wa- jigiisa, Yoonis waxa uu dareemay farxad. Quruxda qorraxda dahab la moodka ah ayaa soo baxisay iftiin, iyadoo waaberi noqotay maalin cusubina ay timid. Badwayntiina oo dhanna waa ay ka horaysaa. Yoonis Maskiin waa uu fajacay, “Halkee baan u soconaa?”

 

Tuduca 39aad

Iftiinka Xorriyadda
Yoonis waxa uu baadigoobayaa dhulka xorriyada dhabta ah ka jirto.

Maadaama uu Yoonis si adag u qabsaday dhabarkii shimbirtii. Shim¬birtii weynayd waxay ku soo wareegtay jasiiraddii dusheeda. Kadib markii Yoonis si fiican ugu fadhiistay dhabarkeeda, shimbirtii si sibi- ibaxasho la moodo ayeey toos dhankaas sare ee qorraxda ku toosan isku sii daysay. Waxaa hoos u soo riixay dabayl culus oo duulimaadkoodii yara hakiyay. Waxay sii socdaanba wakhigiina waa uu sii dheeraanayaa, wuxuu noqonayaa saacado. Socdaalkoodii waxa uu durbadiiba ka dhigay Yoonis in uu si sahlan ku seexdo.
Yoonis waa uu riyooday. Riyadiisa, waxa uu ku ordayay waddo aan sidaas u weynayn, waxaana caydhsanayay dad hadh wayni uu qariyay. “Istaag, kaagan taageersan dawladda!” ayeey ku qayliyeen. Laakiin waa ay cabsadeen, si dhaqso leh ayuu u sii cararay. Mid xooggan ayaa hortaagnaa dadka intiise kale – Marwo Ashkira. Waxa uu dareemay neefteeda oo uu ka dareemay qoortiisa, waxayna doonaysay in ay ku soo qabsato faraheeda xooga badan.
Yoonis waa uu kacay oo waxaa kiciyay shay si culus loo garaacayo. “Maxay! Halkee baad joogtaa? Ayuu waydiiyay Yoonis, isagoo kor u sii daynaya qaar ka mid ah shimbirtii baalasheeda.
“Halkan ayaan kaaga tagayaa, geeri go’anka xeebtan agteeda,” ayeey shim¬birtii ku tidhi Yoonis. “Sii soco xoogaa yar, una sii soco dhinacaas waqooyi, waxaad heli doontaa reerkiiniiye.” Waxay yimaadeen xeeb la moodo in uu yara garanayo Yoonis. Naq cusbo dhumucyo waaweyn ayaa ka lulmanaya, kuwaasoo taxnaa xeebta qarkeeda kore oo dhan, ciideeduna waa cammuud qurux badan oo midabka dahabka oo kale ah, iyo badda oo u eg midabka cirrada oo kale taa- soo haddana qaboow, si fiicana aad u daraymaysid marka biyaha badda ay soo gaadhaan berriga. Yoonis si farxad ay ku jirto ayuu uga soo dagay dhabarkii shimbirtii.
Islamarkiiba Yoonis Maskiin waxa uu ogaaday halka uu joogo. “Waxaan joogaa aqalkaygii!” ayuu yidhi isagoo faraxsan. Waxa uu bilaabay in uu ordo oo uu ku ordo ciidii cammuudda ahayd. Waa uu yara hakaday markaasuu soo jeestay oo ku soo jeestay shimbirtii. “Laakiin waxaad igu tidhi waxaad i gaynaysaa meel waxa la sameeyo loo sameeyo, maxaa yeelay, waa sax,” ayuu yidhi Yoonis.
“Waad timid,” ayeey tidhi shimbirtii.
“Laakiin ma’ahan sida ay halkan wax yihiin,” ayuu ku cawday Yoonis.
“Wali ma’ahan, dabcan laakiin waa noqonaysaa marka aad adigu ka dhigtid. Si kastaba ahaatee, xitaa Booliqaran, waxay noqon kartaa janno marka dadku run ahaantii ay yihiin xor.
“Booliqaran?” Yoonis waa uu neeftuuray. “Dadka intooda badan ee ku nool Jasiiraddaas, inta aan wali silsiladaha aan lagu xirin, waxay aaminsan yihiin in ay yihiin xor. Marwo Ashkira ayaa u sheegtay in ay yihiin dad xor ah. Intooda kalena waa ayba ka baqaan xorriyada, cabsida ay ka qabaana waxay si fudud
awood u siiyaan Baadigoobaha Weyn.”
“Aamin ficilka, ha aaminin erayada,” ayuu xusuusiyay shimbirtii. “Dadku waxay moodaan in ay yihiin xor mar haddii loo sheego waxa ay samaynayaan. Tijaabada dhabta ah ee xorriyadu waxay timaadaa marka qof uu go’aansado in uu sameeyo wax ka duwan waxa ay sameeyaan dadka intiisa kale. Taasina waa wakhtiga la barto casharro hor leh, dadkuna ay helaan fursad qaali ah.” Yoonis markiiba waxa uu dareemay walwal badan. Walwalkii ayaa ku ko- rdhay markaasuu caws xoogaa ah dhulkii ka soo gooyay oo uu bilaabay in uu ciidii cammuudda ahayd uu ku mudmudo cawskii. “Sidee bay wax yihiin? Waan arkaa dhibaatada – laakiin waa maxay xalku?”
Shimbirtii intii uu Yoonis waydiinayay su’aalaha waa ay warwareegtay oo ku heehaabtay Yoonis agtiisa oo qallajisatay baalasheedii. Markii wax walba ay si fiican ugu qallaleen Shimbirtii waxay eegtay baddii iyadoo leh, “Wiilkaaga yaroow, ma waxaad baadigoobaysaa mustaqbal wanaagsan oo ku qotoma fikir aad u fog iyo aragti qoto dheer?”
“Dabcan waa filayaa,” ayuu yidhi Yoonis.
“Taasi waa dhib badan tahay. Kuwa wax xukuma mar walba waa kuwo leh fikir aad u dheer, fikirkaasna waa ay ku khasbaan dadka intiisa kale.”
“Laakiin miyaan u baahnayn in aan ogaado halka aan u socdo?”
“Naftaada dabcan haa, laakiinse ma in aad fikirkaaga ku khasabtid dadka kale.” Shimbirtii waxay u soo jeesatay Yoonis mar kale, cideedii ayaa kordhay iyadoo si culus u xajisanaysa dhulka misna ciidii cammuudda ahayd meel ka xaaqxaaqanaysa. “Dhulka xorta ah waxaa qiimo wayn siiya kalsoonida samaan, dhaqanka wanaagsan, nidaamka hawsha loo fuliyo iyo wax soo saarka guud. Kumanaal qof oo mid waliba uu doonayo in uu wax cusub soo saaro ama qabsado, mid walbana uu ku hamiyo sidii uu ku gaari lahaa qorshihiisaas, dadka noocaas ahi oo kale waxay suurtagal ka dhigayaan adduun wax waliba ay ka suurta geli karaan oo aadan qiyaasi karayn baaxadiisa inta uu le’eg yahay. Marka hore eeg waxaad kartid, kadibna waxaa ku xiga darajo sare.”
Waxa uu dareemay in dhinbil dab ah jirkiisa dhexdiisa ka gubanayo, Yoonis waxa uu isku dayay in uu fahmo. “Haddii dadku ay yihiin xor, waxay helaan xalal filanwaa ah? Haddii dadku aysan xor ahayna, waxay helaan xalal aan la filayn! Saasi soo ma’ahan?”
“Ma mid u baahan xikmad baa in la ogaado madaxda wax xukuma waxa aan looga baahnayn in ay sameeyaan?” ayeey raacisay Shimbirtii. “Qaad imtix- aan si aad u ogaatid guddoominta: Haddii aadan haysan xuquuq aad wax ku samaysid, dabcan wax xaq ah oo aad u leedahay ma jirto in aad waydiisatid in ay siyaasiintu ay kuu sameeyaan.”
Yoonis isagoo shakisan ayuu waydiiyay, “Waxaan u malaynayaa in aan fah- may, laakiin uma aan malaynayo in ay cidi i dhagaysanayso.”
“Waa mid adiga kuu fiican haddii cidi ku dhagaysato ama aysan ku dha- gaysan. Kuwa kula qaba qiimaha xorriyadu ay leedahay ayaa muujin doona geesinimo.” Shimbirtii waxay u jeesatay dhinicii badda ay kaga beegnayd markaaseey macsalaamaysay Yoonis. Yoonis waa uu daawaday shimbirtii weynayd intii ay is u ruurinaysay, iskuna gaynaysay jirkeeda oo dhan si ay u duusho oo ay jirkeeda ka horgeeso dabaysha xooggeeda. Muddo yar ka dib waxay ku qar- soontay daruurihii cirka. Yoonis waxa uu u jeestay waqooyi isagoo bilaabaya in uu ku socdo xeebta dhinaceeda.
Waxba kama uu xusuusto socodkiisaa marka laga reebo ciida cammuudda ah ee cirbihiisa ka galay iyo tan jirkiisa buuxisay. Yoonis waxa uu xusuustay
dhagax culus oo yaalay waddada laga galo aqalkooda. Markiiba waxa uu u soo dhawaanayay aqal iyo dukaan ku yaala meel nabdoon – aqalkiisa.
“Xorriyad. Haaheey. Intee in le’eg ayeey dadku u soo halgameen xorriyadda ama ay ka soo horjeesteen, inta badanna isku mar. Dadku, waa hagaag, dadku waa in ay ahaadaan xor si ay u sameeyaan wax alle iyo wixii ay doonaan dariskoodana ay u oggol yihiin intaas in la mid ah,” ayuu yidhi Yoonis isagoo si xeel dheeri ay ku jirto u eegaya safarkiisii. “Uma aan guuxin deriskayga wax- aana laga yaabaa in aysan oggolaan in aan wax isku darsano, laakiin ma’ahan in aan isticmaalo xoog sharciyaysan marka laga reebo isdifaacayga uun. Waxay iila muuqataa in ay taasi tahay mid la fulin karo – bani-aadninimo leh – haa, iyo daacadnimo. Ma aan ihi ruux dhamaystiran oo wax walba loo dhameeyay, laakiin waa istixgellin – iyo taasoo ka wanaagsan waxa kale ee suurta gal noqon kara.”
Waa uu sii socday isagoo amakaagsan isna waydiinaya maxay dadka ugu adag tahay in ay dadka kale u daayaan arrimahooda in ay iyagu wataan. “Kala doorashadu dadka waxay siisaa waayoaragnimo iyo horumar halgankoodana oo ugu dambayntana keena barwaaqo. Awoodda siyaasadeed waa in ay ilaalisaa xorriyada, ma’aha in ay dadka ka qaado xorriyadooda. Samaan waxay jiri kartaa oo keliya marka ay jirto xorriyad wax lagu kala doorto,” ayuu ku soo gunaanaday Yoonis.
Yoonis aabihiis waa nin dheer oo jirkiisuna uu dhisan yahay, wuxuuna hor fadhiyay daarada horteeda, isagoo laablaabanayay xadhig. Indhihiisii ayaa weynaaday layaab awgood markii uu arkay wiilkiisii oo ku soo socda, una soo socda dhinaciisa. “Yoonis,” ayuu la qayliyay “Yoonis-wiilkaygiiyoow, halkee baad jirtay?” waxa uu u yeedhay xaaskiisa taasoo markaas ku mashquulsanayd nadiifin ay aqalka gudihiisa ka haysay, “Eeg, Cawo, eeg yaa yimid!”
“Waa maxay qayladaada?” ayeey tidhi Yoonis Hooyadiis, iyadoo si taxadar ku jiro u eegaysa. Waxay u soo baxday banaanka, markaaseey soo gaartay aqalka daaradiisa dabadeedna waxay biloowday in ay farxad la qayliso markii ay indhaheeda ku dhufatay wiilkeeda, Yoonis Maskiin. Islamarkiiba waxay kala daashay dhunkasho iyo iyadoo gacantiisana qabsanaysa haddana habsiinaysa. Kadib dib ayeey u riixday wiilkeeda iyadoo wali gacantiisa haysata markaaseey biloowday in ay iska ooyso. “Wiilkaygoo halkee baad ku maqnayd? Ma gaa- jaysan tahay, Yoonis Maskiin?” markiiba waxay ku tidhi odaygeedii iyadoo faraxsan, “Huri dabka, Qafaar, digsigana saar!”
Waxay la qaybsatay kulan faraxeedkoodii. Markii uu cunay rootigii ugu dambeeyay ee ay hooyadii u samaysay, Yoonis waa uu neeftuuray kadibna dib ayuu ugu sii fadhiistay kursigii uu markii horeba ku fadhiyay. Yoonis waxa uu u sheegay safarkiisii uu ku tagay Jasiiradda Booliqaran, si taxadar ku dheehan tahay ayuu uga sheekeeyay kulamadiisii uu kula kulmay habar dad iyo habar dugaag. Dukaankan duqa ah iyo kuwo safkiisa ku dhagan mar qudha ayaa nalal qurux badan ka ifeen. Hadhkiisii ayaa qariyay gidaarkii ka soo horjeeday dabka reerku aqalka gudihiisa ay ka shiteen. “Maxayn u ahayn wiilkaygoow, waxaad u eg tahay qof weyn,” ayuu yidhi aabihiis. Si xoog badan ayuu u eegay Yoonis markaasuu kula kaftamay, “ma waxaad qorshaysanaysaa in aad iska dhaqaaqdid mar kale, goor dhow?”
“Maya Aabe,” ayuu yidhi Yoonis, “Halkan ayaan joogayaa waxoogaa. Waxaa jira shaqooyin faro badan oo looga baahan yahay in wax laga qabto.”

 

Gunaanad

Falsafadda buuggani ku salaysan tahay waa mabaadiida hanti yee- lashada. Adiga ayaa ka mas’uul ah naftaada. In mas’uuliyaddaada shaqsiyadeed laguu diido waxay ka dhigan tahay iyadoo la yiraahdo qof kale ayaa awood gaar ahaaneed ku leh naftaada oo kaba sarreeya taada shaqsiyanka ah. Cidkalena ama koox lehi naftaada ma jirto, sidoo kalena ma lehid nolosha dadka kale.
Waxa aad jirtaa waa wakhti: mid soo socda, taagan, iyo la soo dhaafay. Tanni waxay tusaale u tahay nolosha, xorriyada, iyo wax soo saarka noloshaada iyo xornimadaada. In aad lumisid noloshaada waxay la mid tahay adigoo lumiya mustaqbalkaaga. In aad lumisid xorriyadaada waxay la mid tahay adigoo lumiya jiritaankaaga. Sidoo kale, in aad lumisid wax soo saarkaaga noloshaada iyo xorriyadaada waxay la mid tahay adigoo lumiya wixii aad horay u shaqaysatay.
Wax soo saarka noloshaada iyo xorriyadaada waa hantidaada. Hantidaadu waa miraha shaqadaada, wax soo saarkaaga aad gelisay wakhtigaaga, xoog- gaaga, iyo aqoontaada. Waa taas tan aad si fiican aad u isticmaashay. Waana hantida dadka kale oo lagugu siiyay iskaashi iyo istixgelin. Labo qof oo han- tidooda isku dhaafsada si iskaashinimo iyo tixgelinimo ay ku dheehan tahay. Labadoodubana faa’iideey ka helaan haddii kale ma ay sameeyeen wax isdhaaf- sigoodaas. Iyaga uun baana go’aankaas gaari kara, oo geli kara wixii heshiis ah ee labadooda dhexmari kara.
Mararka qaarkood dadka qaar baa isticmaala xoog ama khiyaamo ay ku qaataan hantida dadka kale iyagoo aan raalli ka ahayn oo aynaan ku heshi- inin. Abaabulka xoog nafta lagu qaado waa dil, in lagaa qaado xorriyadaada waa adigoo lagu adoonsado, iyo sidoo kalena in lagaa qaato hantidaadana waa adigoo lagu xaday. Waana isku mid haddii uu sameeyo qof keligiis, iyo haddii ay sameeyaan koox ka soo horjeeda dad tiro yar amaba xitaa haddii madaxda wax xukunta ay sameeyaan.
Waxaad xaq u leedahay in aad badbaadisid naftaada, xorriyadaada, iyo in aad ka difaacdid hantidaada kuwa doonaya in ay xoog kaaga qaataan. Waadna waydiisan kartaa dadka kale in ay macaawino kuu fidiyaan si aad isku difaac- did. Laakiin xaq uma lihid in aad adigu xoog isticmaalid aad biloowdid oo waxyeeshid nolosha, xorriyada, ama hantida dadk kale. Sidoo kalena, xaq uma lihid in aad cid kale aad wakiilatid si ay dagaal ugu qaadaan dad kale.
Waxaad xaq u leedahay in aad dooratid madaxdaada ku hoggaamin lahayd, laakiin xaq uma lihid in aad dadka kale ku khasabtid dadkii xukumi lahaa. Si kasta oo madaxda lagu xusho ha ahaatee, waa uun aadane aan xaq u lahayn ama aan ku andacoon karin ka sarrayn ay kaga sareeyaan dadka intiisa kale. Si kasta oo isku dayaan in ay isticmaalaan magacyo ama tiro dad oo ku taageersan. Sinnama madaxdu uma dili karaan cidna, ma adoonsan karaan qofna, ama waxba ma xadi karaan. Mana siin kartid xuquuq aadan adigu aadan haysanin.
Maadaama aad ka mas’uul tahay naftaada, adiga ayaa mas’uuliyaddeedu
ku saaran tahay. Kama aadan kirayn naftaada dadka kale, kuwaasoo kaa dal- bada mudeecnimo. Sinnama uguma tihid adoon dadka kale ee kaa dalbada in aad naftaada u hurtid. Adiga ayaa go’aansada qorshoyaashaada kuwaasoo ku salaysan fikirkaaga. Guusha iyo guuldarradu waa wax loo baahan yahay oo wax laga barto, lagana helo waayoaragnimo. Ficilkaaga aad ku samaysid adigoo ka wakiil ah dad kale, ama ficilkooda ay adiga awgaa ku samaynayaan, waxa keliya ay sax noqon karaan marka ay timaaddo iskaashi iyo istixgelin. Samaan ama dhaqan suubban waxa keliya oo uu jiri karaa marka qof uu xor yahay go’aankiisana uu isagu uu gaari karo.
Tanina waa buddhiga bulsho xor ah. Mana aha tan keliya ay suurta gal ka dhigi karta aasaaska ficilka insaaninimo, waase ta keliya ee habboon.
Dhibaatooyinka adduunka ka jira ee ku bilaabma xoog dawladeed, waxay leeyihiin xal. Xalkuna waa in dadka adduunka ku nooli ay waydiistaan dawlada- hooda in ay joojiyaan xoogga ay isticmaalayaan. Xumaato kama bilaabato uun dadka xun, laakiin sidoo kale waxay ka bilaabmataa dadka wanaagsan oo u dulqaata in la isticmaalo xoog oo loo isticmaalo in lagu gaaro dan. Sidaa daraadeed, dad wanaagsan ayaa awood balaadhan siiyay dad xun intii ay taari- ikhda adduunkani uu jiray.
Kalsoonida loo hayo bulsho xor ihi waa xoog saarid la saarayo habka wax loo soo saaro ee lagu keeno suuqa madax bannaan taasoo u baahan in culays la saaro qiimaynta suuqa loo hayo, oo aan la fiirinayn wax lagu soo xakameeyay suuqa. In la isticmaalo xoog dawladeed oo la dulsaaro suuqa waa aragti wadata caajisnimo, waxayna keentaa wax aan loogu talagalin, iyo khilaaf. In la helo bulsho xor ah waxay u baahan tahay in si geesinimo leh loo fikiro, loo hadlo, waxna loo sameeyo – khaasatan marka ay fududahay in aan waxba la samayn.

 

Su’aalaha Tuducyada

  1. Dhib Abuurayaal
    Waa maxay sababta loo shaqeeyo? Ma wanaagsan tahay mise waa ay xun tahay in qalabka wax soo saarka sahla oo kor u qaada wax soo saarka shaqada, ay shaqaalahu ku lumiyaan shaqooyinkooda? Maxaa u sabab ah? Yaa ay saamaysaa? Sidee bay dadku uga hor yimaadaan arrimaha noocan oo kale? Sidee baa loo joojin karaa wax cusub soo saaridda oo ay keento in ay shaqaaluhu ay ku lumin karaan shaqooyinkooda? Waa maxay tusaalaha noocan oo kale misna ay shaqaaluhu ku lumin karaan shaqooyinkooda? Maxaa kaa reebaya in aad isticmaashid xoog?
  2. Shamacyo iyo Koodhadh
    Ma wanaagsan tahay mise waa ay xun tahay in dadku ay ka helaan nal iyo dab bilaash ah qorraxda? Yaa ka soo horjeeda? Miyeey la mid tahay tan laga soo horjeedo midda lagu doonayo in dibadda lagaga keeno iyadoo iib lagu doonayo? Maxay dadku uga soo horjeedaan in dibadda laga keeno? Sidee bay dadku ku joojin karaan alaabta dibadda laga keeno ee lagu keeno wadanka lacag aad u jaban? Tusaale ka bixi? Maxaa kaa reebaya in aad shaqaalahaaga oo dhan aad ku bedeshid qalabka cusub oo kor u qaadaya wax soo saarkaaga?
  3. Askarta Cuntada
    Maxaa beeraleeyda qaar lacag loogu siiyaa in aysan waxba beerin? Maxaa ku dhaca qiimaha raashinka iyo helistiisa dadku ay ku helaan raashinka? Baahi intee le’eg ayaa abuurmi karta? Tusaale dhab ah ka bixi arrintan oo kale? Maxaa kaa reebaya in aad isticmaashid xoog?
  4. Sheeko Kalluun Oon Caadi Ahayn
    Sidee bay dadku ula dhaqmaan waxa dadka ka wada dhexeeya? Yaa iska leh harada iyo kalluunka? Sidee bay xaaladda kalluumaystuhu isu bedeli lahayd haddii uu iska leeyahay harada? Yaa ka faa’iidaysta waxa la wada leeyahay? Tusaale ka bixi? Maxaa kaa reebaya in aad isticmaashid keligaa waxa la wada leeyahay?
  5. Marka Aqalku Uusan Ahayn Hooy
    Waa maxay dhibaatada ay leedahay lahaanshaha ka heer sarreeya tan dadka intiisa kale ama uu qof leeyahay? Haddii madaxdu ay isticmaali karto, xukumi karto, qaadan karto, ama ay burburin karaan aqal uu qof kale uu dhistay,
    haddana kumaa run ahaantii iska leh aqalkaas? Hantidu la canshuurayo ma waxay la mid tahay aqal la kiraysanayo? Tusaale ka bixi?
  6. Labadii Carwo Ee Xayawaanka
    Ma habboon tahay in dadka lagu khasmo in ay bixin lacag si ay u booqdaan carwada? Sabab noocee ah ayuu qofku u bixin karin lacagtaas? Maxaa ku dhici kara dadka diida in ay bixiyaan canshuurta lacagtaas? Sidee bay wax yeeli karaan? Tusaale ka bixi?
  7. Shaqaysanayaa Lacag
    Ma wanaagsan tahay mise waa ay xun tahay in la daabacdo lacag? Kuma ayaa go’aamiya in lacag la daabaco? Sidee bay dadka u saamaysaa? Marka la is barbar dhigo lacagta been abuurka ah ee dadka qaarkii ay samaystaan iyo tan dawladu daabacdo ee saxda ah maxaa u dhexeeya labadan, maxaase lagu kala garan karaan? Yaa ka mas’uul ah kororka maciishada? Tusaale ka bixi?
  8. Mashiinkii Riyada
    Yeey riyadiisu noqotaa dhab? Maxaase u sabab ah? Dawladaha soo koroya haddii ay kor u qaadaan mushahaarada shaqaalahooda yaa kale oo ay arrin tani caawini kartaa? Maxaa bedeli kara tartanka furan? Maxaa loola jeedaa “ma jiraan wax bilaash ah, xitaa haddii ay ahaan lahayd qado bilaash ah”?
  9. Iibinta Awoodda
    Laaluush qaadashadu ma sharci baa mise waa sharci darro? Siyaasiyiintu laalu- ushka miyeey qaadan karaan mise waa la siin karaa? Waa maxay dhibaatada ay leedahay laaluush qaadashadu? Sidee baa Golaha daynteeda u saamaysaa jiilasha soo koraya “nacnac laga qaatay ilmo yar”? Tusaale ka bixi?
  10. Hadhacaan Rayiislayaasha Kulmista ah
    Maxaa loola jeedaa “dambiyada sii kordhaya”? Maxaa ku dhici kara qofka diida in la xiro? Sidee bay u saamaysaa sharciyada xirfadleeyda loogu oggolaado shaqaalaha in ay ku helaan warqada shaqada? Sharcigu ma reebayaa mise waa taageeraa in hal shirkad ay suuqa keligeed iska maamulato? Ma sharcigaa diidan mise waa oggol yahay arrintan oo kale? Maxaa u sabab ah? Tusaale ka bixi?
  11. Dagaaladii Maktabadaha
    Sidee bay ku noqon kartaa xulashada buugaagtu dacaayad ama faafreeb? Ma habboon tahay in dadka lagu khasbo in ay bixiyaan lacagta buugaagta aysan jeclayn? Maktabaduhu ma jiri karaan taageero dawladeed la’aantood? Maxay ku kala duwan yihiin wax qabadka ay dawladu iyo kuwo maktabaha dadku leeyihiin u gaystaan maktabadaha?
  12. Waxba Ma’ahan
    Dhibaato intee le’eg ayaa ka imman karta marka farshaxanka ay dawladu dhaqaale u gaysato iyadoo isticmaalaysa canshuurta dadka? Xulashada far- shaxanka ma arrimo khusaysa dadka bulshada ugu aqoonta badan miyaa? Madaxdu ma noqon karaan kuwo ulajeeddo wanaagsan leh marka ay dhaqaale siinayaan kooxaha farshaxanka ku shaqaysta? Farshaxanka, fanka, iyo suu- gaan dhaqameedku ma jiri karaan haddii aysan dawladdu taageero u gaysan; taageero aysan ka helayn lacagta canshuurta shicibku ay bixiyaan? Sidee bay u saamaysaa shicibka marka taageero loo gaysto? Tusaale ka bixi? Arrimo noocma ah ayaa halkan ka jiri kara?
  13. Danta Gaarka ah
    Ciyaaryahanada oo dhami ma guulaystaan? Maxay u wada faraxsan yihiin dadka wax iibiya? Dadku ma ku khasban yihiin in ay taageeraan xafladaha noocan oo kale? Sidee baa arrimaha siyaasadda la xiriira loola barbardhigi karaa tan ciyaarta? Tusaale ka bixi?
  14. Adeer Samta
    Adeer Samta dib ma u soo celiyaa inta uu qaato in le’eg? Maxay dadku u caban waayaan marka uu ka qaadanayo aqalladooda? Maxay madaxdu u maamulaan dabaaldega sannadeedka diiniga ah? Sidee bay dabaaldega sannadeedka diiniga ahi u saamaysaa shicibka? Tusaale ka bixi?
  15. Diin iyo Bakayle Dib loo booqday
    Maxay ku kala duwan yihiin ka ganacsiga warqada dawladdu ay maamusho iyo tan ganacsatadu ay gaarka u maamulaan? Yaa si gaarka uga faa’iida marka shirkad keligeed ay gacanta ku dhigto ka ganacsiga warqadaha dadku isu di- raan? Xakamaynta warqado isu dirka shicibka dhexdiisa miyeey suurta gelisaa in la xakameeyo mawaadiniinta? Tusaale ka bixi?
  16. Guddiga Dheefshiidka
    Macmiileeydu ma ku faraxsan yihiin makhaayadaha siyaasadda? Yaa go’aamiya raashinka lagu kariyo? Dadka maamula iyo kuwa ka shaqeeya si fiican ma loola dhaqmaa? Maxaa dhici lahaa haddii raashinka maskaxdu u baahan tahay ee laga helo jasiiraddan loola dhaqmo sida raashinka calooshu u baahan tahay? Tusaale ka bixi?
  17. “Waxaad Isiisaa Waxaad Soo Dhaaftay Ama Mustaqbalkaaga!”
    Waa sidee noloshu, xorriyada iyo hantidu marka loo eego wakhtiga? Muxuu tuuggu uu ula mid yahay ama uu kaga duwan yahay canshuur soo uruuriyaha?
    Waa maxay sababtu? Fisqi ama akhlaaqdarrada fudud iyo tan xooggan maxay ku kala duwan yihiin? Tusaale ka bixi?
  18. Dawladaha iyo Suuqa Ganacsiga
    Muxuu ninka lo’leeyda ihi saciisa u iibiyaa si uu u soo iibsado dibi? Maxay iskaga mid yihiin dawlada iyo ninka lo’leeyda ihi? Ma jiraan tusaale la mid ah tan oo kale? Maxaa ka imman kara isticmaalidda xoog si loo fuliyo dan? Tusaale ka bixi?
  19. Xirfadda adduunka Ugu Da’da wayn
    Ma jiraan wax ka dhexeeya kuwo yiraahda mustaqbalkaanu wax ka sheegnaa iyo qaar ka mid ah aqoonyahannada cilmiga dhaqaalaha? Boqolkii intee ka mid ah ayaa mustaqbalka si fiican u saadaalisa? Sidee baad ku ogaan kartaa? Aqoonyahannadu aqoontooda ma u isticmaalaan arrimo aan qiimo saas ah u lahayn bulshada?
  20. Soosaaridda Kabaha Dusha Ka Xiran—Buudhka
    Maxaa dadka lacag loo sii yaa? Ma si aysan waxba u soo saarin? Maqaadan lahayn shaqo aad lacag ku qaadanaysid oo aadan waxba qabanaynin? Dadkase mushahar ma siin lahayd iyagoon shaqaysan? Maqaadan lahayn lacag bilaash ah/caydh aadan waxba laguu direen? Ma jiraan tusaalooyin aad og tahay? Tusaale ka bixi?
  21. Sacab Garaacayaasha
    Ma aqli galbaa in lagu qiimeeyo anshaxa suubban awoodda, hantida, iyo xaq qofku uu leeyahay sacab kor loo garaacay oo la eegayo inta uu qayladiisu le’eg tahay? Ma aqli galbaa in tan lagu xulo coddeeynta tirada dadka coddeeysay? Sidee baa ugu habboon oo lagu qiimayn karaa/xuli karaa? Tusaale ka bixi?
  22. Iyadoo Loo Eegayo Baahida
    Wax ma iska bedelayaan dhibcaha ardaydu ay helaan haddii ardayda dhibca- hooda hooseeyo laga dhigo kuwo aad u sarraysa iyo kuwo sarraysana laga dhigi kuwo aad u hooseeysa? Qawaaniinta hab dhaqaale sidan oo kale ma noqon karaan? Dugsigu ma ka gedisan yahay nolosha dugsiga ka baxsan ee dhabta ah? Macalimiintu ma aqbalayaan in ardayda mushahar la siiyo, si ay wax u bartaan? Tusaale ka bixi?
  23. Mushahaaradii Dambiilayaasha
    Sabab noocma ah ayaa loo xiray dadka shaqaysanayay? Maxay tani dadka ku caawisaa ama wax u yeeshaa? Markee baysan ahayn in aan la shaqayn? Dadka iskaa wax u qabso ku shaqeeya ma jabiyaan sharciga u degsan mushaharada qofku uu saacaddii qaadan karo? Dadka halkee baa u wanaagsan ma dugsiyada ama xabsiyada mise shaqada? Tusaale ka bixi?
  24. Khiyaamo ama Macaamalid
    Maxaa loogu ridaa rootiga dambiisha wayn? Muxuu rootiga lagu riday dambi- ishu uu u sii dhammaanayaa? Xal noocee ah ayaa lagaga hortagi karaa in uusan dhammaan rootiga dambiisha lagu wada riday? Xalkee baase ugu wanaagsan? Tani sidee bay u khusaysaa qof aadane ah? Tusaale wax laga baran karaa ma jiraa? Tusaale ka bixi?
  25. Kuma Ayeey Ka Timid Fikraddan Aadka U Wacan?
    Qof ma iska lahaan karaa isticmaalid fikir uu qofkaasi alifay? Sharciga lahaan- sha waxa qofku alifay ma suurta gelisaa in uu qofkaasi helo wuxuu soo saaray? Maxaa dabada ka wada kuwa wax alifa? Sharciga lahaansha waxa qofku uu alifay dhibaato miyeey hor dhigtaa wax cusub soo saaridda ama xorriyada? Sharciga lahaanshaha waxa qofku uu alifay la’aantiis sidee bay isu bedeli karaa dabeecadoodu?
  26. Cakis ah
    Dadku ma kuwo wax la yeelay baa? Yaa wax yeelay? Maxaase lagu sameeyay? Sharcigu ma mid is burinayaa marka arrintan loo eego? Sababtu waa maxay? Waa maxay farqiga u dhexeeya waxa aan la oggolayn qofku in uu sameeyo iyo kan sharciga kaba baxsan? Tusaale ka bixi?
  27. Faraxsan
    Ma suurta gal baa in la sameeyo arrimo caafimaadka wax u dhimaya ama leh khatar dheeraad ah? Ma habboon tahay in dadku ay bixiyaan lacag khal- adaadka ay ka galaan dadka kale? Markee bay dadku wax bartaan, ama aysan waxba ka baran khaladaadkooda? Madaxdu ma yihiin kuwo ka aqli badan dadka ay xukumaan? Tusaale ka bixi?
  28. Baadigoobkii Weynaa
    Waa maxay mas’uuliyaddu? Dadku ma doonayaan mas’uuliyad? Dadku ma doonayaan madax u gaarta go’aamadooda? Kala xulashadu/dookhu muhiim ma yahay in uu ahaado mid samaan? Wanaagu ma yahay muhiim? Maxaa u sabab ah? Tusaale ka bixi?
  29. Sharciyada Feeryahannada Guuldaraysta
    Haddii dadka aan dambi lahayn looga baahdo in ay wixii dhib ah ee ku dhaca ay lacag ka bixiyaan, tani sidee bay dabeecadooda wax uga bedeli kartaa? Maxaa dadka ku dhiiri gelin kara in ay dhibkaas oo dhan u maraan in ay la tartamaan dadka kale? Ma tahay mid muhiim ah? Goorma ayaa la oggol
    yahay khamaarka, markeese ayaan la oggolayn khamaarka in aan la ciyaarin? Sababtuna maxay tahay? Tusaale ka bixi?
  30. Aaminsan
    Maxay dadku ugu codeeyaan musharaxii horay ugu guulaystay? Siyaasiintu ma yihiin kuwo la aamini karo? Xaq ma u leeyahay qofi in uu cawdo maadaama uusanba codeeynba? Xiriir ma ka dhexeeyaa haweeneey ninkeedu ku xadgudbo iyo cod bixiye siyaasigiisu ku xadgudbo? Arrimo noocee ah ayaa halkan ka jiri kara? Tusaale ka bixi?
  31. Canshuuriddii Dhererka
    Ma habboon tahay in canshuur loo isticmaalo sida wax looga bedeli lahaa dabeecadda dadka? Dadku noloshooda wax ma ku kordhisaa haddii canshuurta laga dhimo? Madaxdu ma ka aqli badan yihiin, mana ka anshax wanaagsan yihiin dadka u codeeya? Ma waxay tahay wax aan xaq ahayn in la canshuuro dadka dhaadheer? Tusaale ka bixi?
  32. Soo Galootiga Cusub
    Mas’uul miyeey ka yihiin waardiyayaasha ilaaliya xuduudda in la celiyo soo galootiga cusub? Maxay ku kala gedisan yihiin soo galootiga cusub iyo soo galootiga cusub ee hor leh? Sababtu maxay tahay? Ma habboon tahay in dhallinyarada da’da yar laga dhigo askar? Tusaale ka bixi?
  33. Dacwo Maxkamadeed
    Waa maxay mas’uuliyadda ku saaran? Ma wax wanaagsan baa in la xakameeyo mas’uuliyadda qofka saaran? Sidee bay dabeecaddu isu bedeshaa haddii aan wax laga bedelin mas’uuliyadda qofka saaran? Waa maxay danta guud, yaase go’aamiya? Shacabka danta guud ma u xumaan kartaa? Tusaale ka bixi?
  34. Mabaadii
    Yaa iska leh naftaada? Muhiim ma tahay cidda go’aankeeda iska leh, mise dhakhtarbaa go’aankeeda leh? Waa maxay farqiga u dhexeeya shahaado iyo warqad ku shaqaysi? Suuqa madax bannaan ee uu tartanku ka jiro qiimo ma u leeyahay xirfad cilmiga caafimaadka? Tusaale ka bixi?
  35. Aqallada Hortooda
    Sidee bay dad kala gedisan u saamaysaa sharciyada aqallada kirada lagu xakameeyo, sharciga lagu dhisi karo aqallo cusub iyo meesha laga dhisi karayo? Sidee buu suuqu wax u yeelaa ama uga faa’iideeyaa ganacsiga wanaagsan iyo kan xun? Sideese wax uga bedelaan sharciga lagu xakamaynayo kirada aqallada? Tusaale ka bixi? Arrimahani sidee bay dhaqaalaha wax ugu gaystaan?
  36. Qawleysatada Dimoqraadiyadda
    Ma wanaagsan tahay in qofi qof kale wixiisa uu xoog kaga qaato? Ma habboon tahay in dadka badani ee awoodda lehi ay dadka tirada yar ay waxooda xoog kaga qaataan? Waa maxay waxa dadka badani loo oggol yahay in ay sameeyaan oo aan loo oggoleen qof keligiis? Maxaa sababa in ay siyaasadu isu bedesho mudaharaad? Tusaale ka bixi? Arrimo noocma ah ayaa jiri kara?
  37. Shimbir cunis badan, Dawarsadayaal, Ragga wax khiyaameeya, iyo Boqorrada
    Summad ceenkee ah bay dadka kuwani u yeelaan karaan: Shimbir cunis badan, dawarsadayaal, ragga wax khiyaameeya, ama boqorrada? Shaqo noocma ah ay- eey qabtaan? Ma habboon tahay in dadka iyo dawladda isku si loola dhaqmo?
  38. Iftiinka Xorriyada
    Ma suurta gal baa misa waa habboon tahay in bulshadu ay ahaato mid ka xor ah dagaal, xoog iyo khiyaamo? Ma suuroobi kartaa in la gaaro sinnaan ka dhexaysa dadkoo dhan? Waa maxay habka bulsho xor ihi ay horumarka ku gaaraan? Wax alle iyo waxaad doonto ma waxaad ku raadinaysaa xoog? Tusaale ka bixi? Arrimo noocma ah ayaa halkan ka jiri kara?

 

Mahadcelin

Waxaan u mahad naqayaa intan hoos ku qoran deeqdooddii ay u fidiyeen mashruucan: Sam Slom iyo Ganacsatada yar yar ee Hawaii sida ay daaba- caadan uga dhigeen mid dhamaystiran. Flora Ling, faalladiii ay ka bixisay habka uu buuggu u qoran yahay iyo guud ahaan sida sheekadan loo soo band- higay. Lucile Schoolland, Nicolai heering, Fred James, Harry Harrison, Scott Kishimori, iyo Stuart Hayashi sidii qiimaha wacnayd ee ay faallada uga bixiy- een buuggan. David Friedman iyo Tiffany Catalfano farshaxankoodii aadka u wacnaa, ahaana kii ugu horeeyay. Orlando Valdez waxa uu diyaariyay taageero farshaxanadeed iyo habka loo daabacay. Gerhard “Geo” Olsson waxa uu ku deeqay fikrado faro badan oo bud-dhig u ahaa falsafadda buuggan xambaarsan tahay iyo isagoo buuggan baray Milton Friedman. Vince Miller iyo Jim Elwood xayeeysiintoodii buuggan adduunka intiisa kale; Louk Jongen, Louise Van Gils, Reg Jacklin, Pelle Jensen, Jeff Mallan, iyo dhamaantood kooxda HPU SIFE xayeeysiintoodii buugga ay ugu sameeyeen shabakada Internetka.
Hubert & Rita Jongen, Wimmie Albada, iyo Ton Haggenburg daabacaadoo- dii af-Dhajka. Dmitrii Costygin iyo William Milonoff daabacaadoodii koowaad ee af-Ruushka iyo Kenneth DeGraaf iyo Elena Mamontova waxay suurta geliy- een daabacaadii ugu dambaysay. Linda Tjelta, Jon Henrik Gilhus, iyo Bent Johan Mosfjell waxay suurta geliyeen daabacaadii af-Noorwiijiyaanka. Vir- gis Daukas waxa uu suurta geliyay daabacaadii af-Luutiniiniyaanka iyo isa- goo casharadiisa af-Ingiriiska u isticmaala buugga, iyadoo ay ku taageeraan Monika Lukasiewicz iyo Stephen Brownie. Tomislav Krsmanovic daabacaadi- hii afafka Seerbiyaanka, Masedooniyaanka, Koroweeshiyaanka, Isloofiyaanka, Albaaniyaanka, iyo Roomaano. Trifun Dimic waxa uu tarjumay, daabacayna af-Roomaanka. Valentina Buxar iyo Cris Comanescu waxay tarjumeen daaba- caadii af-Roomaaniyaanka. Valdis Bluzma waxa uu daabacay af-Laatfiiniyaanka Wilson Ling iyo Carlos Fernando Souto daabacaadoodii af-Boortigiiska. Toshio Murata, Yoko Otsuji, Toyoko Nishimura, Mariko Nakatani, Kayoko Shimpo, iyo Hiroko Takahashi waxay suurta geliyeen tarjumidii iyo daabacaadii af- Jabaaniiska, waxaana daabacday shirkada Nippon Hyoron Sha. Alex Heil ayaa u tarjumay af-Jarmal iyo iyadoo Stefen Kopp uu daabacay daabacaadii af- Jarmalka. Jonas Ekebom, Carl Hennigsson, Christer Olsson, iyo Mats Hinze dhamaantood waxay ka shaqeeyeen tarjumaadii af-Swiidishka iyo iyadoo John- Henri uu diyaariyay daabacaad lagu daabacay shabakad Internetka. Jan Jacek Szymona, Jacek Sierpinski, iyo Andrzej Zwawa daabacaadiisii af-Boolishka. Andras Szijjarto daabacaadiisii af-Hangaariyaanka. Judy Nagy tarjumaadeedii iyo daabacaadeedii af-Isbaanishka. Joy-Shan Lam waxa uu suurta geliyay daabacaadii Wargayska Hong Kong Economic Journal. Zef Preci, Kozeta Cuadari, iyo Auron Pasha soo saaristeedii af-Albaaniyaanka. Christina Sakaziro Posegate iyo Winston Posegate soo saaristoodii Baluuniyaanka. K-mee Jung waxa uu tarjumayaa af-Kuuriyaanka. Barun Mitra waxa uu u tarjumay af- Bengaaliga. Loiuse Zizka waxay u tarjuntay af-Faransiis iyo taageeridii Patrick
Trepanier iyo Jacques De Guenin waxay baadigoob ugu jiraan daabacad. Aldo Canovari soo saaristiisii af-Talyaaniga. Josef Sima iyo Radovan Kacin waxay suurta geliyeen daabacaadii af-Jeeka. Faysal Xasan waxa uu u tarjumay af- Soomaali. Andy Nousen waxa uu diyaariyay daabacaadii Esberaanto. Nellie Manova wuxuu diyaariyay daabacaadii af-Bulgaariyaanka. Seig Pedde wuxuu soo saaray CD af-Bulgaariyaan ah.
Dad aad u faro badan ayaa ka shaqaynaya daabacaadyo lagu daabacayo luuqado kale gedisan kuwaas waxaa ka mid ah: Susan Wells, Cindy iyo Mike Powell, Vanja Dejong, iyo Tracy Ryan. Doug Thorburn, Danute, Venta, & Vy- tas Baraukas, Lane Yoder, Dick Rowland, iyo dadkii faraha badan ee dhaqaalo badan ugu deeqay iyo kafiil noqoshadoodii lacageed ee daabacaadii Caalamka. Taageero kalena waxaa mashruucan qayb weyn ka qaatay: Mark Adamo, Michael Beasley, Glenn Boyer, Charles Branz, Rodger Cosgrove, John Dalhoff, Jean Frissell, Henry Haller III, Thomas Hanlin III, Frank Heemstra, David Hoesly, Douglas Hoiles, Paul Lundberg, Jim Mcintosh, Denise iyo William Murley, Roger Norris, Richard Rieman, Jim Rongstad, David Stiegelman, Rudy Tietze, Howard Thomson, Susan Wells, iyo Louise Ziska. Dale Pratt dhiirigelintiisii ugu horayntii aan ka sii daayay Idaacadda; Lane Yoder, Nat Mandel, Bruce Hobbs tallo bixintoodii iyo taageeridoodii. Rock Johnson, Jim & Vy Atchison, Derrick Hatami, Fred James, David Cummings, Robert Sator, iyo Khaasatan Fran Slom faallooyinkoodii iyo caawimaaddii soo saaridnimo; Adam Smith, Fredric Bastiat, Milton, Rose, & David Friedman, Ayn Rand, Duncan Scott, Dick Randolph, Henry David Thorean, Murray Rothbard, Lysander Spooner, Fyodor Dostoyevsky, George Orwell, Jonathan Swift, Lao Tzu, iyo Magacyada daahan ee xafiiska wareegtooyinka, kuwaasoo ay ka yimaadeen fikradaha in- tooda badan, dhaliyayna buuggan, oo ku salaysan sheeko aan dhab ahayn; Iyo dhiirigelintii qoyskayga iyo horumarinta shaqsiyadayda iyo qiimaynta falsafa- dayda – khaasatan hooyadeey taageerada aan kala go’ lahayn ee ay ii gaysatay. Ugu dambayntii xaaskayga Li, aad baan ugu mahadnaqayaa sidii dulqaadka la¬hayd, faallo ka bixinteedii, iyo taageeradeedii farsomada la xiriir tahay oo ay ii fidisay wakhtigii iigu dhibka badnaa.
Ken Schoolland. Qoraaga buugga. Halgankii Yoonis Maskiin: Taxanihii Suuqa Madax Bannaan.

 

Faallo ka Bixin

Qoraa Faysal Axmed Xasan, oo deggan magaalada Toronto ee dalka Canada, waxaa uu si huffan oo cajiib ah ugu tarjumay afka Soomaaliga buugga caanka ah ee la yiraahdo The Adventures of Jonathon Gullible: A Free Market Odyssey
– qorayna professor Ken Schoolland oo wax ka bara Jaamacadda Hawaii Pacific University. Nuxurka sheekaxariirta buugga oo ah mid ku saleeysan sheekooyin goo-goos ah oo dacaayadeeynaysa siyaasadaha iyo hab-dhaqameedka dowladeed ee faragelinta ku haya suuqyada ganacsiga-xorta-ah. Haddaba, sida ay ila tahay, ujeeddada buuggan uu u tarjumay qoraa Faysal waxa ay tahay in uu ku dhiirageliyo ama baro dhallinyarada Soomaaliyeed “fikradaha xorta ah”, ideas of liberty – siiba gaar ahaan dhallinyarada doonaysa in ay noqdaan ganacsato ama siyaasiyiin. Sheekada buuggan oo lagu tarjumay in ka badan shan iyo labaatan afaf, Faysal waxaa uu si cad oo aan mugdi ku jirin ugu tarjumay af Soomaali dhacdooyinka goos-gooska ee buugga, kuwaasoo badankoodu yihiin kuwa ifinaya waxyaabaha faraha badan ee aan sida dhabta ah loo fulin karin
– sida caydha (welfare) iyo waxbarasho lacag la’aan ah (public education).
Xudunta sheekada buugga waa mid si sahlan loo dejiyay: nin dhallinyaro ah oo la yiraahdo Yoonis Maskiin oo doon yari ku shiraacayo ayaa duufaan xooggan ku tuureysa, isaga iyo doontiisaba, jasiirad uu la yaabay oo la yi- raahdo Booliqaran. Yoonis Maskiin waxa uu halkaasi kula kulmayaa dad ay u taliso dowlad awood sheegasho badan oo faragelin iyo xukumid ku haysa nolol maalmeedka dadka, ha ahaato canshuur qaadid iyo dejin sharciyo maandhaaf lehba. Waxyaabaha uu ka bartay Yoonis Jasiiraddan yaabka leh waxaa ka mid hantiwaaag-ku-sheegga ay dowladda sharciyaysay oo runtii carqalad ku ah kobcinta wax soo saarka dadka. Dowlad-ku-amartaaglaynta noocan ahi waa mid ay dadka Soomaaliyeed ay yaqaaniin oo ay haddaba haysato. Sidaa darteed, waxaan ku guubaabinayaa in akhristayaasha Soomaaliyeed, yar iyo weynba, in ay akhristaan buuggan maaweelada iyo wacyi gelinta badan.
Cabdifataax Saciid Ismaaciil, waa aqoonyahan aqoon dheer u leh Cilmiga Siyaasadda. Toronto, Kanada.

 

Mahadcelinta Turjumaha

Waxaan mahad gaar ah u celinayaa qoraaga buuggan, Ken Schoolland oo ogo- laaday in buuggan loo tarjumo af-Soomaali. Sidoo kale waxaa mahadcelin iga mudan Cabdifataax Saciid Ismaaciil oo akhriyay tuduc kasta oo buuggani ka kooban yahay, tallooyin wax ku ool ahna ka bixiyay iyo isagoo maqaal uu si huffan ugu soo koobaya akhristaha cilmiga siyaasadda iyo aqoonta dhaqaalaha ee buuggani xambaarsan yahay. Cabdifataax Saciid Ismaaciil waa aqoonyahan aqoon dheer u leh cilmiga siyaasadda.
Buuggan waxaa laga soo tarjumay luuqadda af Ingiriiska. Magacyada uu qoraagu isticmaalay waxay ahaayeen kuwo ku salaysan magacyo af Ingiriis ah. Magacyadaas oo dhan waxaan u bedelay magacyada ay la baxaan dadka Soomaaliyeed ee ku nool Soomaaliya, Kiinya, Itoobiya, iyo Jabuuti. Maga- cyadaasi qaarkood asal ahaan waxay ka soo jeedaan magacyada Carabtu la baxdo iyo kuwo asal ahaan u gaar ah dadka Soomaaliyeed. Halkaan waxaan ku soo koobayaa magacyaddii qoraagu uu horay u isticmaalay iyo kuwa hadda aan u bedelay.
Buuggan magaciisa af-Ingiriisiga ah waa The Adventures of Jonathan Gullible: A Free Market Odyssey. Buuggan magaciisa af-Soomaaliga ahi waa Halgankii Yoonis Maskiin: Taxanihii Suuqa Madax Bannaan. Hoos waxaan ku soo koobayaa magacyada uu isticmaalay qoraagu iyo kuwo aan anigu u bedelay:

Af Ingiriis – Af Soomaali
Jonathan Gullible – Yoonis Maskiin
Lady Tweed – Marwo Ashkira
Wilhem – Faarax
Hilda – Dhaqan
Jack – Jaamac
Carlo Ponzi – Cali Bucur
Alan – Caamir
Louise – Ladan
Julia Pavlov – Faroow Macalin
Joe – Madaxeey
Ins – Filsan
Boonzi – Wadacas
Arthur Hatch – Sooyaan Geedi
Charlie – Muuse
Paul – Fanax
Carlo – Liibaan
Boobie – Xuseen
Mary Jane – Firdoos Cali
rl (the Terrible Tiger) – Kuuloow
Marlow – Adag

Sonny – Daahir
Steredore – Xoogsade
Corrumpo – Booliqaran
Phil – Axmed yare
Phoeba Simon – Deeqa Ciise
Miss Simon – Marwo Deeqa
Jiyo – Warsame
Shar – Warsan
El Saddamadore – Jasiiradda Xaasidka
George – Ibraahim
Seldon – Warbadanle
Dr. Abigail Flexner – Dr. Xaawo Geedi
Lady Whitmore – Marwo Maryan
Annie – Aragsan
Sherriff of Nottingham – Duqa Amni-ilaalinta ee Wad
Rita – Cawo
Hubert – Qafaar
Gompers – Birtun
Isle of Nie – Ceel Macaan
Uncle Sam – Adeer Samta
Xmas – Ciid weyn
Eliihu Root – Tixsi san ka taabte

Faysal Axmed Xasan.
Tarjumaha buugga. Halgankii Yoonis Maskiin: Taxanihii Suuqa Madax Ban- naan.

 

Ururada Habboon in aad Macluumaad Dheeraad ah Kala Xiriirtid

ADVOCATES FOR SELF-GOVERNMENT,
1202 N. Tennessee St. Suite 202, Cartersville, GA 30120, USA Telefoon: 770-386-8372; Fax: 770-386-8373, www.self-gov.org

CATO INSTITUTE,
1000 Massachusetts Ave. N.W., Washington, D.C., 20001-5403, USA Teleefoon: 202-842-0200, Fax: 202-842-3490, www.cato.org

FOUNDATION FOR ECONOMIC EDUCATION,
30 South Broadway, Irvington, NY 10533, USA. Teleefoon: 914-591-7230; Fax: 914-591-8910; www.fee@fee.org

FREEDOMS FOUNDATION AT VALLEY FORGE,
1601 Valley Forge, Valley Forge, PA 19482, USA, Teleefoon: 610-933¬8825, Fax: 610-935-0522, www.ffvf.org

FUTURE OF FREEDOM FOUNDATION,
11350 Random Hiils Road, Suite 800, Fairfax VA, 22030, USA, Teleefoon: 703-934-6101, Fax: 703-352-8678, www.fff.org

INSTITUTE FOR HUMANE STUDIES,
George Mason University, 3401 N. Fairfax Drive, Arlington, VA, 22201¬4432, USA Teleefoon: 703-993-4880 ama 800-697-8799, Fax: 703-993¬4890, www.TheIHS.org

INTERNATIONAL SOCIETY FOR INDIVIDUAL LIBERTY,
836-B Southampton Rd. Suite 299, Benicia, CA, 94510, USA, Teleefoon: 415-864-0952, Fax: 864-7506, www.isil.org

LAISSEZ FAIRE BOOKS,
942 Howard St., San Francisco, CA 94103, USA, Teleefoon: 415-541¬9780, Teleefoon bilaash ah (Toll-free): 800-326-0996, Fax: 415-541-0597, www.laissezfaire.org

LIBERTY MAGAZINE & FOUNDATION,
1018 Water St., Suite 201, Port Townsend, WA 98368, E-mail: rwbrad- ford@bigfoot.com

LUDWIG VON MISES INSTITUTE,
518 W. Magnolia Avenue, Auburn, Alabama 36832-4528 Teleefoon: 334¬321-2100, Fax: 334-321-2119, www.mises.org

THE OBJECTIVIST CENTER,
11 Raymond Ave., Suite 31, Poughkeepsie, NY 12603 Teleefoon: 914-471¬6100, Fax: 914-471-6195, toc@objectivistcenter.org

REASON MAGAZINE & FOUNDATION,
3445 S. Sepulveda Blvd., Suite 400, Los Angeles, CA, 90034, USA, Teleefoon: 310-391-2245, Fax: 310-391-4395, www.reason.org

STOSSEL IN THE CLASSROOM
THE PALMER R. CHITESTER FUND, 9008 Main Place, Suite # 3, McKean, PA, 16426 Teleefoon: 888-242-0563; Fax: 814-476-1283, www. prcfund.org/stossel/

Buuggaagta habboon in aad akhrisid
Bastiat, Frederic, The Law
Burris, Alan, A liberty Primer
Friedman, David, The Machinery of Freedom
Friedman, Milton & Rose, Free to Choose
Grant, R. W., The Incredible Bread Machine
Hazlitt, Henry, Economics in One Lesson
Rand, Ayn, Atlas Shrugged
Rothbard, Murray, For a New Liberty
Ruwart, Mary, Healing our World
Tennehill, Linda & Morris, The Market for Liberty
Thoreau, Henry David, On the Duty of Civil Disobedience

Wixii faahfaahin dheeraad ah ee nuqulyo kale, la xiriir:
Small Business Hawaii, Hawaii Kai Corporate Plaza, 6600 Kalanianaole Hwy., Suite 212, Honolulu, Hawaii, 96825 Teleefoon: 808-396-1724, Fax: 808-396-1726, sbh@lava.net www.smallbusinesshawaii.org

 

Luqadaha Kala Duwan ee Lagu Daabacay

Ruush, Dhaj, Noorwiijiyaan, Litiiwiiniyaan, Roomeeniyaan, Seerbiyaan, Karooweeshiyaan, Maasedooniyaan, Isloofiiniyaan, Jarmal, Paluuniyaan, Shi- ine, Albaaniyaan, Laatiifiiniyaan, Boortigiis, Hangaariyaan, Talyaani, Roomaan, Jeek, Boolish iyo Jabaaniis.

“Buuggani waxa uu soo bandhigayaa mabaadiida bud-dhigga u ah aasaaska dhaqaalaha, oo si aad u sahlan loo qoray. Waana mid si qiyaas wacan leh loo diyaariyay oo qiimo weyn ku fadhiya. Shaqo aad u sarraysa”
MILTON FRIEDMAN ku guulaystay billada dhaqaalaha ee caalamka, ahna Nobel Laureate-kii dhaqaalaha

“Waxaan berigii hore aaminsanaa wax barashadu waxa keliya oo ay ku koobnayd buuggaagta dugsiga loogu talagay macalimiin qaboow oo dhidid badan…Waxaanse hadda ogaaday buuggani in uu xambaarsan yahay macluumaad aad u sarreeya oo aan intii aan noolaa aan horay u arag. Waxaan ka bartay tacliin aad u sarraysa buuggan oo ku saabsan suuqyada madax bannaan, hanti yeelashada, isdhaafsiga fikradaha, wax kala iibsashada, taasoo aanan baran intii aan noloshayda dugsi dhiganay, marka laga soo bilaabo dugsigii sare iyo imminka oo aan ku jiro jaamacad.”
VALERIJA DASIC
Belgrade, Serbia

“…Buug aad u sarreeya oo kor u qaadaya aqoonta dhallinyarada da’da yari u yeelan karaan suuqyada madax banaan…”
KARL HESS
qoraagii buugga Capitalism for Kids

“Buuggaagu waa buug aad u qimo badan! Waa ogaansho aad ogaatid xorriyaddaada.”
VINCE MILLER
Madaxweynaha, Ururka International Society for Individual Liberty

“Waa buug aad u sarreeya!…Waa uu ka muuqdaa raadkii Bastiat, von Mises, iyo Pat Paulsen.”
GENE BERKMAN iska leh xarunta buuggaagta ee Renaissance

“Mabaadiida bud-dhigga u ah suuqyada madax bannaan ayaa lagaga xaajooday buuggan, kuwaasoo faa’iido weyn u leh cid walba oo doonayso in ay dhisto bulsho xor ah.”
VIRGINIJUS DAUKAS Madaxweynaha, Free Market Foundation, Liitiwiiniyaan

“…Dhab ahaatiin waa qoristii ugu qiimaha badnayd oo si aad u sarrayso loo qoray, si sahlana loo fahmi karo mabaadiida la dayacay ee ku saabsan xorriyada iyo suuqyada madax bannaan.”
NICOLAI HEERING xubin ka mid ah xisbiga Libertas Society, Deenmaak

“Buug qiimo weyn. Wakhti ay jiilasha soo koraya badankoodu ay xiiso weyn u hayaan buuggaagta majaajilada, filimada laga sameeyay kaartuunka iyo buuggaag farshaxan culus loo yeelay, sida aad u qortay buuggaaga waa sida ugu wacan ee lagu horumarin karo suuqyada madax bannaan.”
MACALLIN TOSHIO MURATA Madaxweynaha, Kulliyadda Ganacsiga ee Yokomaha, tarjumayna Human Action uu qoray Ludwig von Misses, Jabaan

“Waa buug rajo weyn xambaarsan…!”
MATS HINZE Wax ka aasaasay Tritnaha, Swiidhan

“Buuggan waa uu kaa qoslinayaa, laakiin waa uu ka shaqaysiinayaa maskaxddaada. Waa buug si aad iyo aad u sarrayso loo qoray.kuuna fududaynaya fahamka mabaadiida bud-dhigga u ah suuqyada madax bannaan iyo bulsho xor ah.”
VALENTINA BUXAR Fundatia Liberala, Roomaaniya

“Aqiidada mawduucan buuggan laga xaajoonaya waxay qaadan lahayd in laga qoro buuggaag badan iyo abaabul doodo faro badan oo socon lahaa sannado dheer, ayaa si fudud looga xaajoonayaa iyadoo qaadanaysa wakhti yar. Waxaan doonayaa in aan nuqulyo u diro dhamaan xubnaha Free Democrats.”
JON HENRIK GILHUS International Secretary, Free Democrats, Noorway

“Si wacan baanu buuggan u isticmaalnay si aanu ardayda ugu dhigno mabaadiida bud-dhigga u ah xorriyada.”
HUBERT JONGEN
Guddoomiye, Dutch Libertarian Centre, Dalka Dajka

“Mahadsanid, mahadsanid, Waad ku mahadsan tahay buuggan qiimaha badan!
Waa ay qiimo badan tahay in aan akhriyo buug si wacan isu wada haysta oo aqli gal ah, madadaalo badan iyo isagoo ku baraarujinaya… Sheekada waxaa laga alifay dhul aan jirin, haddana sheekada buuggu waa mid runta u dhow. Mar kale waad ku mahadsan tahay buuggan qiimaha badan!”
STUART HAYASHI 1999 Valedictorian, Dugsi Sare ee Mililani, Hawaii

“Aad iyo aad ayaan ugu riyaaqay buuggaaga: Halgankii Yoonis Maskiin. Si aan runta kuugu sheego xoogaa yar baad i cabsiisay sida uu dhabta ugu dhow yahay ee aad si fiiqan u abaartay.waxa keliya ee aan ku fikiri karaa waa intee in le’eg ayaa joogaysaa Boolaan! Waa mucjiso – markii aan buugga akhrinayay waxaan mooday – tani waxay ila noqotay iyadoo dib wakhtigii hore loogu noqday waa intii ka horeeysay sannadkii 1989.”
MONIKA LUKASIEWICZ, MAAMULAHA MASRIXIYEEDKA Liberty English Camp, Warszawa, Boolaan

“…Nuxurka sheekaxariirta buugga oo ah mid ku saleeysan sheekooyin goo-goos ah oo dacaayadeeynaysa siyaasadaha iyo hab-dhaqameedka dowladeed ee faragelinta ku haya suuqyada ganacsiga-xorta-ah. Haddaba, sida ay ila tahay, ujeeddada buuggan uu u tarjumay qoraa Faysal waxa ay tahay in uu ku dhiirageliyo ama baro dhallinyarada Soomaaliyeed “fikradaha xorta ah” – siiba gaar ahaan dhallinyarada doonaysa in ay noqdaan ganacsato ama siyaasiyiin.”
CABDIFATAAX SACIID ISMAACIIL aqoonyahan takhasus dheer u leh cilmiga siyaasadda.

 

Qoraaga iyo Tarjumaha

QORAAGA
Ken Schoolland waa macallin dhiga cilmiga dhaqaalaha iyo siyaasadda, waxa uuna macallin ka yahay Jaamacada Hawaii Pacific University. In- tii uusan macallin ka noqon jaamacadaas, waxa uu ahaa Agaasimaha Cilmiga Sayniska iyo Barashada Ganacsiga Jabaan, Chaminade ee Jaa- macada Honolulu iyo Madaxa Ganacsiga iyo Dhaqaalaha ee Kulliyadda Hawaii Loa.

Markii uu ka soo qallin jabiyay Jaamacadda Georgetown, waxa uu xil ka soo qabtay isagoo ku shaqaynaya dhaqaale yaqaan caalami Waaxda Ganacsiga Caalamiga ee Wasaarada Ganacsiga ee Dawlada Maraykanka, iyo isagoo ahaa u qaybsanaha Aqalka Cad, xafiiska wakiilka gaarka ah ee heshiisiinta ganacsiga caalamiga.

Schoolland waxa uu shaqada dawlada uga tagay in uu noqdo macallin, is¬agoo macallin ka noqday dugsiga ganacsiga iyo dhaqaalaha ee Kulliyadda Sheldon Jackson ee Alaska. Waxa kale oo uu wax ka dhigay Jaamacadda Hakodate ee ku taala wadanka Jabaan. Waxa kale oo uu qoray buug, Shogun’s Ghost: The Dark Side of Japaneses Education, kaasoo lagu daabacay af-Ingiriis iyo af-Jabaniis.

Schoolland waa xubin ka mid ah madaxda sarsare ee ururka International Society for Individual Liberty iyo isagoo ah aqoonyahan ka mid ah Sam Watton Fellow for Student in Free Enterprise.

TARJUMAHA
Faysal Axmed Xasan waa qoraa. Buuggiisii ugu horreeyay waxa uu qoray sannadkii 2000. Buuggaas oo magaciisa la yiraahdo Maandeeq. Waxa uu maqaalo faro badan ku qoray wargaysyo badan oo ay ka mid yihiin New African Magazine, Hanad Magazine, Wargayska The Somali Link Newspaper, Wargayska Somali Voice iyo shabakadda Internetka:
www.hiiraan.com
www.arlaadi.com
www.nugaal.net
www.somaliwatch.com
www.nomadnet.com

Faysal waa suxufi horay uga soo shaqeeyay barnaamijka Codka Beesha Soomaalida ee China Radio International iyo Radio Scerdo International.